Trong ngôn ngữ đời thường, khôn và dại là hai tính từ chỉ hai tình trạng đối lập nhau. Tuy vậy, để kết luận một người nào đó khôn hay dại lại không dễ dàng chút nào. Một người buổi sáng còn được đánh giá là khôn ngoan, thận trọng trong hành vi và lời nói, bỗng buổi chiều bị khiển trách là dại khờ vì có phát ngôn hoặc hành động không đúng. Khôn dại cũng được nhận định theo cảm nhận chủ quan của mỗi người. Ranh giới giữa khôn và dại thật mỏng manh, lượng giá xem một người dại hay khôn lại càng khó. Phải chăng vì thế mà cổ nhân dạy: “Khôn ba năm dại một giờ”? Một hành vi sai trái có thể làm cho người khôn nên dại; một cử chỉ khôn ngoan có thể biến người dại nên khôn. Một phút dại khờ có thể làm một người khuynh gia bại sản, một giây khôn ngoan có thể làm cho một người trở nên phú quý cao sang.
Sự khôn ngoan được nói tới trong Phụng vụ hôm nay hoàn toàn khác với quan niệm thông thường. Trước hết, Bài đọc I nói về Đức Khôn Ngoan (lưu ý chữ viết hoa). Đức Khôn Ngoan được trình bày như một con người, một Đấng đang hiện hữu giữa chúng ta. “Ai tìm Đức Khôn Ngoan, thì Đức Khôn Ngoan cho gặp… Họ sẽ thấy Đức Khôn Ngoan ngồi ngay trước cửa nhà”.
Dưới ánh sáng của mạc khải Kitô giáo, chúng ta nhận ra Đức Khôn Ngoan được diễn tả trong Cựu Ước chính là Đức Giêsu, Ngôi Lời nhập thể. Nơi Đức Giêsu, Đức Khôn Ngoan của Cựu Ước đã được “ngôi vị hóa”. Qua mầu nhiệm Nhập thể, Đức Khôn Ngoan của Thiên Chúa đã mặc lấy thân phận con người để đến gặp gỡ thân thiện với con người trần gian. Những ai nghe Đức Giêsu giảng dạy đều thán phục và trầm trồ khen ngợi, “vì người giảng dạy như một Đấng có uy quyền, chứ không như các kinh sư” (Mc 1,22). Bằng cuộc sống và giáo huấn của Người, Đức Giêsu dạy cho con người thay đổi quan niệm về khôn - dại. Người khôn ngoan không chỉ là người có “chỉ số IQ” cao và tiến thân thành đạt như ngày nay người ta thường nhận định, nhưng là người biết sống vì tha nhân, biết quan tâm đến những người xung quanh mình. Chúng ta hãy đón nhận giáo huấn của Chúa, hãy để Lời Chúa thanh luyện để đạt được sự khôn ngoan đích thực.
Cuộc sống người Kitô hữu chính là hành trình tìm kiếm Đức Khôn Ngoan, tức là tìm kiếm Đức Kitô. Lịch sử đã chứng minh: ai gặp được Đức Kitô thì tìm được hạnh phúc. Biết bao người nam cũng như nữ suốt bề dày lịch sử đã can đảm chọn Chúa là gia nghiệp duy nhất và chấp nhận mất tất cả trở nên giống như Người. Họ là những vị thánh, tức là những người hoàn hảo. Họ được tôn vinh vì sự chọn lựa cao cả tuyệt vời ấy. Hôm nay, Đức Khôn Ngoan vẫn đang hiện diện để đi cùng với từng người chúng ta trong hành trình nhân sinh. Ai thành tâm thiện chí tìm kiếm thì sẽ gặp được Người.
