Trong căn hộ nhỏ ở đường Tân Hương, phường Tân Sơn Hòa, TPHCM, chị Trần Thụy Thúy Vi vẫn miệt mài bên những cuộn giấy màu, nhíp, lọ keo… để tạo nên những bức tranh giấy xoắn tỉ mỉ. Hơn mười năm qua, từ niềm say mê cá nhân, chị đã dùng nghề thủ công này thành quà tặng miễn phí cho hàng trăm người khuyết tật, giúp họ có nghề và một lối đi mới trong cuộc sống.
Tôi ấn tượng khi có dịp chứng kiến bầu khí lớp học ấm áp, hình ảnh học viên cẩn thận xoắn từng sợi giấy, còn chị Vi kiên nhẫn chỉ dẫn từng bước để gợi thêm niềm ham học của học viên. Những học trò của chị phần lớn đều mang khiếm khuyết. Chẳng hạn như Nguyễn Ngọc Bảo Ngân (28 tuổi), từng là sinh viên đại học, sau một cơn viêm não đã phải bỏ dở việc học. Ngân kiên trì tập làm từng tấm thiệp, bức tranh nhỏ; hoặc Diệp Thanh (38 tuổi), khiếm thính, giao tiếp bằng bảng viết; hay Nguyễn Trần Bảo Trân (26 tuổi), bị yếu tay sau chấn thương não, nay cũng biết cách xoắn giấy, ghép hình. Thậm chí, có cả người cao tuổi như bà Diệp Tuyết Khanh, ngoài 60, tìm đến lớp sau cơn suy sụp sức khỏe.
“Các học viên đến với tôi không chỉ học nghề, mà còn tìm được niềm vui, sự sẻ chia. Nhiều người sau khi thành thạo, tôi nhận đơn hàng, giao việc để họ có thêm thu nhập”, chị Vi nói, tay vẫn thoăn thoắt sắp xếp giấy. “Ban ngày dạy, đêm tôi lại thức làm đồ họa để kiếm thêm thu nhập. Mệt nhưng vui, vì biết mình đang đi đúng con đường”, chị nhớ lại thời gian mưu sinh vất vả.
Tranh giấy xoắn đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Từ việc cắt giấy, xoắn cuộn, định hình, phối màu, ghép chi tiết cho đến dán cố định, tất cả đều cần đôi tay khéo léo và tinh thần bền bỉ. Nhờ kiên trì chỉ dạy, nhiều học viên của chị chỉ sau vài tháng đã có thể làm thiệp, sản phẩm nhỏ; sau vài năm, đủ sức tạo nên bức tranh nghệ thuật.
Không chỉ mở lớp, chị còn tìm cách kết nối học viên với thị trường. Ban đầu tranh lớn khó bán, chị nghĩ ra nhiều sản phẩm nhỏ gọn hơn: thiệp chúc mừng, kẹp sách, đồ lưu niệm… để học viên dễ làm, dễ tiêu thụ. Một số học trò sau khi thành nghề đã có thể sống bằng công việc này. Có người được chị giới thiệu tới doanh nghiệp tư nhân, có sản phẩm bán trong nước, thậm chí xuất khẩu.
Đến nay, đã có hơn 200 học viên đã từng theo học lớp tranh giấy xoắn của chị, từ tuổi 14 đến gần 70. Không ít người vẫn gắn bó, coi đây là công việc chính. “Quan trọng không phải tôi đã dạy bao nhiêu người, mà sau khi học, các em làm được, sống được. Đó mới là hạnh phúc”, chị nói. Ngoài lớp học tại nhà, chị Vi còn nhận lời mời dạy nghề ở các mái ấm, làng May Mắn, Trung tâm nghề nghiệp cho người khuyết tật, trẻ mồ côi tại TPHCM, Hà Nội và nhiều tỉnh khác. Chị cũng thường xuyên tổ chức workshop, giới thiệu tranh giấy xoắn đến cộng đồng.
*
Ít ai biết người phụ nữ nhỏ nhắn này cũng mang trong mình khiếm khuyết. Năm ba tuổi, cơn sốt bại liệt khiến chân phải của chị teo tóp, việc di chuyển khó khăn.
Hoàn thành các cấp học với nỗ lực không ngừng nghỉ, Vi tốt nghiệp THPT năm 1997, và thi đậu vào trường Đại học Kiến trúc, ngành Mỹ thuật công nghiệp trong cùng năm đó. Tuy nhiên, cô bé đành gác lại ước mơ giảng đường vì điều kiện gia cảnh không cho phép, đi làm công nhân lắp ráp đồng hồ ở khu chế xuất Tân Thuận. Ban ngày đi làm, tối học thêm khóa thiết kế đồ họa tại trường Đại học Kiến trúc. Sau khi hoàn thành khóa học, Vi nghỉ ở chỗ làm cũ, xin được việc vẽ quảng cáo ở một công ty.
Thế nhưng, đồng lương ít ỏi và những so bì vì khuyết tật khiến Vi nhiều lần chạnh lòng. 30 tuổi, Vi quyết định quay lại giảng đường, theo học ngành Mỹ thuật Công nghiệp ở trường Đại học Hồng Bàng, vay Ngân hàng Chính sách xã hội để trang trải chi phí học hành. Ngoài giờ học, chị nhận vẽ mẫu áo thun, giày dép để kiếm sống. Tại trường, từ một cuộc thi sáng tạo, cô sinh viên lớn tuổi đã nảy ra ý tưởng làm tranh giấy với chủ đề “Gánh hàng hoa” và đạt giải thưởng. Chia sẻ ý định lấy tranh giấy làm nghề và dự tính mở cơ sở giúp người đồng cảnh ngộ với thầy trưởng khoa Nguyễn Đắc, Vi nhận được sự đồng thuận và khuyến khích, nên thêm tự tin. Ngày ngày, Vi mày mò tập xoắn giấy, phối màu, khám phá thêm kỹ thuật dán tranh qua internet…
Năm 2013, cơ hội đến khi chị được người thân hỗ trợ sang Ý học một tháng với một nữ nghệ nhân tranh giấy. Trở về, chị bắt tay vào thực hiện đồ án tốt nghiệp, rồi tham dự cuộc thi “Tết trong mắt tôi” của Báo Tuổi Trẻ. Đoạt giải thưởng 10 triệu đồng, chị dành toàn bộ số tiền để mở cơ sở tranh giấy xoắn Alice, mua nguyên liệu và bắt đầu đón những học viên đầu tiên, đều là người khuyết tật.
Cô gái giàu ý chí này đã được Bộ Lao động Thương binh và xã hội trao bằng khen vì đã vượt khó vươn lên trong học tập, giai đoạn 2016-2020.
*
Nhìn những bức tranh giấy xoắn - từ phong cảnh, chân dung cho tới tôn giáo - với từng chi tiết tinh xảo, khó ai nghĩ đó là sản phẩm của những người từng bị xem là “yếu thế”. Bằng nghị lực, khát vọng, chị Trần Thụy Thúy Vi đã biến những cuộn giấy vô tri thành tác phẩm nghệ thuật, đồng thời mở ra một lối đi cho những người đồng cảnh ngộ.
Bích Vân
Bình luận