Bốn năm Đức Phanxicô "Học làm giáo hoàng"

Sau bốn năm trở thành vị chủ chăn của Giáo hội, nhân cách Đức Jorge Mario Bergoglio vẫn như những ngày đầu. Hầu hết các chủ đề được khai triển trong triều đại giáo hoàng của ngài cũng tương tự như thời ngài còn làm Tổng Giám mục giáo phận Buenos Aires. Tuy nhiên, những vị thân cận ĐTC đều ghi nhận rằng ngài đã mang lại cho tác vụ của mình một tầm vóc hoàn vũ hơn. Đó chính là điều khác biệt.

Ngày 13.3.2013 ấy, hình ảnh ấn tượng đầu tiên là vị giáo hoàng xuất hiện một cách thật bình dị trên bao lơn Vương Cung Thánh Đường Thánh Phêrô. Lúc đầu, ngài như sững sờ vì hiện diện ở đó, trong khi các dàn kèn đồng khởi tấu các bài ca chào mừng, tung hô. Rồi dần dần, qua phần diễn từ, Đức Phanxicô tự tin hơn, rồi bất thần cúi mình xuống để lãnh nhận sự chúc lành của dân Chúa, trước khi tươi cười chuyện trò với các tín hữu.

Cách đó 11.000 cây số, tại Argentina, các cộng sự của ĐHY Bergoglio như không thể tin khi thấy vị cựu Tổng Giám mục của họ quá tươi cười và bình thản. Nhà báo Arnaud Bédat, người Thụy sĩ, tác giả cuốn Phanxicô, người Argentina, thuật lại: “Ở Buenos Aires, ngài nghiêm nghị và kín đáo. Ngài ít khi cười. Một khi trở thành giáo hoàng, ngài thay đổi, có lẽ nhờ được ân sủng!”.

Nhà báo Tin Lành Marcelo Figueroa, bạn lâu năm của ĐTC mỉm cười phát biểu: “Đối với tôi, đó chính là hồng ân Chúa Thánh Thần. Đây là một người Tin Lành nói với bạn về điều ấy!”. Ông đã bắt đầu cộng tác với Đức Bergoglio, khi ông còn là giám đốc Hiệp hội Thánh Kinh Argentina: “Nhưng cơ bản, ngài vẫn vậy: các cội nguồn về ơn gọi, tinh thần, và tâm hồn ngài mãi còn đó”. Nhà báo Figueroa vừa được chọn làm chủ nhiệm, phụ trách phiên bản tờ Osservatore Romano tại Argentina.

TỪ BUENOS AIRES ĐẾN VATICAN

Những ai biết rõ Đức Bergoglio, đều gặp lại nơi ngài cùng một mối quan tâm đến tha nhân mà ngài đã từng thể hiện ở Buenos Aires; như khi ngài dành nhiều thời gian tiếp kiến, gặp gỡ người nghèo, những kẻ bé mọn và bệnh nhân. “Chúng ta gặp lại nơi ngài cùng một sự đơn sơ, giản dị”, ông Marcelo Figueroa nhấn mạnh.

Chịu ảnh hưởng bởi vị tiền nhiệm về môi trường và sinh thái học

Đời sống giản dị của ĐTC tại căn hộ nhỏ bé ở Nhà trọ thánh Matta khi đã trở thành giáo hoàng minh chứng điều ấy. Ngài ít khi ra khỏi nơi này. Một trong các cộng sự rất quen biết ngài trước khi ngài được tuyển chọn làm giáo hoàng nhận định: “Như ở Buenos Aires, ngài thường quanh quẩn trong nhà: thậm chí ngài chưa hề đi dạo trong các khu vườn Vatican. Dẫu vườn vẫn đóng kín vào buổi chiều cho ngài bách bộ”. Huống gì nói đến cung điện mùa hè của giáo hoàng Castel Gandolfo, nay đã chuyển thành viện bảo tàng.