Làm thế nào để gặp Đức Khôn Ngoan trong cuộc đời? Chúa Giêsu kể câu chuyện dụ ngôn về mười cô trinh nữ đi đón chàng rể. Đây là cách tổ chức đám cưới theo phong tục tập quán của người Do Thái. Năm cô trinh nữ mang đèn mà không đem theo dầu bị kết án là những người dại dột. Các cô tượng trưng cho những người sống mà không có định hướng cho tương lai. Các cô chỉ a dua theo người ta đến đám cưới mà không chuẩn bị những gì cần thiết. Quan niệm về cuộc sống của các cô chỉ mang tính nhất thời, thiếu sâu sắc. Các cô quá chú ý đến việc trang điểm và y phục bề ngoài, mà quên rằng chàng rể có thể đến sớm và cũng có thể đến muộn. Các cô cũng quên rằng việc mang theo đèn có dầu thắp sáng là một điều kiện để theo chàng rể vào phòng tiệc.
Như trên đã nói, khái niệm khôn - dại mà Phụng vụ đề cập hoàn toàn không giống như cách suy nghĩ của người đời. Thánh Phaolô đã quảng diễn điều đó trong thư gởi giáo dân Côrintô: “Chúng tôi rao giảng Chúa Kitô chịu đóng đinh trên thập giá, một cớ vấp phạm cho người Do Thái, một sự điên rồ đối với các người ngoại giáo. Nhưng đối với những người được gọi, dầu là Do Thái hay Hy Lạp, thì Ngài là Chúa Kitô, quyền năng của Thiên Chúa, và sự khôn ngoan của Thiên Chúa, vì sự điên dại của Thiên Chúa thì vượt hẳn sự khôn ngoan của loài người, và sự yếu đuối của Thiên Chúa thì vượt hẳn sức mạnh của loài người” (1Cr 1,23-25). Theo quan niệm của người đời, người khôn là người biết làm lợi cho bản thân; trong quan niệm của Thánh Kinh, người khôn là người biết hy sinh cho kẻ khác. Cũng một sự kiện Đức Giêsu chịu treo trên thập giá, Người có đức tin nhận ra tình thương bao la của Thiên Chúa; người vô tín chỉ thấy thất bại nhục nhã và khổ đau.
Trong cánh đồng cuộc đời, cỏ lùng và lúa vẫn đang cùng mọc lên. Trong cuộc sống nhân sinh, người khôn và kẻ dại cùng hiện hữu. Người dại đôi khi phải hẩm hiu, thua thiệt; người khôn nhiều lúc lại phú quý cao sang. Người Công giáo tin rằng với nỗ lực cố gắng của bản thân và với ơn phù trợ của Chúa, người ta có thể trở thành người khôn ngoan thực sự, nhờ lòng mến Chúa yêu người.
Khôn ngoan và dại dột không chỉ là hai hạng người hiện hữu trong cuộc sống, nhưng đó còn là hai trạng thái đồng thời hiện hữu trong một con người. Nơi mỗi chúng ta luôn có sự khôn ngoan, nhưng đồng thời cũng vẫn còn sự dại dột. Vì thế, chúng ta phải thận trọng trong ngôn từ cũng như trong hành động, để trở nên người khôn ngoan, và loại trừ dần sự dại dột đang tồn tại trong mỗi người.
Những ngày cuối của năm Phụng vụ nhắc chúng ta giây phút kết thúc cuộc đời. Sự thánh thiện của các thánh nam nữ giúp chúng ta suy nghĩ về sự khôn ngoan đích thực. Các ngài giống như năm cô trinh nữ khôn ngoan trang bị đủ dầu. Hình khổ của các linh hồn nơi luyện ngục lại nhắc chúng ta phải tỉnh thức, để biết tránh tình trạng bi thảm của năm cô khờ dại. Các cô quá vô tâm đến nỗi chẳng chuẩn bị đủ những gì cần thiết. Dừng chân bên nấm mộ trong tháng 11 dương lịch, chúng ta cảm nhận rõ hơn sự mong manh của phận người. Suy tư về sự chết, sẽ nhận ra đâu là những hào nhoáng chóng qua; đâu là những giá trị tồn tại vĩnh cửu, giúp đạt được sự sống đời đời. Như vậy, khôn ngoan hay dại khờ không phải một định mệnh, mà là do sự lựa chọn tự do và quyết định của chính bản thân mỗi người.
Tổng Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên
Bình luận