10 năm chiến tranh và thống khổ ở Syria

Sau một thập niên khói lửa liên miên và thảm kịch nhân đạo lan rộng, cuộc chiến ở Syria đã tạm lắng dịu, nhưng nỗi đau khổ vẫn chưa vội rời đi, và người dân nước này vẫn tiếp tục trải qua những ngày tháng khắc nghiệt.

Ðầu năm 2011, phong trào “Mùa xuân Ả Rập” càn quét Trung Ðông, dẫn đến những biến động về chính trị ở Tunisia, Ai Cập và Libya. Ðến tháng 3 cùng năm, cuộc nội chiến bắt đầu bùng nổ ở Syria và sau đó biến thành chiến tranh ủy nhiệm giữa các thế lực muốn giằng xé nước này. Kể từ đó, Syria bị trở thành vùng đất nổ ra cuộc xung đột tồi tệ nhất trên toàn cầu trong cả thế hệ.

Làn sóng di tản

Syria đã chứng kiến làn sóng di tản lớn nhất do xung đột kể từ sau thế chiến thứ hai, với khoảng 50% dân số mất nhà cửa và buộc phải chạy nạn. Phân nửa số người này chạy khỏi Syria, một số người đến được bờ châu Âu, nhưng đa số không được may mắn như thế.

Trong bối cảnh hỗn loạn theo sau cuộc xung đột dân sự ở Syria, cơn ác mộng kế tiếp chính là tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS). Từ năm 2014, một phần lãnh thổ Syria rơi vào quyền kiểm soát của IS, gieo rắc sự chết chóc, nỗi kinh hoàng và đau đớn không gì sánh được cho dân chúng. Iran và Mỹ lần lượt đưa quân đến nước này để bảo vệ lợi ích của mình, cũng như Thổ Nhĩ Kỳ. Còn Nga tham gia vào chiến trường Syria từ năm 2015, đánh dấu sự can thiệp quân sự nước ngoài lớn nhất từ khi Liên Xô tan rã.

Sau 10 năm, tàn dư IS vẫn tiếp tục theo đuổi chiến tranh du kích, và thảm trạng nhân đạo tiếp tục xảy ra khắp nơi. Khoảng 400.000 dân thường đã thiệt mạng trong “thập niên ác mộng”. Nền kinh tế đang trên bờ vực sụp đổ, tình trạng bất ổn về lương thực ngày càng sâu sắc, và nhiều tài liệu ghi nhận các tội ác chiến tranh, trong đó có việc sử dụng vũ khí hóa học, tra tấn và tấn công bất chấp mục tiêu vào các thành phố và bệnh viện.

Bên cạnh đó, đến hơn phân nửa số bác sĩ ở Syria cũng bỏ xứ, trong lúc những vụ tấn công nhằm vào hệ thống chăm sóc sức khỏe tiếp tục tăng mạnh với tốc độ báo động. Cùng lúc, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố báo cáo cho thấy hơn 50 bệnh viện công và cơ sở y tế của nước này bị đóng cửa hoặc tạm thời không hoạt động. Người dân ở nhiều nơi trên đất Syria không được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Tổn thất nặng nề

Ðến nay, chưa thể tổng kết chính xác tổn thất về khía cạnh xã hội lẫn kinh tế đối với Syria sau 10 năm loạn lạc. Hệ thống tiền tệ sụp đổ và lạm phát tăng chóng mặt. Ví dụ, giá dầu ăn hiện tăng gấp 5 lần so với năm ngoái, theo AFP.

Khoảng 12,6 triệu người mất nhà cửa, nhiều người buộc phải di tản không ít lần, và 6,6 triệu người tháo chạy khỏi biên giới. Tổ chức phi chính phủ Các bác sĩ vì Nhân quyền đã ghi nhận gần 600 vụ tấn công của các bên vào cơ sở y tế từ năm 2011. Còn Ủy ban Giải cứu Quốc tế lên tiếng tố cáo “sách lược chiến tranh nhằm biến các bệnh viện, nơi lẽ ra an toàn, trở thành những khu vực của sự chết chóc”.

Thành phố Aleppo một thời từng là đầu não kinh tế, di sản vô giá của nhân loại và được công nhận là nơi con người định cư liên tục trong thời gian dài nhất xuyên suốt lịch sử. Giờ đây, hầu như toàn bộ khu vực này bị san bằng, chỉ còn lại các khung tòa nhà bị tàn phá, rách nát. Từng đợt vây hãm cứ nối tiếp nhau, nhiều thành phố và thị trấn của Syria bị bom đạn xé nát và biến thành những đống gạch vụn.

Các thước phim ghi nhận tại hiện trường cho thấy những gì Syria đã trải qua chẳng khác nào vụ không kích Dresden năm 1945, trước khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc. Báo đài thế giới liên tục đưa những hình ảnh trẻ em bị tàn tật bởi đạn pháo và được lôi khỏi các căn nhà, trường học, bệnh viện đổ nát, bằng chứng cho thấy sự thảm khốc không loại trừ một ai.

Sau 10 năm, tiếng súng tạm ngừng khi các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Ðiều này cũng có nghĩa Syria đang bị chia cắt nghiêm trọng. Chính quyền của Tổng thống Bashar al-Assad giành được quyền kiểm soát không đến 2/3 lãnh thổ, phần còn lại rơi vào bàn tay xâu xé của các thế lực nước ngoài. Thế nhưng, một thống kê cho thấy quân chính phủ chỉ kiểm soát được 15% đường biên giới của Syria, trong khi số còn lại thuộc về Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ, các lực lượng người Kurd và lực lượng do Iran hậu thuẫn.

Và nỗi thống khổ vẫn chưa hề dịu đi.

GIANG VÔ YÊN