Học hỏi Phúc Âm Chúa nhật XXIX thường niên - năm A

Mt 22,15-21

Lm Antôn Nguyễn Cao Siêu, SJ phụ trách

1. Đọc Mt 22,15-16. Ai là những người giăng bẫy để Đức Giêsu phải lỡ lời? Những người Pharisêu và người thuộc phe Hêrôđê là ai?

- Đức Giêsu vẫn đang ở trong khu vực Đền thờ, tranh luận với các nhà lãnh đạo Do Thái giáo (x. Mt 21,23.45).  Đặc biệt trong bài Tin Mừng này, Ngài phải đối diện với nhóm Pharisêu, và hơn nữa, với nhóm Hêrôđê (Mt 22,15-16). Hai nhóm này có khuynh hướng chính trị khác nhau. Nhóm Pharisêu trên nguyên tắc là những người chống lại việc nộp thuế cho Rôma. Còn nhóm Hêrôđê là nhóm ủng hộ gia tộc Hêrôđê, một gia tộc do đế quốc Rôma đặt lên để cai trị dân Do Thái. Nhóm này dĩ nhiên thân Rôma, ủng hộ việc nộp thuế, nên đối lập với nhóm Pharisêu. Trong bài Tin Mừng này, lạ thay cả hai nhóm này lại liên minh với nhau để làm Đức Giêsu bị mắc bẫy. Nhóm Pharisêu đã từng tìm cách giết Đức Giêsu (Mt 12,14), từng tranh luận với Ngài (Mt 15,1-14), và cũng đã từng “thử” Ngài (Mt 16,1). Chúng ta không lạ gì khi giờ đây họ giăng bẫy để Ngài lỡ lời hầu có cớ tố cáo. 

2. Lời nói đầu tiên của họ ở Mt 22,16 có phải là một lời khen thực lòng không?

- Trước khi hỏi ý kiến Đức Giêsu về chuyện nộp thuế cho Rôma, những người Pharisêu đã đưa ra nhận xét khá dài về con người Đức Giêsu (Mt 22,16). Những lời này phản ánh đúng về nhân cách của Ngài: một con người sống theo sự thật, cương trực, không quỵ lụy ai. Nhưng khi được thốt ra trên môi miệng của họ, những lời này lại nhằm mục đích xấu, đó là khích Đức Giêsu nói ra quan điểm của mình về chuyện nộp thuế, để có cớ tố cáo Ngài. Vậy đây không phải là một lời khen thực lòng, mà là một nhận xét đầy ác ý (Mt 22,18) của “những kẻ đạo đức giả” (Mt 22,18).

3. Dưới thời Đức Giêsu, dân Do Thái phải nộp mấy loại thuế? Trong bài Tin Mừng này, người Pharisêu định nói đến loại thuế nào? Đọc Mt 22,17; 17,24-27.

- Người Do Thái phải nộp ba loại thuế: thuế nộp cho Đền thờ (x. Mt 17,24-27); thuế đánh trên hàng hóa, buôn bán; và thuế thân đánh trên đầu người lớn, không có quốc tịch Rôma, cả nam lẫn nữ. Loại thuế thứ ba này (kênsos) thực chất là một thứ nộp cống, áp đặt trên mọi người dưới quyền đế quốc Rôma. Mỗi năm người Do Thái phải nộp một đồng denarius, giá trị bằng tiền lương một ngày. Bài Tin Mừng chỉ có ý nói về loại thuế thứ ba này mà đế quốc Rôma bắt nộp từ năm 6 TCN, khi vùng Giuđêa trở thành một tỉnh của đế quốc. Nhiều người Do Thái chống lại việc nộp loại thuế này.

