Vị thừa sai khám phá thế giới tự nhiên của Philippines

Nhà truyền giáo dòng Tên Georg Joseph Kamel (1661-1706) được người đời sau vinh danh là nhà tự nhiên học có công tổng hợp báo cáo toàn diện đầu tiên về hệ động-thực vật ở Philippines.

Tên của thầy Georg Joseph Kamel được nhiều nước chuyển ngữ, từ tiếng Đức là Georg Joseph Kamel, đến Georgius Josephus Camellus (Latinh); Jiří Josef Kamel (CH Czech); Jorge Camel (Tây Ban Nha). Bên cạnh báo cáo toàn diện đầu tiên về hệ động thực vật ở Philippines, vị Giêsu hữu còn là người đầu tiên phổ biến kiến thức về thế giới tự nhiên của quốc gia Đông Nam Á sang phương Tây.

Thầy Kamel sinh ngày 12.4.1661 ở TP Brno của Moravia (nay là CH Czech). Tên cho thấy thầy sinh ra trong gia đình có gốc Đức. Tháng 11.1682, thầy gia nhập dòng Tên và trải qua thời gian phục vụ ở Brno. Năm 1685 bề trên gởi vị tu sĩ trẻ đến Trường Chúa Ba Ngôi ở Neuhaus (Bỉ), nơi thầy đảm nhiệm vai trò dược tá, rồi dược sĩ. Tư liệu của dòng Tên cho thấy tu sĩ Kamel thạo tiếng Đức, Czech và biết một ít tiếng Latinh. Năm 1686, thầy được chuyển đến Đại học Dòng Tên ở Krummau (CH Czech) và làm dược sĩ tại đây.

Hiệu thuốc của thầy đã được khôi phục và hiện vẫn được bảo quản tại Viện Bảo tàng Český Krumlov. Trong thời gian làm dược sĩ tại Đại học Dòng Tên ở Krummau, thầy Kamel có nguyện vọng tham gia các đoàn truyền giáo của dòng Tên ở nước ngoài. Sau thời gian xem xét, bề trên đã chấp thuận lời đề nghị.

Sứ vụ truyền giáo ở Philippines

Năm 1687, tuân theo lệnh bề trên, vị Giêsu hữu cùng các thừa sai khác đến Philippines. Tàu thủy khởi hành từ Cádiz ngày 9.7.1687 và cập bến ở Vera Cruz (hiện thuộc Mexico). Từ đây, thầy di chuyển bằng đường bộ đến Acapulco để lên tàu tới Manila vào năm sau. Khi đến nơi, thầy nhận nhiệm vụ tại Colegio de Manila, một trường đại học của dòng Tên, và là người chịu trách nhiệm thiết lập khoa dược ở trường cũng như tổ chức các buổi khám bệnh miễn phí cho người nghèo ở thành phố. Vị tu sĩ cũng thành lập vườn bách thảo và sau này nổi tiếng vì các bộ sưu tập cây hiếm và dược thảo quý. Năm 1696, thầy Kamel vĩnh khấn ở Manila.

Nhờ công sức của thầy, trường đại học của dòng Tên ở Manila nhanh chóng nổi tiếng khắp Philippines và nhiều bệnh nhân thuộc giới lãnh đạo của thành phố đã tìm đến để được chữa bệnh. Cũng trong thời gian này, theo tinh thần bác ái của Kitô giáo, vị Giêsu hữu phát thuốc miễn phí cho người nghèo và dân bản địa. Danh tiếng và tài năng trị bệnh của thầy Kamel nhanh chóng lan truyền ra nước ngoài và đến những nước khác của châu Á lẫn châu Âu. Thầy trao đổi thư từ, cung cấp thông tin và mẫu vật với Willem ten Rhijne, nhà thực vật học người Hà Lan; Samuel Browne và Edward Bulkley, hai nhà phẫu thuật người Anh ở Madras; và hai thành viên của Hội Hoàng gia London, cùng những tên tuổi nổi tiếng khác trong lĩnh vực nghiên cứu tự nhiên học.

Công trình nghiên cứu

Trong thời gian ở Philippines, thầy Kamel đã vẽ, mô tả và đưa ra những nhận xét về sự đa dạng của thiên nhiên ở quốc gia Đông Nam Á này, từ thực vật đến động vật, từ khoáng chất đến côn trùng, từ loài giáp xác đến động vật thân mềm. Tài liệu đầu tiên của thầy được xuất bản năm 1699, tức sau 11 năm đến Philippines.

Dù đợt tài liệu đầu tiên đã rơi vào tay cướp biển và mất tích, vị tu sĩ đã xoay xở chuyển được đợt kế đến London và in ấn thành công. Những mô tả của thầy Kamel về các loài thảo dược, cây cỏ của Philippines đã xuất hiện trong quyển ba của bộ Historia Plantarum (Lịch sử Các loài cây, phát hành năm 1704), trong khi phần còn lại được xuất bản trên một chuyên san về khoa học. Thầy là người đầu tiên giới thiệu đến châu Âu những loài thực vật đặc trưng của Philippines, mở ra kho kiến thức mới về động thực vật nước này cho phương Tây.

Đa số các bản thảo còn truyền đến ngày nay của vị Giêsu hữu đang được lưu giữ tại Thư viện Anh. Số còn lại ở Viện Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London và Thư viện Maurits Sabbe ở Leuven (Bỉ). Một số loài thực vật đã được đặt theo tên Kamel để tưởng nhớ công sức của thầy trong lĩnh vực khám phá tự nhiên. Nhà tự nhiên học nổi tiếng người Thụy Điển Carl Linnaeus (1707-1778), cha đẻ của ngành phân loại học hiện đại, đã đặt tên nhà truyền giáo dòng Tên cho chi thực vật có hoa Camellia để vinh danh thầy.

Thầy Kamel đã qua đời khi mới 45 tuổi. Tổ chức UNESCO gọi lễ kỷ niệm 300 năm ngày mất của nhà truyền giáo vào năm 2006 là một trong những sự kiện quan trọng nhất trên thế giới.

HỒNG HOANG