Bình Dương tên gọi phường xã mới gắn với địa danh xưa (kỳ 6)

* Xã Thường Tân thành lập trên cơ sở nhập các xã Thường Tân, Lạc An, Hiếu Liêm và các ấp 1, ấp Giáp Lạc thuộc xã Tân Mỹ cũ.

Để giải thích nguồn gốc tên Thường Tân, phải bắt đầu từ tên gọi Tân Tịch và Thường Lang. Trong Gia Định thành thông chí đã có đề cập đến tên gọi Tân Tịch, lúc bấy giờ là tên một làng. Trong bộ địa bạ năm 1836, thời Minh Mạng, làng Tân Tịch cũng được đề cập. Tên Thường Lang thì chỉ bắt đầu được ghi nhận năm 1897, là tên làng hình thành sau khi nhập ba làng Đức Quan, Tân Quan và Tân Thạnh Tây. Năm 1951, khi Biên Hòa và Thủ Dầu Một sáp nhập thành tỉnh Thủ Biên, để phù hợp với sắp xếp mới thì Thường Lang và Tân Tịch thuộc tỉnh Thủ Biên. Năm 1976, xã Thường Tân ra đời là địa danh được ghép từ hai chữ đầu của hai làng là Thường Lang và Tân Tịch.

ntPhuocHoa.jpg (554 KB) — Nhà thờ Phước Hòa

* Xã An Long mới được thành lập trên cơ sở nhập các xã An Linh, An Long, Tân Long cũ.

An Long là tên một làng thành lập năm 1927, sau khi gộp hai làng Ngãi An và Long Bình thuộc tổng Bình Hưng, quận Châu Thành, tỉnh Thủ Dầu Một. Từ năm 1955, làng An Long thuộc quận Bến Cát, tỉnh Thủ Dầu Một. Sau năm 1956, làng An Long nhập với làng Lai Uyên thành xã Lai An, thuộc quận Bến Cát, tỉnh Bình Dương. Năm 1976, sáp nhập tỉnh Bình Dương và Bình Phước thành tỉnh Sông Bé, lúc này cho đến 1996, xã An Long thuộc huyện Bến Cát, tỉnh Sông Bé. Năm 1996, khi chia tách tỉnh Sông Bé, An Long thuộc Bình Dương. Từ năm 1999, xã An Long thuộc huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương.

* Xã Phước Thành mới hình thành sau khi gộp các xã An Thái, Phước Sang, Tân Hiệp cũ.

Phước Thành là tên một làng thuộc tổng Chánh Mỹ Trung, quận Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa, do nhập làng Dư Khánh và Tân Lương vào năm 1928 mà thành. Sau năm 1956, đổi thành xã. Đến năm 1959, xã Phước Thành thuộc tỉnh Phước Thành theo tổ chức của chính quyền cũ. Địa giới hành chính tỉnh Phước Thành lúc này bao gồm một phần đất của quận Tân Uyên (tỉnh Biên Hòa) và một phần đất của các tỉnh Bình Dương, Phước Long và Long Khánh. Tỉnh Phước Thành có ba đơn vị hành chính cấp quận bao gồm Phú Giáo, quận lỵ đặt tại Bố Lá; Tân Uyên, quận lỵ đặt tại Uyên Hưng; Hiếu Liêm, quận lỵ đặt tại Lạc An. Năm 1965, xã Phước Thành thuộc tỉnh Biên Hòa sau khi tỉnh Phước Thành giải thể. Cho đến năm 1976, hai xã Phước Thành và Thạnh Hội sáp nhập thành xã Thạnh Phước.

* Xã Phước Hòa mới gồm các xã Vĩnh Hòa, Phước Hòa và các ấp Cây Khô, Đuôi Chuột thuộc xã Tam Lập cũ.

Giữa thế kỷ XIX, thôn Phước Hòa hình thành trong quá trình khai khẩn, nằm ở phía tây bắc tỉnh Biên Hòa dưới thời vua Minh Mạng. Theo nhà nghiêm cứu Nguyễn Đình Đầu trong Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn - Biên Hòa, trang 303 có ghi:“Thôn Phước Hòa: Đất thổ cư 3 mẫu, mộ địa 1 khoảnh, đất gò đồi 1 khoảnh, rừng rậm 1 khoảnh”. Sau 1875, thôn Phước Hòa đổi thành làng Phước Hòa. Làng Phước Hòa lúc này thuộc tổng Chánh Mỹ Hạ, hạt tham biện Biên Hòa. Tới năm 1899, Toàn quyền Đông Dương đổi tên gọi các hạt tham biện ở hạt Nam Kỳ thành tỉnh. Từ năm 1900, làng Phước Hòa thuộc tổng Chánh Mỹ Hạ, tỉnh Biên Hòa, và sau năm 1956 thì đổi thành xã. Theo đó, xã Phước Hòa thuộc quận Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa. Năm 1959, xã Phước Hòa thuộc quận Phú Giáo, tỉnh Phước Thành. Đến năm 1965, thuộc quận Phú Giáo, tỉnh Phước Long. Ngày 11.3.1975, xã Phước Hòa sáp nhập vào huyện Tân Uyên; sau năm 1975 lại thuộc huyện Phú Giáo, tỉnh Sông Bé. Năm 1999, huyện Phú Giáo thuộc tỉnh Bình Dương và từ đó Phước Hòa là đơn vị hành chính cấp xã của huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương.

Phước Hòa cũng là tên một xứ đạo trong vùng. Theo lịch sử giáo xứ ghi lại, trong thời gian chiến tranh, một số giáo dân từ xứ Bố Mua di dời về đây, gần đồn điền cao su, để lập nghiệp và lánh bom đạn. Năm 1957, họ đã có ngôi nhà thờ đầu tiên để làm việc thờ phượng, và được các cha Thừa sai về dâng thánh lễ ngày Chúa nhật. Sau khi các cha Thừa sai không về nữa, cha cố Đaminh Đinh Khắc Túc đảm nhận. Khi công ty cao su được thành lập, bà con trong xứ hiến đất xây dựng nhà thờ mới năm 1992. Cuối năm 2014, giáo họ đã được Đức cha Giuse Nguyễn Tấn Tước - Giám mục GP Phú Cường nâng lên hàng giáo xứ. Năm 2017, giáo xứ xây nhà thờ mới lần nữa vì nhà thờ cũ đã xuống cấp.

*Xã Phú Giáo mới hình thành trên cơ sở nhập các ấp Gia Biện, Đồng Tâm thuộc xã Tam Lập; xã An Bình và thị trấn Phước Vĩnh cũ.

Năm 1959, quận Phú Giáo được thành lập thuộc tỉnh Phước Thành. Năm 1965, tỉnh Phước Thành giải thể, quận Phú Giáo sáp nhập vào tỉnh Bỉnh Dương. Sau năm 1975, Phú Giáo sáp nhập với huyện Đồng Xoài thành huyện mới là Đồng Phú thuộc tỉnh Sông Bé. Trước đó, quận Phú Giáo được hình thành gắn với sự ra đời tỉnh Phước Thành và sự nhập cư lớn của cộng đồng di dân Công giáo từ phía Bắc vào Nam theo chính sách dinh điền của chính quyền Sài Gòn, với hơn 20.000 giáo dân đến xây dựng dinh điền thời kỳ này. Năm 1999, huyện Phú Giáo thành lập thuộc tỉnh Bình Dương.

* Thành lập xã Trừ Văn Thố mới trên cơ sở nhập các xã Trừ Văn Thố, Cây Trường II và khu phố Bàu Lòng thuộc thị trấn Lai Uyên cũ.

Trừ Văn Thố là tên anh hùng liệt sĩ (sinh năm 1937, hy sinh năm 1963), là người ở xã Thanh Hóa, huyện Cai Lậy (tỉnh Tiền Giang, nay là Đồng Tháp). Về lịch sử vùng đất của xã thì xưa đây là khu dinh điền Hiếu Văn (sau đổi thành Văn Hữu, là vùng đất hoang vu, chủ yếu là người đồng bào dân tộc S’Tiêng sinh sống), thuộc quận Chơn Thành, tỉnh Bình Long… Sau năm 1975, các tỉnh Bình Long, Phước Long, Bình Dương được sáp nhập thành tỉnh Sông Bé và năm 1976, UBND tỉnh Sông Bé thành lập xã kinh tế mới trên vùng đất ở khu dinh điền Văn Hữu mang tên Trừ Văn Thố.

* Xã Bắc Tân Uyên mới có từ việc sáp nhập các xã Đất Cuốc, Tân Định và thị trấn Tân Thành cũ.

Bắc Tân Uyên là tên một huyện được thành lập năm 2013 trên cơ sở chia tách huyện Tân Uyên để thành lập Thị xã Tân Uyên và huyện Bắc Tân Uyên. Huyện Bắc Tân Uyên gồm 10 xã của huyện Tân Uyên cũ là Bình Mỹ, Đất Cuốc, Hiếu Liêm, Lạc An, Tân Bình, Tân Định, Tân Lập, Tân Mỹ, Tân Thành và Thường Tân. Địa danh Tân Uyên đã được chúng tôi đề cập trong những số báo trước.