4. Xêda là ai? Tại sao câu hỏi của họ về chuyện nộp thuế cho Xêda (câu 17) lại là một cái bẫy nguy hiểm cho Đức Giêsu?

- Xêda (Kaisar) là danh từ chung để chỉ vị hoàng đế của đế quốc Rôma. “Có được phép nộp thuế cho Xêda hay không” là một câu hỏi nham hiểm. Trả lời được phép hay không được phép cũng đều phải chịu những hậu quả tai hại. Nếu Đức Giêsu bảo cứ nộp thuế cho Xêda, nhiều người Do Thái sẽ phản ứng, vì họ coi nộp thuế là một hành vi thần phục suy tôn mà họ chỉ muốn dành cho một mình Thiên Chúa. Nhưng nếu Đức Giêsu bảo không được phép nộp thuế cho Xêda, Ngài sẽ bị kết án là chống lại đế quốc Rôma (x. Lc 23,2). 

5. Đức Giêsu đã tránh được cái bẫy này bằng cách nào? Đọc Mt 22,18-20.

- Đức Giêsu thừa biết họ đang thử Ngài (Mt 22,18) nên đã tránh không trả lời câu hỏi này, không nói được phép hay không được phép. Thay vào đó, Ngài xin họ một đồng tiền dùng để nộp thuế thân, đồng denarius của Rôma. Và có ai đã đưa cho Ngài đồng tiền ấy. Đức Giêsu đã giả vờ hỏi về hình ảnh và danh hiệu khắc trên đồng tiền này. Nhờ dòng chữ khắc trên hai mặt, ta biết đây là hình của hoàng đế Tiberius, cai trị từ năm 14-37. Chữ khắc tạm dịch như sau: “Hoàng đế Tiberius Augustus, Con của Thần Linh Augustus, Thượng tế” (“Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus Pontifex Maximus”). Nhiều người Do Thái cho rằng dòng chữ này có tính báng bổ, vì coi hoàng đế Augustus, là cha của Tiberius, như một vị thần linh.

6. Đâu là ý nghĩa của câu “Hãy trả cho Xêda những gì thuộc về Xêda” trong Mt 22,21. Qua câu này Đức Giêsu có nhìn nhận quyền của những nhà cầm quyền không?

- Mátthêu 22,21 là một câu nói nổi tiếng và khó hiểu của Đức Giêsu để trả lời cho câu hỏi về việc có nên nộp thuế thân cho Rôma không. Trước cái bẫy này, Đức Giêsu đã tránh trả lời “có” hay “không”. Khi cầm đồng tiền có hình Xêda trên tay, đồng tiền của một người đang sử dụng nó, Đức Giêsu chỉ nói: “Của Xêda hãy trả lại (apodote) cho Xêda”. Có vẻ Ngài không thấy chuyện nộp thuế thân cho Xêda có gì nghịch với Luật Torah hay với niềm tin vào Thiên Chúa. Bổn phận trần thế có thể hài hòa với bổn phận đối với Thiên Chúa. Các tác giả thánh sau này cũng đã theo chiều hướng trên (xem Rm 13,1-7; 1 Pr 2,13-17).

7. Đâu là ý nghĩa của câu: “Hãy trả lại cho Thiên Chúa những gì thuộc về Thiên Chúa”.

- “Của Thiên Chúa trả lại cho Thiên Chúa”. Đây là nhắc nhở quan trọng của Đức Giêsu. Có những điều thuộc về Thiên Chúa mà chúng ta phải tôn trọng. Có những bổn phận đối với Thiên Chúa mà chúng ta phải tuân giữ nghiêm túc. Hơn nữa, chúng ta không được quên vị thế trổi vượt của Thiên Chúa trên Xêda. Chúng ta cần cầu nguyện và phân định khi bị giằng co giữa những đòi hỏi của Thiên Chúa và Xêda. Không phải lúc nào chọn lựa cũng dễ dàng. Cần can đảm để đòi lại cho Thiên Chúa điều mà trần gian đã lấy mất.

8. Đọc sách Sáng thế 1,26-27. Đâu là điều mang hình ảnh và danh hiệu của Thiên Chúa?

- Nếu đồng tiền Rôma mang hình ảnh của Xêda, nên nó thuộc về Xêda, và phải trả lại cho Xêda, thì mỗi con người chúng ta, mang hình ảnh của Thiên Chúa (St 1,26-27), nên thuộc về Thiên Chúa và phải sống trọn vẹn cho Thiên Chúa.