Từ bàn tay của một tân tòng trẻ tuổi, những tác phẩm gốm Biên Hòa được thổi hồn theo cách hoàn toàn mới. Bộ sưu tập “Emmanuel - Thiên Chúa ở cùng chúng ta”. kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và đức tin Công giáo đã gây chú ý tại triển lãm “Hiểu Cảnh” ở Hội Mỹ thuật TPHCM.
Hành trình theo Chúa
Từ sàn catwalk hào nhoáng đến lò nung gốm đầy bụi đất, đó là hành trình đầy bất ngờ của Lê Trung Hiếu, chàng trai 25 tuổi, tốt nghiệp ngành Thiết kế Thời trang trường Đại học Kiến trúc TPHCM và đã tích lũy 5-6 năm kinh nghiệm trong nghề. Hiếu dường như đã có một con đường sự nghiệp vững chắc. Thế nhưng, giữa những bộ sưu tập vải vóc lấp lánh, bạn lại tìm thấy tiếng gọi của gốm sứ truyền thống, đặc biệt là gốm Biên Hòa với kỹ thuật men màu đặc trưng.
Chàng trai này không được sinh ra trong gia đình Công giáo, và niềm tin đến với bạn một cách tự nhiên. Những lần được bạn bè rủ đi lễ thuở bé đã gieo vào lòng hạt giống yêu mến Chúa. Từ đó, anh tự tìm đến để học giáo lý, được lãnh nhận Bí tích Rửa tội, chính thức gia nhập đạo và hiện đang sinh hoạt tại giáo xứ Mẫu Tâm (hạt Xóm Chiếu, TGP TPHCM).
Với kinh nghiệm thiết kế và niềm tin mới mẻ, Hiếu ấp ủ ý tưởng “Việt hóa” những hình tượng Công giáo, vốn thường mang phong cách phương Tây. Anh trăn trở về việc tạo ra sự kết hợp hài hòa giữa màu sắc truyền thống Việt Nam và đức tin Công giáo. Bạn muốn truyền tải thông điệp đức tin qua hình ảnh gốm sứ, một chất liệu thân thuộc gắn liền với văn hóa và lịch sử Việt Nam, giúp các tác phẩm thánh trở nên gần gũi hơn với người Việt. Ý tưởng đó đã thai nghén nên bộ sưu tập gốm đầu tay mang tên “Emmanuel”, bao gồm 11 tác phẩm. Qua bàn tay của chàng tân tòng trẻ tuổi, những khối đất Biên Hòa giờ đây được thổi vào một luồng gió mới, trở thành lời tuyên xưng đức tin, xem như có thêm một người tham gia vào việc “nội hóa” nghệ thuật Công giáo tại Việt Nam.
Khi gốm sứ kể chuyện
Khi Lời Chúa vang lên bằng nhiều ngôn ngữ khắp thế giới, Ngài cũng có thể được “thấy” qua những hình thức nghệ thuật bản địa nơi con người sinh ra và lớn lên. Đúng như danh xưng “Emmanuel - Thiên Chúa ở cùng chúng ta”, các câu chuyện và biểu tượng Công giáo được Lê Trung Hiếu thể hiện trong bộ sưu tập cùng tên bằng ngôn ngữ tạo hình gần gũi của văn hóa Việt, giúp đức tin trở nên thân thuộc, chạm đến trái tim người xem ngay trong không gian văn hóa của chính họ. Điều này phá bỏ định kiến rằng nghệ thuật Kitô giáo chỉ gắn liền với thẩm mỹ phương Tây. Thông qua chất liệu gốm Biên Hòa truyền thống và các biểu tượng mang tinh thần Á Đông, nhà thiết kế Lê Trung Hiếu khắc họa sự hiện diện của Chúa một cách sống động, vừa tôn vinh vẻ đẹp di sản, vừa mở ra góc nhìn mới về sự giao thoa giữa đức tin và văn hóa.
