Có một nguyên tắc mới trong đời sống đạo cũng như đời, đó là cách sống “cho không và trao tặng” được Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI diễn tả nhiều lần trong thông điệp Caritas in Veritate (x. Bác ái trong chân lý, số 36-39) và được sách Docat nhắc đến trong nhiều chỗ khác nhau (x. các trang 165, 181 và 300).
Bài học cho không và trao tặng của Thánh Kinh
Cho không có nghĩa là chuyển cái thuộc sở hữu của mình thành sở hữu của người khác mà không đòi hỏi gì cả. Trao tặng là hành động trao cho cách trân trọng một vật để diễn tả tâm tình quý mến, quan tâm hoặc khích lệ người khác. Trong ngày sinh nhật hay lễ kỷ niệm nào đó, chúng ta thường tặng quà cho nhau.
Sách Các Vua (x. 2V 4,8-11.14-16) kể chuyện một bà giàu có, nhưng hiếm muộn, đã giúp đỡ tiên tri Elisa. Bà mời ông dùng bữa tại nhà mình, dành cho ông một phòng trên lầu để ông có thể nghỉ lại mỗi khi đến vùng đó, vì ông là “người của Thiên Chúa” và bà đã được khen thưởng. Chúa đã ban cho bà có đứa con trai. Nếu đọc tiếp truyện, ta sẽ thấy đứa con sau đó bị chết và tiên tri Elisa đã cầu nguyện cho nó sống lại. Đó là phần thưởng dành cho người biết trao tặng, cho không.
Trong Tin Mừng (x. Mt 8,5-17), Chúa Giêsu còn nói một cách cụ thể hơn: “Ai đón tiếp anh em là đón tiếp Thầy, và ai đón tiếp Thầy là đón tiếp Đấng đã sai Thầy”. Khi biết đón tiếp giúp đỡ người khác, nhất là những người nghèo khổ quanh mình, chắc chắn chúng ta sẽ được phần thưởng lớn lao vì họ là hiện thân của chính Đức Giêsu và của chính Thiên Chúa. Chúa Giêsu dạy tiếp rằng: “Ai cho một trong những kẻ bé nhỏ này uống, dù chỉ một chén nước lã thôi, vì kẻ ấy là môn đệ của Thầy, thì Thầy bảo thật anh em, người đó sẽ không mất phần thưởng đâu”.
Bài học về công bằng và cho không trong đời sống thường ngày
Trong dòng chảy nhộn nhịp của cuộc sống mưu sinh, việc quen với quy luật đổi trao dễ khiến người ta giữ rất kỹ sự công bằng mà vô tình quên đi căn tính của lòng bác ái - vốn bắt nguồn từ sự trao ban vô điều kiện. Những việc nhận hay trao trả tiền lương, mua bán một món hàng mỗi ngày thường được thực hiện với tâm lý muốn vẹn toàn, minh bạch đôi bên. Thậm chí, ngay cả việc chia sẻ chút gì đó cho người xa lạ, hành động ấy đôi khi cũng chỉ dừng lại ở những thứ dư thừa, hoặc còn chút e dè, tính toán. Thật hiếm khi thấy được những sự trao tặng bằng một tình yêu thuần khiết, biết cho đi với lòng trân trọng và mến thương sâu sắc, như thể đang trao gởi cho chính những người anh chị em ruột thịt của mình.
Trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, các quy luật thị trường thường đề cao tính sòng phẳng và sự công bằng hơn là nguyên tắc trao tặng vô điều kiện. Ngay cả trong các hoạt động quốc tế hay thiện nguyện, đôi khi yếu tố thực tế và những tính toán lợi ích vẫn có thể làm giảm đi ý nghĩa thuần khiết của sự sẻ chia.
