Tưởng nhớ

“Anh em hãy làm việc này, mà tưởng nhớ đến Thầy” (1Cr 11,24)

Nói tưởng nhớ, người ta nghĩ ngay tới yếu tố tâm lý, như nhớ đến một ơn nghĩa (St 40,14), những lời khuyên nhủ (Tb 6,16). Ở đây, chúng ta để ý đến ý nghĩa tôn giáo và vai trò của việc tưởng nhớ trong tương quan với Thiên Chúa. Đó là tương quan của Giao Ước mà việc trung thành tưởng niệm về quá khứ giúp sống hiện tại và bảo đảm hướng đi tốt đẹp về tương lai.

Việc tưởng niệm phát sinh từ sự kiện thứ nhất là việc sáng tạo (Xh 20,8-11; Đnl 5,12-15), dấu hiệu nhắc con người nhớ tới Thiên Chúa (Hc 42,15-43,33; Rm 1,20tt). Còn con người là hình ảnh của Thiên Chúa (St 1,27) nên có thể nhớ tới Ngài. Việc tưởng nhớ phát sinh nhờ chính Thiên Chúa nhớ giao ước Ngài liên tiếp ký kết với con người (Noe, Abraham, Môsê, Đavít). Ngài đã nhớ và hứa sẽ nhớ (St 8,1 9,15; Xh 2,24; 2Sm ) để cứu thoát (St 19,29; Xh 6,5) và biến cố cứu thoát là cuộc vượt qua sẽ mãi định hướng cho việc tưởng nhớ của dân Chúa (Hs 13,4tt).

Việc tưởng niệm có nhiều cách để đưa hiệu lực của quá khứ vào hiện tại: hoài niệm, nhắc nhớ, kêu cầu. Việc kêu cầu Danh Thánh gắn liền với việc tưởng niệm cuộc Vượt Qua (Xh 20,2), vì danh Thiên Chúa được mạc khải, khai mào cho cuộc Vượt Qua (Xh 3,14). Sự cứu thoát hiện tại được hiểu như là sự lặp lại các việc kỳ diệu xưa (Tv 77 Ge 3). Tưởng nhớ như thế cũng chìm ngập trong việc tạ ơn (Xh 15; Tv 136), việc suy gẫm lề luật (Đnl, Gs 1,8) và vâng phục lề luật (Tv 119; Kh 6,18; Is 26,8).

Thiên Chúa không hề quên lời Ngài (Gr 1,12 Ed 20,14). Sách Thánh có nhắc nhớ (Đnl 4,9 8,11 9,7). Nhưng dân Chúa vẫn quên (Tl 8,34; Gr 2,13; Hs 2,15). Khi ấy Thiên Chúa dường như cũng quên người hôn thê bất trung (Hs 4,6; Mt 3,4 Gr 14,9), khiến họ lâm cảnh bất hạnh, và nỗi khốn cùng có sức làm con người tưởng nhớ đến Thiên Chúa (2Sb 15,2t; Hs 2,2 5,15). Thêm vào đó là lời nhắc nhớ của các tiên tri (Mk 6,3tt; Gr 13,22-25), nhằm đặt quả tim con người trở lại tình trạng thích hợp cho cuộc Vượt Qua (Ed 16,63; Đnl 8,2tt). Việc tưởng nhớ đồng thời kèm theo lời mời gọi thống hối của Thiên Chúa (Ed 16,61; Nkm 1,7tt), Đấng luôn nhớ tới tình yêu (1V 21,19; Gr 31,20) và quên tội lỗi (Gr 31,34).

Như vậy, việc tưởng nhớ dẫn tới niềm mong đợi. Quá khứ trở thành bảo chứng cho cuộc giải phóng (Is 65,15-25; Tv 77.79-80.89). Người nghèo có vẻ bị bỏ quên (Tv 10,12; 13,2) nhưng phải biết mình vẫn ở trong Thiên Chúa (Is 66,2; Tv 9,19). Thử thách khiến nhớ lại (1Mcb 2,51; Br 4,27) và như vậy là chuẩn bị cho biến cố mới (Is 43,18t)

Khi “Giavê ngự đó” (Ed 48,35; Mt 1,23) sự tưởng nhớ trùng với hiện tại, lời hứa và giao ước thành hiện thực trong Đức Kitô Đấng thu tóm thời gian (2Cr 1,20; Lc 1,72). Nơi Người Thiên Chúa tha thứ (Cl 3,13) và ta gặp được Thiên Chúa ngay hôm nay (Ga 14,6t 2Cr 5,16t) chính Đức Kitô đưa ta đến gần Thiên Chúa Cha (Ep 2,18; Dt 10,19) và Thánh Thần kết hợp ta với Chúa Cha (Rm 8,15-16; 8,26-27)

Thời gian chưa hoàn tất, ta vẫn còn phải tưởng nhớ. Nhưng Chúa Thánh Thần “nhắc lại” như một sự truyền thông (Ga 14,26 16,13), trong một thân thể vừa phục sinh vừa hiện diện (Lc 22,19t 1Cr 11,24tt) để ta ở lại trong tình yêu (Ga 13,34 15,10t; 1Ga 3,24). Thánh Thần thấu nhập đời Kitô hữu, làm cho thức tỉnh với các thời điểm rất gần (Kh 3,3 Pl 3,19; 1Tx 5,1-10).

LM. Phạm Quốc Túy - Giáo phận Phú Cường