Xử lý phần ngọn

Các câu chuyện thời sự nóng bỏng được đặt ra gần đây như kẹt xe ở các thành phố lớn hay lũ lụt ở miền Trung và ngập úng nội đô... được nhiều nhà chức trách và giới chuyên môn đưa ra mổ xẻ rất nhiều. Không ít giải pháp được liệt kê nhưng xem ra vẫn chỉ là tình thế. Chẳng hạn có ý kiến cho rằng nên hạn chế xe máy trong nội thành để giảm tình trạng tắc đường. “Sáng kiến” này quá chủ quan và không khả thi bởi nếu nó được đem ra trưng cầu dân ý thì chắc chắn bị loại. Những chuyện kiểu này cho thấy, hóa ra từ lâu trong nhiều giải pháp được gọi là cấp bách, chúng ta vẫn chỉ loay hoay giải quyết phần ngọn của vấn đề, nên mọi việc cứ rơi vào tình trạng thông chỗ này thì tắc chỗ khác.

Nhìn rộng ra lĩnh vực kinh tế và văn hóa xã hội, muốn giải quyết một cách hiệu quả và bền vững mọi việc, cần phải trị bệnh từ gốc, phải tìm cho bằng được căn nguyên của vấn đề mới mong giải quyết hiện trạng một cách triệt để, hợp lý và bền vững.

Thấy lạ là luận lý này đương nhiên tất cả chúng ta đều biết. Cả xã hội biết thì có lẽ nào các nhà hoạch định chính sách lại không biết. Nhưng tại sao thường chỉ giải quyết phần ngọn ? Ví dụ gần đây, báo chí rầm rộ đưa tin nhiều ngành chạy đua soạn thảo các văn bản xử lý hành chính cho các sai phạm xảy ra trong ngành mình. Ở đâu cũng phải phạt thật mạnh, phạt thật nặng. Tư duy này cũng có phần đúng khi đánh vào nỗi sợ hãi của người dân, mà nói thẳng là đánh vào túi tiền của họ. Nhưng điều này dẫn đến hiện tượng cứ vi phạm và trả tiền là xong, có tiền là hết sợ, và mọi sự được đối phó bằng tiền. Ai càng nhiều tiền thì càng... không sợ. Giải quyết như thế cũng chỉ là phần ngọn.

Tính cách này là tư duy hệ thống, tư duy chiến lược chưa đạt đến một tầm nhìn vĩ mô dài hạn. Cũng có thể có những ý tưởng tốt nhưng không được ghi nhận, bởi có những việc chỉ cần giải quyết phần ngọn sẽ đem lại những lợi ích nhất định cho một số người nào đó. Ví như hiện trạng đường vừa rải nhựa đẹp đẽ lại khoan, cắt, đục để điều chỉnh sửa chữa hệ thống thoát nước; rồi việc vỉa hè vừa lát mới chưa được bao lâu lại lật lên lát lại do phường nọ mới xin được kinh phí... Rõ ràng rất manh mún, lãng phí.

Thế mới thấy giá mà hội chứng giải quyết phần ngọn chuyển thành giải quyết từ gốc thì xã hội sẽ phát triển bền vững biết bao!

Ngô Quốc Đông