Thống nhất đời sống trong Chúa Giêsu

Các tín hữu luôn được mời gọi suy nghĩ về mối tương quan giữa hiểu biết và hành động, cũng như cách ứng xử sao cho xứng đáng là con người cao quý và là con Thiên Chúa vô cùng cao cả như Chúa Giêsu.

Tương quan giữa hiểu biết và hành động

Dù xuất hiện gần 200.000 năm, nhưng chỉ khoảng 5.000 năm qua, nhân loại mới nhận biết và sống đúng phẩm giá của mình. Từ chỗ thấy mình yếu đuối, ngắn ngủi tuổi đời, họ tôn thờ những thứ mạnh mẽ hơn mình. Rồi khi con người nhận thức được bản thân có tinh thần với trí khôn và ý chí để thắng được thú dữ, ngăn sông, phá núi, lấp biển, họ khám phá ra nhiều điều kỳ diệu, thấy mình cao quý và bắt đầu sống đúng với phẩm giá con người.

Dù vậy, nhận thức không phải lúc nào cũng đúng đắn. Bên cạnh ước muốn phát triển tri thức và sống theo lương tâm, con người vẫn dễ sa vào những suy nghĩ sai lệch cùng tham vọng xấu xa. Khi chiều theo những bất toàn đó, lời nói dối trá, cộc cằn cùng hành động ác đức sẽ phát sinh, gây nên xung đột và hỗn loạn cho cá nhân lẫn xã hội, mà hai cuộc thế chiến và những xung đột trong suốt dòng lịch sử đã chứng thực điều đó. Vì thế, việc nâng cao nhận thức và sống theo những điều đúng đắn là ước mơ của mọi người và cũng là mục đích của mọi nền giáo dục chân chính. Chính từ ước vọng này mà người ta nói đến học thuyết “tri hành hợp nhất” của Vương Dương Minh (1472-1528). Ông là người hiểu biết sâu rộng, văn võ song toàn thời nhà Minh ở Trung Quốc. Tư tưởng của ông ảnh hưởng sâu rộng và được coi là một trong bốn vị thầy vĩ đại của đạo Nho, sánh ngang với Khổng Tử, Mạnh Tử, Chu Hi.

Học thuyết này khẳng định rằng nhận thức (tri) và hành động (hành) luôn gắn liền, và là hai mặt của một thể thống nhất không tách rời nhau. Quan điểm đó ra đời nhằm phê phán lối học vẹt, lý thuyết suông của giới sĩ phu đương thời, trở thành kim chỉ nam cho những ai muốn sống cao thượng, muốn là “chính nhân, quân tử”. Trong đời sống cá nhân: xóa bỏ căn bệnh “quyết tâm mà không giữ, nói mà không làm, nói một đàng, làm một nẻo”, vì lời nói phải đi đôi với việc làm.

Chúng ta đều biết con người toàn diện gồm có thể xác và tinh thần, với 3 hoạt động chính: suy nghĩ, nói năng và hành động. Cả 3 liên kết mật thiết với nhau. Con người dùng tinh thần để học hỏi cho có nhận thức đúng, dùng ý chí để diễn tả nhận thức thành lời nói, và thể hiện thành hành động cụ thể cho xứng đáng với phẩm giá của mình. Đây là mục tiêu quan trọng nhất của mọi nền giáo dục. Có những lời hay, ý đẹp, giúp cho con người sống khôn ngoan, an vui, hạnh phúc, nhưng cũng có những lời dở, ý thường, những lời tục tằn, gian dối đi ngược với sự thật, hoặc những lời tiêu cực gây hại cho người khác. Tương tự, có những hành động cao thượng, liêm chính, tốt đẹp đem lại hạnh phúc, an vui; nhưng cũng có những hành động ác đức, xấu xa gây hại cho chính mình hay cho cộng đồng xã hội. Việc thống nhất đời sống là việc cần làm cho bất cứ ai.

Thống nhất đời sống trong Chúa Giêsu

Tiên tri Êzêkiel (x. Ez 18,25-28) đã giải thích cho ta hiểu rằng Thiên Chúa nhìn thấu toàn thể đời sống con người. Nếu người công chính từ bỏ đường lành và phạm tội ác thì người đó phải chết do tội ác mình phạm. Còn kẻ gian ác nếu biết suy nghĩ rồi bỏ đường sai trái đã đi và thực thi công bình chính trực, họ sẽ được sống. Những hành động tốt đẹp của họ sẽ tẩy xóa những vết nhơ trước đây khiến họ được chia sẻ sự sống của Thiên Chúa.

