Nhắc đến vùng Bình Xuyên, nhiều người Sài Gòn vẫn hoài niệm giai thoại về hai nhân vật Ba Dương và Bảy Viễn - những cái tên gắn liền với một thời binh biến của khu vực phía nam Sài Gòn. Dải đất ven kênh rạch năm xưa, từng hoang vu và dữ dội khói lửa, nay đã trở thành nơi cư ngụ của những mái nhà dân, những con hẻm nhỏ đông người qua lại. Từ sự chuyển mình ấy, lịch sử xứ đạo Bình Xuyên dần được viết nên…
Trước khi đô thị hóa như bây giờ, khu vực này từng là bãi sình lầy, thưa thớt cư dân, nằm ven các tuyến thủy lộ quan trọng của cửa ngõ phía nam Sài Gòn. Nơi đây từng gắn liền với lịch sử của lực lượng Bình Xuyên từ những năm kháng chiến chống Pháp. Trải qua những thăng trầm và biến động quân sự giữa thế kỷ XX, khi khói lửa dần tan, khoảng đất ven kênh mới bắt đầu đón nhận những dòng người lao động nghèo tìm về nương náu. Chính trong nhịp sống mưu sinh vất vả ấy, cộng đoàn giáo xứ đã dần hình thành.
Những năm đầu thập niên 1960, khi số giáo dân ngày một đông, nhu cầu có một nơi quy tụ cầu nguyện trở nên cấp thiết. Dưới sự coi sóc của linh mục Phanxicô Xaviê Trần Thanh Khâm - lúc này đang là cha sở họ Chợ Quán, về sau là Giám mục Phụ tá TGP Sài Gòn - một nhà nguyện nhỏ đã được giáo dân dựng lên. Năm 1964, giáo xứ Bình Xuyên chính thức được thành lập. Ngôi nhà nguyện nhỏ bé ngày đầu nằm ở nền đất thấp, thường xuyên chịu cảnh ngập nước theo thủy triều. Mãi đến năm 1996, khi đời sống dân cư ổn định hơn, cơ sở vật chất của xứ đạo cũng được nâng cấp, khang trang. Ngôi thánh đường mới được xây lên đã trở thành điểm tựa tinh thần cho bao thế hệ, những con người sống giữa nhịp mưu sinh của vùng ven sông nước.
Có thể nói, Bình Xuyên là một giáo xứ nghèo giữa lòng thành phố, vì phần lớn giáo dân là người lao động nhập cư và tầng lớp bình dân, họ sinh sống bằng những công việc phổ thông. Dọc theo các con hẻm nhỏ trên đường Dương Bá Trạc và khu vực ven sông, phần nhiều gia đình là lao động làm thuê trong kho bãi, xí nghiệp, buôn bán nhỏ, hoặc theo các nghề tự do như bán vé số, thu gom ve chai, làm công nhật ở các chợ đầu mối gần đó. Công việc bấp bênh, thu nhập ít ỏi khiến đời sống của nhiều người hiếm khi được đủ đầy. Trong bối cảnh đó, dưới sự dẫn dắt của các linh mục qua nhiều nhiệm kỳ, giáo xứ Bình Xuyên luôn chú trọng thực hiện các công tác an sinh, nâng đỡ những phận đời nghèo khó, người già neo đơn và các gia đình mới tìm về lập nghiệp. Các hoạt động bác ái, hỗ trợ người nghèo được duy trì đều đặn qua nhiều năm, như thăm viếng người bệnh, giúp gạo và nhu yếu phẩm, quan tâm người cao tuổi sống một mình, nâng đỡ vật chất và tinh thần những gia đình gặp khó khăn...
Gắn với đời sống lao động của giáo dân, nghề làm há cảo và bánh xếp đã trở thành kế sinh nhai của nhiều gia đình, nhất là phụ nữ và người lớn tuổi. Sự xuất hiện của nghề này còn do ảnh hưởng từ văn hóa của cộng đồng người Hoa lân cận, tồn tại qua nhiều thập niên, hình thành nên những con đường ẩm thực độc đáo dọc các con hẻm lớn nhỏ. Một dấu ấn riêng của giáo xứ Bình Xuyên phải kể đến, là xứ đạo này nằm trong khu vực có sự hiện diện của nhiều tôn giáo khác nhau như Phật giáo, Tin Lành và Hồi giáo. Không giống những xóm đạo tập trung đông người Công giáo toàn tòng như khu Phạm Thế Hiển, nơi đây là không gian chung sống đan xen giữa nhiều niềm tin tôn giáo. Anh Nguyễn Văn Nam, một giáo dân sống trong con hẻm tập trung đông người Hồi giáo cho biết: “Ở đây có nhiều tôn giáo khác nhau, tới các lễ lớn như Giáng Sinh bên mình, hay Ramadan bên anh em Hồi giáo, rồi Phật Đản nữa, chúng tôi vẫn chúc mừng nhau, trong xóm có việc gì cần cũng hỗ trợ qua lại, đơn sơ mà có tình nghĩa”. Trong môi trường ấy, giáo xứ Bình Xuyên hiện diện như một phần của đời sống khu dân cư, gắn bó với người dân qua những sinh hoạt thường nhật lẫn các dịp quan trọng trong năm như Giáng Sinh, lễ Tết…, bằng việc tổ chức các chương trình vui chơi, hội chợ, trao quà bác ái cho người nghèo.
Bình Xuyên giờ đây không còn là cái tên dữ, mà là miền của sự bình yên thường xuyên, với đời sống tôn giáo đa dạng và nhịp sống cư dân ổn định. Xứ đạo nhỏ bé này đã trở thành ngôi nhà chung cho bao phận người mưu sinh tìm về nương dựa, minh chứng cho một không gian sống hòa hợp, nơi những niềm tin khác nhau cùng chia sẻ lòng bác ái và tình người.
Thanh Yên
Bình luận