Vị hồng y hàn gắn quan hệ Ðông – Tây

Từng đảm nhận vai trò thủ thư của Thư viện Vatican, Ðức Hồng y Jean Baptiste François Pitra được xem là một trong những vị uyên bác nhất trong lịch sử Hồng y đoàn.

Nhà khảo cổ và thần học nổi tiếng - Ðức Hồng y Jean Baptiste François Pitra (dòng Biển Ðức) chào đời vào ngày 1.8.1812 ở thị trấn Champforgeuil thuộc tỉnh Saône-et-Loire, miền đông nước Pháp; về với Chúa ngày 9.2.1889 tại Rome (Ý). Ngài theo học tại Ðại Chủng viện Autun, được truyền chức linh mục vào ngày 13.12.1836 ở tuổi 24, được bổ nhiệm vào vị trí chủ nhiệm khoa hùng biện của Tiểu Chủng viện Autun từ năm 1836 đến 1841.

Cổ vật từ thế kỷ thứ 3

Từ thuở nhỏ, cậu bé Pitra đã vô cùng ham học hỏi. Sự siêng năng cần cù trong những năm tháng thiếu thời cùng với trí nhớ đáng nể và tài năng sáng chói đã giúp vị linh mục Pháp trở thành một trong những trí thức uyên bác nhất vào thời của mình. Sau khi nhận học bổng cho nỗ lực nghiên cứu, vị linh mục trẻ tuổi đã công bố thành quả đầu tiên: giải mã thành công những mảnh vụn của tấm bia đẽo từ tảng đá cẩm thạch và được khai quật ở một lăng mộ tại nhà thờ Saint Pierre l’Estrier vào năm 1839. Ðược gọi là “Bia mộ của Autun”, cổ vật này nhiều khả năng có niên đại từ thế kỷ thứ ba, bên trên khắc họa bài thơ của một người tên Pectorius tại phần mộ cha mẹ của ông.

Những chữ đầu tiên của 5 dòng thơ đầu tiên của bài thơ gồm 7 dòng được ghép thành từ “ichthús” (nghĩa là cá), và cả tấm bia ghi lại niềm tin tưởng của các Kitô hữu đời đầu về phép Rửa tội, về Thánh Thể và lời cầu nguyện cho người đã khuất, sự hiệp thông của các thánh và cuộc sống vĩnh hằng. Cha Pitra đã công bố phát hiện của mình trong quyển “Spicilegium Solesmense” (III, 554-64). Hiện các mảnh vụn vẫn được bảo quản tại Viện Bảo tàng Autun và được xem là một trong những tấm bia đáng chú ý nhất về đức tin của giới tín hữu khi xưa.

Tác phẩm Spicilegium Solesmense của Đức Hồng y Pitra

Năm 1840, cha Pitra xin theo học tại đan viện Guéranger nổi tiếng ở Solesmes với hy vọng có thể gia nhập dòng tu Biển Ðức. Thế nhưng, theo yêu cầu của Ðức Giám mục Autun, cha tiếp tục giữ vị trí giáo sư tại Tiểu Chủng viện Autun. Phải đợi đến ngày 15.1.1842, ngài mới hoàn thành tâm nguyện ở Solesmes và hơn một năm sau chính thức cất lời khấn dòng. Tháng 3.1843, cha trở thành bề trên của đan viện ở Saint Germain - Paris. Trong thời gian ở đây, vị linh mục là một trong những nhà cộng tác đóng vai trò then chốt để hoàn thành bộ sách đồ sộ mang tên “Cursus patrologiæ” (Giáo phụ toàn tập) của linh mục Jacques Paul Migne. Cha Pitra đảm nhận nhiệm vụ lên danh sách đầy đủ các tác giả góp mặt và tham gia biên soạn phiên bản (bản Latinh) về các cây bút người Hy Lạp cho đến thời của Ðức Thượng phụ Chính Thống giáo Constantinople Photius, và đến thời Ðức Giáo Hoàng Innocent III.

Ðặc sứ Nga và thủ thư Vatican

Ðến năm 1845, cha Pitra buộc phải ngừng hợp tác với linh mục Migne vì tình trạng khó khăn về tài chính. Ngài bắt đầu lên đường du hành đến Champagne, Burgundy, Lorraine, Alsace của Pháp, trước khi đặt chân đến Thụy Sĩ, Bỉ, Hà Lan và Anh. Cùng lúc đó, cha tích cực lui tới nhiều thư viện ở những quốc gia mà mình ghé qua nhằm tìm kiếm những bản thảo cổ xưa chưa từng được xuất bản nhưng hé lộ lịch sử của Kitô giáo thuở sơ khai. Thành quả của nỗ lực làm việc và nghiên cứu không mệt mỏi chính là sự ra đời của quyển sách nổi tiếng “Spicilegium Solesmense” về tấm bia cổ ở Autun.

Đan viện dòng Biển Đức ở Solesmes

Những khám phá đáng nể trong lĩnh vực khảo cổ học và mối quan hệ sâu rộng trong giới học thuật lẫn tôn giáo của cha Pitra đã giúp ngài được Ðức Giáo Hoàng Pius IX đề cử cho sứ mệnh khoa học ở Nga vào năm 1858. Trước khi lên đường, vị linh mục dòng Biển Ðức dành thời gian nghiên cứu các bản thảo có liên quan đến giáo luật Hy Lạp được lưu giữ biên trong các thư viện của Rome và những thành phố khác tại Ý. Sau khi đến Nga, ngài trải qua hơn 7 tháng, từ tháng 7.1859 đến tháng 3.1860 để đến nghiên cứu toàn bộ các thư viện ở St. Petersburg và Moscow. Trên đường về, với sự chỉ dẫn của Sứ thần Tòa Thánh ở Vienna, cha Pitra chính thức thăm 20 tu viện thuộc dòng tu của thánh Basil xứ Galicia, và ở những nơi này tiếp tục ghi chép về lịch sử của Kitô giáo.

Cha Pitra được vinh thăng hồng y vào ngày 16.3.1863, là hồng y đẳng linh mục, nhà thờ Thánh Tôma tại quận Parione của Rome. Sau khi nhận mũ đỏ, ngài chọn cư ngụ tại dinh San Callisto và tiếp tục cuộc đời giản dị của một đan sĩ trong khi vẫn tiếp tục thi hành phận sự mới được giao. Ngày 23.1.1869, Ðức Hồng y Pitra được bổ nhiệm làm thủ thư của Vaitcan. Ở vị trí mới, ngài thiết lập các quy định nhằm tạo điều kiện cho những học giả đến đây nghiên cứu, và cho phép họ tiếp xúc với các bản thảo được lưu giữ tại thư viện khổng lồ của Tòa Thánh. Bản thân vị thủ thư uyên bác cũng dành nhiều thời gian nghiên cứu và xuất bản những khám phá của mình trong cuốn “Analecta”.

Trong suốt cuộc đời mình, Ðức Hồng y Pitra luôn đóng góp công sức trong nỗ lực tăng cường quan hệ giữa Tòa Thánh và Chính Thống giáo phương Ðông, mang đến cơ hội xích gần nhau hơn giữa hai Giáo hội vào thế kỷ 19.

HỒNG HOANG