Mở đầu là tác phẩm “Dấu chân trên sóng” là một chiếc bình hoa được chế tác bằng kỹ thuật nung củi. Lớp men đá tự nhiên phủ bên ngoài đòi hỏi sự kiên nhẫn và tay nghề điêu luyện của nghệ nhân. Bề mặt bình là họa tiết sóng nước xoắn ốc khắc tay tỉ mỉ, mô phỏng chuyển động tuần hoàn không ngừng của tự nhiên. Theo chia sẻ của anh Hiếu, hình ảnh này gợi nhắc đến khoảnh khắc Chúa Giêsu bước đi trên mặt biển, biểu tượng cho niềm tin vững vàng vượt qua bão tố cuộc đời. Tác phẩm này có kích thước 38x16x16cm.
Tiếp nối chủ đề đại dương là chiếc đĩa tròn “Trong vòng lưu chuyển sóng nước” làm bằng gốm Biên Hòa, nổi bật với motif sóng nước phương Đông, thể hiện sự mạnh mẽ và tinh tế qua các đường khắc xoắn ốc. Nó tái hiện khoảnh khắc siêu nhiên trong Kinh Thánh, nơi niềm tin đã giúp con người vượt lên cơn bão đời. Đĩa có kích thước 14x14cm.
Chủ đề đức tin được đẩy lên cao trào với chiếc đĩa “Hy sinh và cứu rỗi”. Trung tâm là hình ảnh chim bồ câu rỉ máu nuôi con, một biểu tượng cổ kính của Kitô giáo, đại diện cho sự hy sinh trọn vẹn của Đức Kitô nơi Bí tích Thánh Thể. Giọt máu ẩn dụ cho Mình và Máu Thánh Chúa ban phát vì nhân loại. Phía sau là thánh giá và chiếc khăn, biểu tượng cho công trình cứu độ đã hoàn tất. Điểm nhấn là hình ảnh con rắn uốn lượn giữa những đợt sóng gốm, cùng đường viền mô phỏng phong cách Đông Dương xen kẽ hoa thị và ký hiệu thánh JHS-SHC, tạo nên nhịp cầu nối giữa mỹ thuật Việt Nam truyền thống và ảnh hưởng của Kitô giáo. Hào quang sau đầu chim bồ câu được dát vàng làm nổi bật yếu tố linh thiêng.
Bộ ba đĩa “Thánh danh Giêsu”, “Thánh danh Maria” và “Thánh danh” thì thể hiện một sự sáng tạo khác, khi tác giả dùng chữ Nôm để Việt hóa các danh xưng tôn giáo. Đặc biệt, tác phẩm về Mẹ Maria được nhấn mạnh bằng những nét chạm thủ công bốn loài hoa biểu tượng: hoa hồng (tình yêu); hoa ly (tinh khiết); hoa cúc (trường tồn); và hoa lan (cao quý).
Khép lại bộ sưu tập là bức tranh gốm lớn mang tên “Cuộc tử đạo của Thánh Phanxicô Xaviê Nguyễn Cần”. Lấy cảm hứng từ tranh dân gian cổ, tác phẩm là sự giao thoa giữa nghệ thuật thị giác và ký ức đức tin. Tác giả đã phải đối diện với vô số lỗi kỹ thuật như nứt vỡ, men bị sống, và phải ghép từng ô vuông gốm lại để hoàn thành bức tranh, thể hiện một quá trình sáng tạo đầy gian nan. Những vết nứt và ô gốm không bị che giấu, dát vàng lên những khuyết điểm ấy, tác giả đã trao vào tác phẩm một ý nghĩa giá trị thần học: nơi nào có vết thương, nơi đó có cơ hội cho ánh sáng đi vào. Điều này giống như cái chết của thánh Cần, vốn là một lời tuyên xưng, khơi nguồn cảm hứng.
Quỳnh Giao
Bình luận