Ðức Giáo Hoàng Phanxicô vừa tuyên bố Vatican sẽ mở văn khố Tòa Thánh liên quan đến triều đại Ðức Giáo Hoàng Piô XII để làm rõ nhiều thông tin liên quan đến Thế chiến thứ hai.
Kho tài liệu khổng lồ
Kho tư liệu, dự kiến được công khai vào ngày 2.3.2020, ghi chép những sự kiện phát sinh trong giai đoạn 1939-1958 và chứa vài trăm ngàn lá thư, thư tín và bài phát biểu. Trước nay, triều đại của Ðức Piô XII thường xuyên bị hiểu lầm. Vẫn có những ý kiến chỉ trích cho rằng ngài không nỗ lực ngăn chặn sự bành trướng của chủ nghĩa phát xít tại Ðức và Ý. Trong khi đó, trên thực tế ngài đã làm việc không mệt mỏi để cứu giúp dân Do Thái khỏi nạn diệt chủng.
 |
| Các tài liệu về Đức Piô XII đươc bảo tồn trong văn khố và nhiều văn phòng khác của Toà Thánh |
Khi công bố quyết định mở văn khố, Ðức Phanxicô nói rõ phe chỉ trích đôi khi quá thiên kiến hoặc thổi phồng luận điệu nhằm “buộc tội” Ðức Piô XII. “Cuộc nghiên cứu nghiêm túc và khách quan” sẽ được triển khai để đánh giá “nỗ lực ngoại giao thầm lặng nhưng tích cực” của Ðức Piô XII, và mang đến “ánh sáng thích đáng” cho công trạng của người tiền nhiệm. “Tôi đã đưa ra quyết định này sau khi thảo luận với các cộng sự thân cận nhất của mình, với trái tim thanh thản và tràn đầy niềm tin. Giáo hội không sợ hãi lịch sử, mà ngược lại, yêu thích nó”, Ðức Thánh Cha phân tích.
Các tài liệu về Ðức Piô XII không những được bảo tồn trong Văn khố Cơ mật của Vatican, mà còn được lưu ở những văn phòng khác của Tòa Thánh như Phủ Quốc vụ khanh và Bộ Giáo lý Ðức tin, theo Ðức Giám mục Sergio Pagano, người đứng đầu Văn khố Cơ mật. Tất cả các văn phòng của Tòa Thánh sẽ mở cửa kho văn khố của họ cho các nhà nghiên cứu đủ tư cách vào ngày 2.3.2020. Trên báo l’Osservatore Romano của Vatican, Ðức cha Pagano cho biết tổng cộng phải nhờ đến 20 nhân viên làm việc cật lực suốt hơn 12 năm để kiểm kê, tóm tắt và sắp xếp lại các tài liệu liên quan đến triều đại của Ðức Piô XII.
 |
Cuộc chiến thầm lặng
Ðối lập với các ý kiến chỉ trích, cuốn sách Church of Spies: The Pope’s Secret War Against Hitler (tạm dịch: Giáo hội của những điệp viên: Cuộc chiến bí mật của Ðức Giáo Hoàng chống lại Hitler) xuất bản vào năm 2015 đã lên tiếng tôn vinh Ðức Giáo Hoàng Piô XII, khẳng định ngài đã âm thầm hành động để chống lại Adolf Hitler. Sử gia Mark Riebling đã dựa trên tư liệu về chiến tranh và các cuộc phỏng vấn đặc vụ tình báo Mỹ. Tổng cộng Ðức Piô XII đã bí mật ủng hộ 3 nỗ lực lật đổ Hitler.
Trước đó, năm 2004, Ðức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã cho mở kho văn khố phục vụ cho cuộc nghiên cứu của Văn phòng Thông tin về Tù nhân Chiến tranh của Vatican (1939-1947), chứa hơn 2.000 đơn vị lưu trữ và ngần ấy số hộp tài liệu, theo Ðức Giám mục Pagano. Các tư liệu này cung cấp thông tin về hàng ngàn tù nhân dân sự lẫn quân nhân vào thời chiến, và có thể giúp làm rõ hơn về di sản của Ðức Giáo Hoàng Piô XII. “Dù trong bất kỳ tình cảnh nào, từ trước, trong giai đoạn diễn ra chiến tranh và sau đó là thời hậu chiến, hình tượng vĩ đại của Ðức Piô XII vẫn nổi bật”, Ðức cha Pagano nhận định.
 |
| Đức Piô XII đã có nhiều đóng góp để giúp dân Do Thái khỏi nạn diệt chủng |
“Ngài bị chỉ trích và bị phán xét một cách nông cạn bởi một số khía cạnh trong triều đại của mình, và giờ đây, nhờ vào mong muốn tìm ra sự thật của Ðức Phanxicô, tôi cho rằng giới sử gia ngày nay, những người biết cách điều tra mà không bị ảnh hưởng bởi định kiến, với sự giúp sức của số tài liệu chuẩn bị công bố, có thể tìm ra sự thật”, vị giám mục nói. Các tổ chức Do Thái giáo nhanh chóng hoan nghênh quyết định của Vatican, vì họ đã đề nghị tiếp cận Văn khố Mật suốt nhiều thập niên qua. “Việc Ðức Giáo Hoàng Phanxicô đồng ý công bố các tài liệu này cho giới học giả thế giới là điều vô cùng quan trọng đối với quan hệ Công giáo - Do Thái giáo”, trang CNA dẫn lời giáo sĩ David Rosen, phụ trách liên tôn của Ủy ban Do Thái Mỹ.
Ðức Phanxicô cũng tiếp tục lên tiếng bảo vệ người tiền nhiệm: “Không nghi ngờ gì, thậm chí vào những thời khắc khó khăn nhất, trong những quyết định gian nan và dằn vặt của Kitô giáo và sự thận trọng của con người, một số người có thể hành xử dường như im lặng, nhưng thay vào đó lại âm thầm thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao trong giai đoạn đen tối và tàn nhẫn nhất, duy trì ánh sáng và đặt hy vọng về những tấm lòng có thể cởi mở”.
Theo Vatican, giới học giả muốn nghiên cứu tài liệu mật cần phải nộp đơn đề nghị và đáp ứng một số điều kiện như phải có bằng đại học hoặc tương đương.
GIANG VÔ YẾN
Bình luận