Trong quá trình khai quật tàn tích nhà thờ Chánh tòa cổ thành Hippos (còn gọi là Sussita), nằm trên ngọn đồi nhìn xuống biển hồ Galilee, các nhà khảo cổ học đã phát hiện một hiện vật độc đáo liên quan đến nghi thức rửa tội của cộng đồng tín hữu thời kỳ đầu.
Hippos từng thuộc liên minh 10 thành bang Hy Lạp - La Mã (Decapolis). Đến thời kỳ Byzantine, nơi đây trở thành một trung tâm Kitô giáo quan trọng của khu vực, trước khi bị bỏ hoang sau trận động đất dữ dội vào năm 749. Phát hiện mới này mang đến những góc nhìn giá trị về đời sống đức tin và cách thức cử hành phụng vụ của người xưa, theo The Christian Post.
Hiện vật chưa từng có
Tàn tích nhà thờ Chánh tòa là công trình lớn nhất trong số ít nhất 7 ngôi thánh đường được xây dựng tại Hippos vào thế kỷ 5 hoặc đầu thế kỷ 6. Đến nay, 5 nhà thờ đã được khai quật, nhưng chỉ có nhà thờ Chánh tòa sở hữu bể rửa tội.
Khối đá cẩm thạch có niên đại khoảng 1.400 năm được tìm thấy bên trong phòng rửa tội (photisterion), cụ thể là ở khu vực dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Ngôi thánh đường này được xây dựng sau năm 591 và bị chôn vùi dưới đống đổ nát sau trận động đất năm 749. Nhờ đó, nhiều hiện vật bằng đá cẩm thạch và đồng được bảo tồn nguyên vẹn cho đến nay.
Trong báo cáo công bố trên chuyên san Palestine Exploration Quarterly, hai nhà khảo cổ học Michael Eisenberg và Arleta Kowalewska (Đại học Haifa, Israel) cho biết: “Khối đá cẩm thạch hình chữ nhật với ba hõm hình bán cầu được tìm thấy ngay bên cạnh bể rửa tội”. Các nghiên cứu nhận định khối đá này nhiều khả năng từng dùng để chứa các loại dầu thánh khác nhau, phục vụ cho nghi thức dìm người 3 lần khi cử hành Bí tích Thánh tẩy vào thời đó. Bên cạnh khối đá đặc biệt này, đợt khai quật còn phát hiện nhiều vật dụng phụng vụ quen thuộc như chân nến bằng đồng và hộp đựng thánh tích bằng đá cẩm thạch.
Nhà thờ có hai phòng rửa tội
Điểm khiến các nhà khoa học bất ngờ nhất là sự tồn tại của phòng rửa tội thứ hai. “Đáng chú ý, đây là nhà thờ duy nhất trong giai đoạn đầu của Giáo hội được ghi nhận có đến 2 phòng rửa tội”, hai chuyên gia Eisenberg và Kowalewska cho biết.
Điều này cho thấy nhà thờ Chánh tòa Hippos từng là trung tâm cử hành Bí tích Thánh tẩy cho số lượng rất đông tín hữu. Khảo sát kiến trúc cho thấy phòng rửa tội phía bắc thuộc quần thể nhà thờ nguyên bản. Trong khi đó, phòng rửa tội phía nam có lẽ được bổ sung trong đợt cải tạo sau năm 590-591, nhằm đáp ứng nhu cầu rửa tội đồng thời cho nhiều người. Một giả thuyết khác cho rằng, do quy mô nhỏ hơn, phòng phía nam được dành riêng cho trẻ sơ sinh, còn phòng phía bắc dành cho trẻ lớn và người trưởng thành.
“Phát hiện về bồn rửa tội đặt ở góc nhà nguyện, cùng các cổ vật được khai quật kèm theo, đã mở ra những cuộc thảo luận nhằm giải mã hiện vật một cách toàn diện. Từ đó, mở rộng sự hiểu biết của chúng ta về các cộng đồng Kitô giáo và nghi thức tôn giáo thời Byzantine”, báo cáo viết.
Hoạt động khai quật tại Sussita đã được triển khai hơn 20 năm qua. Đây không phải là lần đầu tiên dự án của hai chuyên gia Eisenberg và Kowalewska mang lại những khám phá giá trị về thế giới cổ đại. Do Bí tích Thánh tẩy giữ vị trí cốt lõi trong truyền thống Kitô giáo ngay từ thuở sơ khai, và nghi thức này đã có nhiều thay đổi suốt hàng ngàn năm qua, nên phát hiện mới từ đội ngũ Đại học Haifa sẽ là minh chứng quan trọng giúp các học giả ngày nay hiểu sâu sắc hơn về nghi lễ rửa tội của người xưa.
LING LANG
Bình luận