Trong đời sống, do những trải nghiệm lịch sử gian khó cùng tâm lý phòng xa trước thiên tai, dịch bệnh, nếp nghĩ của người dân thường thiên về sự tích lũy, phòng cơ tích trữ hơn, là việc cho đi một cách thoải mái. Vì thế, việc tìm lại và thực hành bài học về sự cho không, về lòng quảng đại từ chính gương mẫu của Chúa Giêsu là điều vô cùng cần thiết đối với người Kitô hữu, nhằm góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn và làm thay đổi diện mạo cộng đồng hôm nay.
Học biết trao tặng từ chính Thiên Chúa
Nhiều bạn trẻ đã từng biết và hát bài “Tình cho không, biếu không” (L’amour c’est pour rien) của nhạc sĩ Enrico Macias sáng tác vào năm 1964, được nhạc sĩ Phạm Duy viết lời Việt. Nhưng quả thật, người ta chỉ có thể cho không, biếu không tình yêu trong sáng và quảng đại, nếu biết tình yêu bắt nguồn từ Thiên Chúa.
Mỗi ngày, con người thở hàng ngàn lít không khí mà chẳng phải trả một xu nhỏ cho ai! Mọi người cũng được chiêm ngưỡng vạn vật tốt tươi, xinh đẹp nhờ ánh sáng mặt trời, mà không phải đóng một đồng lệ phí cho Chúa là Đấng dựng nên mặt trời. Để làm ra một lít nước uống hay tắm giặt, người ta cần phải có một nhà máy cung cấp nước tổng hợp được hai chất khí oxy và hydro với điện thế vài trăm ngàn volt, nên giá thành lên tới cả triệu đồng. Thế mà các sông suối ao hồ vẫn cho ta nguồn nước.
Vạn vật quanh ta hiểu được bài học tình yêu của Thiên Chúa nên cũng quảng đại cho không. Các bông hoa tỏa hương khoe sắc hay nguồn lương thực nuôi sống con người mỗi ngày đều là những món quà lặng thầm của tạo hóa.
Rồi các giá trị tinh thần như tình yêu, tư tưởng, niềm vui, hạnh phúc và chân thiện mỹ ta cảm nhận mỗi ngày không phải tự nhiên mà có. Dù nhận được vô số ân huệ trong từng giây phút sống, nhưng đôi khi người ta lại xem đó là điều hiển nhiên, vô tình quên đi ý nghĩa của một quà tặng, để rồi thiếu đi lòng biết ơn và sự sẻ chia với tha nhân.
Để có thể hiểu sâu hơn về nguyên tắc cho không và lý lẽ quà tặng, điều cốt lõi là phải cảm nghiệm được tình yêu của Cha Trên Trời đã ban tặng Con Một Ngài cho nhân loại. Cùng với Người Con đó, Ngài ban tặng tất cả những ân huệ lớn lao nhất, mà không đòi một điều kiện hay bất cứ lễ vật, hành động nào. Khi nhận thức được tình yêu quảng đại và trong sáng của Chúa, người Kitô hữu mới thấu hiểu rằng luật sống đích thực không phải chỉ dừng lại ở sự công bình, mà còn là bác ái, và lối sống đạo không chỉ là sự trao đổi, mua bán, mà còn là trao tặng và cho không.
Thánh Phaolô mời gọi mọi tín hữu “hãy gắn bó với Chúa Giêsu, hãy cùng chết với Người, để sống cho Thiên Chúa trong một đời sống mới” (x. Rm 6,3-4.8-11). Chết đi cho tội lỗi là chết đi cho những tham vọng, dục vọng, và dùng những sở hữu vật chất hay tinh thần Chúa ban như quà tặng để trao cho người khác, nhất là trân trọng giúp đỡ những người nghèo khổ, bệnh tật… quanh ta, vì họ là môn đệ và là hiện thân của Chúa Giêsu. Nhờ đó, mỗi người sẽ hiểu được rằng mỗi lần cho đi hay trao tặng cách trong sáng và quảng đại, ta luôn được Chúa ghi nhận và ban thưởng.
Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn
Bình luận