Các nhà nghiên cứu đã tìm ra chìa khóa giải mã văn bản có niên đại 5.000 năm, nhờ vào phát hiện đột phá trong quá trình phân tích những chữ viết trên chén cổ bằng bạc của Iran.
Một đội ngũ các học giả châu Âu, dẫn đầu là nhà khảo cổ học người Pháp đang công tác tại Đại học Tehran (Iran), đã giải mã thành công các ghi chép của một văn bản cổ đại, 5.000 năm tuổi, với những chữ khắc được gọi là “Đường nét Elam”. Nỗ lực này cho phép con người ngày nay hiểu thêm về vương quốc Elam. Trong đó, Elam đại diện cho một trong nền văn hóa cổ nhất thế giới, tồn tại ở Ba Tư vào thế kỷ thứ ba Trước Công nguyên cho đến khi bị đế quốc Ba Tư thâu tóm vào thế kỷ thứ sáu Trước Công nguyên.
 |
Câu đố 120 năm
Câu chuyện bắt đầu năm 1903, khi các nhà khảo cổ học người Pháp khai quật tàn tích cổ đại Susa, từng được ghi lại trong Sách Esther (Étte, Cựu Ước) dưới cái tên Shushan, hiện ở miền tây nam Iran. Quá trình khai quật đã cho phép các chuyên gia tìm thấy những dòng chữ khắc thuộc về một văn bản chưa từng được biết đến. Sau đó, đội ngũ nghiên cứu phát hiện ngôn ngữ này được nền văn hóa Elam sử dụng tại khu vực ngày nay thuộc miền nam Iran. Trong hơn 100 năm, các nhà nghiên cứu chỉ có thể giải mã được rất ít các ký hiệu trên văn bản, và phải dựa vào một văn bản song ngữ viết bằng Đường nét Elam và tiếng Akkadian. Kể từ đó, tiến độ giải mã bị ngưng trệ bất chấp nhiều nỗ lực của giới chuyên gia.
Mới đây, chuyên san Assyriology và Khảo cổ học Cận Đông (bản tiếng Đức) đã công bố báo cáo mang tính đột phá. Theo đó, một trong các học giả tham gia dự án là giáo sư Gianni Marchesi của Đại học Bologna (Ý) đã giải thích cách thức họ giải mã được văn bản cổ đại này.
 |
| Sách Esther |
“Người Elam sử dụng hai loại chữ viết khác nhau, bao gồm hệ thống chữ viết bản địa Đường nét Elam và loại chữ viết hình nêm du nhập từ vùng Lưỡng Hà”, giáo sư Marchesi cho biết. Do các học giả đọc được chữ hình nêm, nên họ tiến hành đối chiếu giữa các văn bản viết bằng hai loại chữ khác nhau. Từ đó, họ có thể đọc được tên của các đời vua chúa và những vị thần của nền văn hóa Elam bằng chữ viết theo Đường nét Elam.
“Chúng tôi đã làm được điều đó như thế nào ư? So sánh và tìm kiếm sự tương đồng”, chuyên gia Marchesi nói. Chẳng hạn, một vị vua tên Puzur-Sushinak và một vị thần tên Insushinak: hai cái tên này có phần đuôi trùng khớp nhau. Thực tế này cho phép các nhà nghiên cứu suy ra những biểu tượng trên chữ viết theo Đường nét Elam tương ứng với hai cái tên cụ thể, từ đó áp dụng cho những cụm từ khác.
 |
Manh mối từ Iran
Tuy nhiên, bằng cách nào họ xác định được những cái tên giống nhau? Hiện chỉ có khoảng 40 văn bản bằng Đường nét Elam trên toàn thế giới. Để đảm bảo họ tìm được những cụm từ tương đồng, các học giả chọn những văn bản theo lối viết này nhiều khả năng viết về tên các vị vua và những vị thần Elam, và tiến hành đối chiếu với những cái tên bằng chữ hình nêm.
Những chữ khắc bằng Đường nét Elam đã được xác định nhờ vào nhà khảo cổ học người Pháp François Desset, đang công tác tại Iran. Ông tiếp cận được những chiếc chén nhỏ thuộc về một bộ sưu tập tư nhân, trên đó có những chữ khắc của nền văn hóa đã biến mất. Dựa trên nhiều phép thử khác nhau, ông Desset phát hiện chúng có nguồn gốc từ những khu mộ của hoàng gia. Nhà khảo cổ học so sánh chữ viết trên chén với chữ viết hình nêm của người Elam và trên những món đồ cổ khác. Kết quả cho thấy hai nhóm chữ viết này bao gồm những từ dành để tôn xưng các đời vua của Elam, bao gồm danh từ, tước vị và biệt danh.
 |
| Các ký tự viết bằng Đường nét Elam và tiếng Akkadian |
Giáo sư Marchesi cho biết bước kế tiếp trong quá trình giải mã là tìm ra những chữ viết theo Đường nét Elam dưới dạng cụm từ, mệnh đề hoặc thậm chí những câu hoàn chỉnh, dựa trên những văn bản viết bằng chữ hình nêm. Nỗ lực và sự kiên trì của nhóm học giả đã cho phép họ xác định được 72 ký tự trong bảng chữ cái của Đường nét Elam (được cho từ 80-110 ký tự).
Theo giới học giả, bản thảo Đường nét Elam đóng vai trò cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển văn bản và hệ thống ngôn ngữ trên toàn thế giới. Trong khi chữ hình nêm và tượng hình vốn phổ biến ở vùng Lưỡng Hà và Ai Cập, chữ theo Đường nét Elam cơ bản dựa trên ngữ âm, tức các ký tượng đại diện nguyên âm và phụ âm. Các chuyên gia gọi Đường nét Elam là bản chữ cái cổ xưa nhất thuộc dạng này, có nhiều tương đồng với bảng chữ cái mà con người đã sử dụng từ năm 1100 Trước Công nguyên.
LING LANG
Bình luận