Trong dụ ngôn Hai người con (x. Mt 21,28-32), Chúa Giêsu cho thấy lời nói và hành động phải đi đôi với nhau để diễn tả đúng nhận thức. Người con thứ nhất chưa hiểu biết đủ trách nhiệm làm con nên đã trả lời “không” đối với lệnh cha truyền. Tuy nhiên, anh đã suy nghĩ lại và nhận thức đúng rằng mình là con thì phải làm theo ý cha, nên đã sửa đổi và nghe lời. Còn người con thứ hai chỉ nói “vâng” ngoài miệng mà không làm, vì không nhận thức đúng trách nhiệm của mình.

Từ dụ ngôn này, Đức Giêsu muốn dạy ta mối tương quan mật thiết giữa nhận thức, lời nói và hành động. Các thượng tế và kỳ lão Do Thái là những người học thức, hiểu rộng, biết nhiều về Thánh Kinh, họ thực hành những nghi lễ, bố thí, ăn chay. Họ là hình ảnh của người con thứ hai đã trả lời “Vâng” trước lời mời gọi của Thiên Chúa qua ông Gioan Tẩy Giả rằng: “Hãy tin vào Đấng Mêsia là Chúa Giêsu”. Nhưng họ đã không tin Ngài, không hối cải và không hành động theo yêu cầu của Đấng đó nên chưa vào được Nước Trời. Còn những người thu thuế và những cô gái điếm, lúc đầu sống buông thả theo tội lỗi như phản kháng lệnh truyền của Chúa, nhưng khi nghe ông Gioan mời gọi, họ đã hối cải, tin vào Chúa Giêsu và đi theo Người nên đã cảm nhận được Nước Trời.

Tín hữu thời nay cũng được kêu gọi “thống nhất đời sống trong Chúa Giêsu”, vì Người chính là Lời hành động của Thiên Chúa. Nhìn vào Đức Giêsu, chúng ta nhận biết mình là con cái được Chúa Cha yêu thương, dựng nên và cứu độ, nên phải nói năng và hành động thế nào cho xứng đáng với tình yêu ấy. Chúa Giêsu là Con Một Thiên Chúa, là Ngôi Lời Thiên Chúa trở thành người, giống chúng ta mọi đàng, chỉ trừ tội lỗi, nên chỉ mình Người mới đủ khả năng dạy dỗ ta hiểu biết, nói năng và  hành động theo đúng ý của Thiên Chúa (x. Hiến chế tín lý về mạc khải Dei Verbum của Công đồng Vatican II, số 1-4).

Sống như thế, mỗi người trở nên con Thiên Chúa như Chúa Giêsu, để lời nói ra có thể làm cho bánh cá hóa nhiều, chữa lành bệnh nhân, xua trừ ma quỷ, làm cho kẻ chết sống lại như các thánh tông đồ và nhiều vị thánh trong dòng lịch sử của Giáo hội.

Thánh Phaolô mời gọi hãy bắt chước Chúa Giêsu vì Ngài chính là tiêu chuẩn để các tín hữu thống nhất đời sống của mình: “Người tuy là thân phận Thiên Chúa, đã không nghĩ phải giành cho được ngang hàng với Thiên Chúa; trái lại, Người hủy bỏ chính mình mà nhận lấy thân phận tôi đòi, đã trở nên giống như loài người với cách thức bề ngoài như một người phàm. Người đã tự hạ mình mà vâng lời cho đến chết, và chết trên thập giá. Vì thế Thiên Chúa đã tôn vinh Người và ban cho Người một danh hiệu vượt trên mọi danh hiệu” (x. Phl 2,1-11).

Do đó, mỗi Kitô hữu được mời gọi để chỉ “nghĩ điều tốt đẹp, chỉ nói lời chân thành và chỉ làm việc chính đáng” như Chúa Giêsu. Khi sống như thế, từng người sẽ đem lại cho tha nhân nhiều niềm vui, an lành và ơn cứu độ, để thấy mỗi giây phút sống đều có giá trị vĩnh hằng.

Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn