Giới khoa học hiểu biết hơn SARS-CoV-2

Con người giờ đây có cái nhìn rõ hơn về tương lai dịch bệnh, nhờ vào những kiến thức thu thập được kể từ khi ca bệnh đầu tiên được ghi nhận ở TP Vũ Hán (Trung Quốc).

Trong giai đoạn đầu của dịch Covid-19, các chuyên gia lo ngại rằng việc nhiễm siêu vi Corona chủng mới (SARS-CoV-2) có lẽ không kích hoạt được phản ứng miễn dịch mạnh mẽ ở nhiều người. Hay nói cách khác, thời điểm ấy, họ lo lắng rằng kể cả đã khỏi bệnh sau khi nhiễm cũng có thể không kéo dài được năng lực phòng vệ của cơ thể.

“Nghiên cứu của Anh: Năng lực miễn dịch trước Covid-19 có thể mất đi trong vài tháng”, báo The Guardian từng giật tít vào tháng 7.2020. “Ðội ngũ chuyên gia của Ðại học Hoàng gia London phát hiện số lượng kháng thể ở bệnh nhân giảm mạnh sau 3 tháng có kết quả dương tính với SARS-CoV-2”, bài viết cảnh báo. Tuy nhiên, ý tưởng này chỉ dựa trên dữ liệu sơ bộ từ phòng thí nghiệm, và hiểu biết thiếu hụt về cách thức hệ miễn dịch làm việc.

Ðến thời điểm hiện tại, các nhà nghiên cứu đã có cái nhìn rõ ràng hơn về Covid-19. Trên thực tế, trường hợp nhiễm SARS-CoV-2 có triệu chứng đều kích hoạt phản ứng miễn dịch đáng nể. Nhiều khả năng người khỏi Covid-19 có thể tiếp tục được bảo vệ trong vài năm, thậm chí lâu hơn, trước nguy cơ mắc bệnh nặng hoặc tử vong vì siêu vi này. Nếu cộng thêm vắc xin, bạn sẽ được bảo vệ tốt hơn, dựa trên kết quả của nhiều cuộc nghiên cứu.

Sau đây là một số câu hỏi quan trọng mà mọi người vẫn thường xuyên thắc mắc từ đầu dịch, và đến nay, các chuyên gia mới bắt đầu có thể trả lời:

Các biện pháp 5K giúp ngăn ngừa hiệu quả sự lây lan của dịch

Nếu mắc Covid-19, liệu tôi được bảo vệ trước nguy cơ bệnh nặng trong tương lai?

Với SARS-CoV-2, hệ miễn dịch kích hoạt hai dạng bảo vệ: bảo vệ trước nguy cơ tái nhiễm; và giảm nguy cơ bệnh nặng nếu lại mắc bệnh trong trường hợp dưới 50 tuổi và khỏe mạnh. Nhà dịch tễ học Laith Abu-Raddad của Trung tâm Y khoa Weill-Cornell Medical-Qatar và đồng sự đã theo dõi những ca tái nhiễm ở Qatar trong hơn 1 năm. Trong một báo cáo, họ phân tích khoảng 1.300 ca tái nhiễm trong số hơn 350.000 người. Kết quả cho thấy người đã khỏi bệnh Covid-19 giảm đến 90% nguy cơ nhập viện nếu tái nhiễm so với người mới mắc bệnh lần đầu, theo báo cáo đăng trên chuyên san New England Journal of Medicine hồi tháng 12.2021.

Trong một nghiên cứu khác, dựa trên số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), nguy cơ nhập viện ở người đã mắc Covid-19 giảm gấp 50 lần so với người chưa từng bị Covid-19 trước đó vào thời điểm biến thể Delta đóng vai trò chủ đạo. Người khỏi bệnh và được tiêm vắc xin nhận được sự bảo vệ tốt nhất trước bệnh dịch. Không dừng lại ở đó, chuyên gia Abu-Raddad cho biết tin tức tốt lành hơn nữa đó là sự bảo vệ này tiếp tục kéo dài, thậm chí vài năm: “Chúng tôi theo dõi một nhóm người khỏi bệnh trong hơn một năm rưỡi, và không phát hiện sự sụt giảm đáng kể nào về năng lực phòng vệ của hệ miễn dịch ở họ”.

Liệu điều đó có nghĩa là tôi sẽ không tái nhiễm nếu từng mắc Covid-19 hoặc mắc Covid-19 và tiêm 2 mũi?

Ðáng tiếc câu trả lời là “không”. “Không những có thể tái nhiễm mà viễn cảnh này khó có thể tránh khỏi”, NPR dẫn lời chuyên gia về y học tiến hóa Jeffrey Townsend của Ðại học Yale (Mỹ). Ðể ước tính mức độ tái nhiễm đối với SARS-CoV-2, ông Townsend và đồng sự nghiên cứu 4 chủng siêu vi Corona khác. Chúng đều thuộc nhóm bệnh theo mùa và gây nên khoảng 30% số ca bệnh cảm mỗi năm. “Tất cả siêu vi được nghiên cứu đều gây nhiễm và tái nhiễm ở tần suất theo năm, vì thế không lý do gì chúng ta lại mong chờ điều khác đi đối với SARS-CoV-2”, chuyên gia Mỹ lưu ý.

Nguy cơ tái nhiễm rất thấp, duy trì được khoảng 4 tháng hoặc cỡ đó, theo ước tính của nhóm chuyên gia. Sau thời gian này, nguy cơ tăng lại. Dữ liệu nghiên cứu ước tính, trung bình một người sẽ tái nhiễm SARS-CoV-2 mỗi năm hoặc hai năm/lần. Dù vậy, mức độ nguy cơ còn tùy thuộc vào tình huống cá nhân của từng người, chẳng hạn bạn có phơi nhiễm nhiều hay không. Ðồng thời, nguy cơ này cũng phụ thuộc vào siêu vi và mức độ đột biến của nó. Chẳng hạn, trong giai đoạn biến thể Delta tăng mạnh, người từng mắc biến thể trước đó nhận được sự bảo vệ khoảng 85% trước nguy cơ tái nhiễm. Thế nhưng, với biến thể Omicron, mức độ giảm còn 55%.

Các nước đều đẩy mạnh việc tiêm ngừa Covid-19

Tại sao hệ miễn dịch ngăn chặn nguy cơ mắc bệnh nặng nhưng lại không thể ngăn ngừa tái nhiễm?

Chẳng ai có thể trả lời chắc chắn vấn đề này. Thế nhưng, đây có lẽ là chiến lược của hệ miễn dịch, nhà miễn dịch học Jonathan Yewdell giải thích trên Ðài NPR trước đó. Về bản chất, hệ miễn dịch ở người luôn trong tình trạng phải phân bổ hợp lý tài nguyên. Mục tiêu trên hết của nó là giữ con người sống sót. Có vẻ như đối với Covid-19, hệ miễn dịch quyết định rằng không ngăn chặn nguy cơ tái nhiễm miễn là có thể chặn đứng nguy cơ bệnh diễn tiến nặng và đe dọa đến tính mạng.

Nói cách khác, hệ miễn dịch không phải được xây dựng để ngăn ngừa tất cả các căn bệnh hoặc mắc bệnh mà không thể hiện triệu chứng. Và rõ ràng sự tồn tại của nó không nhằm mục đích “cho bạn kết quả xét nghiệm âm tính”, chuyên gia Yewdell cho biết. Vì thế, đến nay giới khoa học bắt đầu nhìn được bức tranh tổng thể của dịch bệnh. Sẽ có thêm nhiều người xét nghiệm dương tính với SARS-CoV-2, nhưng số ca nhập viện và tử vong sẽ giảm mạnh.

BẠCH LINH