“Đức Jorge Mario Bergoglio không thích đi đây đó”, nhà báo Arnaud Bédat giải thích. Ông thuật lại rằng, khi vị cựu bề trên giám tỉnh dòng Tên (tức Đức Phanxicô) đến thành phố Francfort (Đức) để làm luận án tiến sĩ, ngài đã bỏ hằng giờ nhìn các máy bay cất cánh về Argentina. “Porteno (dân thành Buenos Aires chính hiệu) này vừa trải qua bốn năm ở Rome, chưa trở về quê nhà. Nếu có tâm sự với người thân cận về nỗi nhớ quê, ngài cũng không để lộ một dấu hiệu gì rõ nét”.

MỘT VỊ GIÁO HOÀNG LUÔN SẴN SÀNG TRẢ LỜI BÁO GIỚI

Do hăng say với sứ vụ, ĐTC Phanxicô phải chấp nhận nhiều chuyến tông du. Điều này minh chứng một sức sống không ngờ. Cha Federico Lombardi, lúc ấy là phát ngôn viên Tòa Thánh, nhớ lại: “Tại Hàn Quốc, tôi đã yên chí ngài nghỉ ngơi được đôi chút. Tuy thế, mặc chuyến bay dài dẵng, việc lệch múi giờ và chương trình quá tải, ngài vẫn rất linh hoạt, tinh tường, đầy nhiệt hứng. Tôi đã lưu ý ngài về điều ấy, ngài trả lời: “Đó là nhờ ơn chức phận”. Chính xác là thế: khi Chúa trao nhiệm vụ, Người cũng ban ơn giúp đỡ để chúng ta thực thi”.

Trong chuyến tông du Hàn Quốc tháng 8.2014

Cha Lombardi còn ghi nhận rằng Đức Phanxicô rất cởi mở đối với cánh nhà báo: “Tại Argentina, ngài rất kín đáo; ngoại trừ tập sách ghi lại các cuộc trao đổi, ngài ít liên lạc với giới báo chí. Chúng ta đã nghĩ rằng ngài tiếp tục con đường này: thế nhưng, mọi sự đã đảo ngược!”.

Ngày nay, ngài vẫn thường chấp nhận trả lời phỏng vấn riêng của các báo. Cha Lombardi kể tiếp: “Đối với tôi, điều khám phá lớn nhất chính là cuộc họp báo một tiếng rưỡi khi quay về từ Hàn Quốc. Tính sẵn sàng, cởi mở của ngài đã gây được nhiều thiện cảm với các nhà báo. Sự hiện diện trực tiếp, cách diễn tả rất cụ thể, niềm yêu thích đối thoại của ngài đã từng hiện thực trong cách ngài rao giảng tại Argentina”.

LUÔN THÀNH TÍN VỚI CHÍNH MÌNH

Thật vậy, Đức Phanxicô có thể có một số thay đổi về mặt giao tiếp nhưng trong sâu thẳm tâm hồn, ngài vẫn vậy. “Ngài đã trở thành giáo hoàng lúc 77 tuổi. Ở độ tuổi ấy, người ta không thay đổi hơn được nữa”, nhà báo Figueroa nhận xét. Đàng khác, những ai làm việc với ngài đều xác nhận ngài vẫn còn nhanh nhẹn và kiên quyết trong khi quyết định. Cha Lombardi gợi lại: “Một tháng sau khi được bầu chọn làm giáo hoàng, ngài đã thiết lập cho mình một ban cố vấn gồm nhiều hồng y. ĐTC từng nói: “Tôi muốn biểu lộ một dấu chỉ cụ thể rằng mình hành động theo đường hướng mọi người mong chờ ở tôi”. Cách hành động của ngài, và việc ngài khởi phát các tiến trình, đã không xa rời điều vừa nêu”.

Đức Phanxicô cũng ít thay đổi những quan điểm nền tảng của ngài. Việc quan tâm đến người dân qua các ngôn từ đầu tiên trong triều đại giáo hoàng, các vùng ngoại biên, người nhập cư, nền văn hóa “vứt bỏ”, lòng thương xót… - những từ khóa chính trong triều đại giáo hoàng của ngài đều đã hiện diện mạnh mẽ qua các văn kiện khi ngài còn là Tổng Giám mục Tổng giáo phận Buenos Aires.

Riêng về chủ đề sinh thái và môi trường chỉ xuất hiện qua văn kiện Aparecida (13-31.05.2007 của Hội đồng các Giám mục châu Mỹ La-tinh và vùng Caribê) mà ĐHY Bergoglio lúc ấy là điều phối viên. Một quan sát viên về lãnh vực này tại Giáo triều xác nhận: “Tôi thấy khó nói về cách thức làm sao ngài đã thấu triệt về vấn đề sinh thái, môi trường. Có lẽ mối quan hệ về việc Tạo dựng theo quan điểm của Thánh Phanxicô Assisi - vị Thánh ngài chọn làm tông hiệu - đã khiến ngài suy nghĩ về môi sinh”.

“VỊ GIÁO HOÀNG ĐƯỢC CẢ THẾ GIỚI LẮNG NGHE”

Hiển nhiên, ngài cũng chịu ảnh hưởng bởi vị tiền nhiệm là Đức Bênêđictô XVI; vị giáo hoàng đã đi tiên phong khá sâu về môi trường và sinh thái học: “Tuy nhiên Đức Phanxicô cũng đóng góp vào đó quan điểm châu Mỹ La-tinh của mình, khi tổng hợp cuộc khủng hoảng môi sinh với khủng hoảng xã hội”, cha Lombardi nhấn mạnh.

Dầu vậy, theo cha Lombardi, chúng ta không nên đọc hiểu quan điểm Đức Phanxicô chỉ dưới lăng kính châu Mỹ La-tinh: “Nếu khi đến từ Buenos Aires, ngài đã khởi đầu thực hiện những gì mình từng làm ở đó, thì từ lúc trở thành giáo hoàng, ngài đã gặp gỡ nhiều vị nguyên thủ quốc gia, các giám mục trên hoàn vũ và những nhà chức trách các tôn giáo khác. Ngài đã tông du tới nhiều đại lục mà trước đây ngài chưa từng biết đến. Dần dần, trải nghiệm và tầm nhìn của ngài mở rộng đến nhiều nhãn giới và vấn đề khác nhau, được ngài tích lũy và phân tích theo quan điểm riêng. Do đó, tác vụ của ngài mang tính toàn cầu: đây là vị giáo hoàng ngày nay được cả thế giới lắng nghe và là vị lãnh đạo mang tầm vóc toàn cầu”.

MỘT CON NGƯỜI TỰ DO

Nhà báo Marcelo Figueroa nhận định: “Ảnh hưởng của ngài mạnh mẽ, vươn ra ngoài giới Công giáo. Các nhà lãnh đạo những tôn giáo khác đều lắng nghe ĐTC Phanxicô, khi ngài mời gọi họ cùng nhau tìm hiểu và giải quyết các vấn đề của thời đại, để sống lòng thương xót, xây dựng các nhịp cầu và tiếp nhận người tị nạn. Trong một thế giới tự khép kín, ngài là nhà chức trách duy nhất trên toàn cầu mở rộng vòng tay. Có lẽ đó là đặc tính cao cả của ngài: sự tự do. Quả thật, Đức Phanxicô là một con người tự do”.

Trong bốn năm, ngài đã “học làm giáo hoàng”, như mọi người tại Ý thường nói thế. Nhà báo Arnaud Bédat kết luận: “Các bạn bè Argentina của ngài nói rằng ngài đã bắt đầu thích việc này”. Hơn nữa, ngài đã tâm sự về điều ấy với một số thân hữu: “Sau cùng, có lẽ tôi phải ở Rome để mọi người lắng nghe tôi”.

VIẾT HIỆP (theo La Croix)