Công giáo với văn hóa Việt Nam từ năm 1975 đến nay
Trên cơ sở những vấn đề đặt ra từ Đại hội Dân Chúa Việt Nam 2010, Hội đồng Giám mục Việt Nam trong Hội nghị thường niên kỳ I (tiến hành từ ngày 25-29.4.2011) ra Thư chung hậu Đại hội Dân Chúa Việt Nam 2010 gởi toàn thể cộng đồng Dân Chúa Việt Nam. Thư chung mang tựa đề: Cùng nhau bồi đắp nền văn minh tình thương và sự sống, công bố ngày 1.5.2011. Thư chung dành một phần đề cập đến nội dung đối thoại với các tôn giáo bạn, với người nghèo và với người không tôn giáo: “Trong bối cảnh của xã hội Việt Nam, khi thi thành sứ vụ loan báo Tin Mừng, Giáo hội cần đối thoại với các tôn giáo, với người nghèo, với anh chị em không tôn giáo. Đây là cuộc đối thoại từ trái tim đến trái tim nhằm xây dựng sự hiểu biết lẫn nhau và phục vụ hạnh phúc đích thực của con người. Đó cũng là cuộc đối thoại phục vụ ơn cứu độ” (số 39).
 |
|
Hội ngộ Liên Tôn lần thứ XII ngày 27.10.2022 - ảnh: tgpsaigon.net
|
Trên tinh thần cuộc đốì thoại “từ trái tim đến trái tim”, Thư chung 2011 viết: “Cuộc đối thoại với các tôn giáo sẽ giúp Giáo hội tại Việt Nam xác tín hơn nữa vào tác động của Chúa Thánh Thần, Đấng đang dẫn dắt mọi người tới chân lý toàn vẹn (x. Ga 16,13). Tại Việt Nam, chúng ta nhận thấy đức bác ái của đạo Công giáo đã gặp gỡ lòng từ bi của Phật giáo, cảm thức tâm linh của Đạo giáo, triết lý xã hội của Khổng giáo và lòng mộ đạo bẩm sinh của người dân Việt: luôn tôn kính trời, thực hành đạo hiếu, bày tỏ lòng biết ơn đối với các đấng sinh thành cũng như đối với các bậc anh hùng dân tộc...
Đồng thời, đối thoại cũng giúp Giáo hội rộng mở hợp tác với các tôn giáo trong công cuộc lành mạnh hóa xã hội và thăng tiến con người. Hơn nữa, đây là cơ hội để Giáo hội canh tân lòng tin của mình vào Đức Kitô là Khởi Nguyên và Cùng Đích của toàn thể nhân loại. Ý thức tầm quan trọng của cuộc đối thoại với các tôn giáo, trong những năm sắp tới, Giáo hội phải lưu tâm hơn nữa đến chiều kích này trong việc đào tạo nhân sự cũng như trong các hoạt động mục vụ” (số 40).
Thư chung 2011 còn có phần đối thoại với anh chị em không tôn giáo trong tinh thần chân thành và thẳng thắn.
Ngoài Thư chung, Thư mục vụ của Hội đồng Giám mục Việt Nam..., vấn đề hội nhập văn hóa Công giáo với văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng truyền thống Việt Nam còn được thể hiện qua một số bài viết, bài tham luận của các Giám mục và qua một số cuộc hội thảo khoa học do Giáo hội Công giáo chủ trì.
Trước hết là một số bài tham luận của các Giám mục Việt Nam tại Thượng Hội đồng Giám mục châu Á (từ ngày 19.4 đến 14.5.1998). Các bài tham luận đều xoay quanh vấn đề hội nhập văn hóa và đối thoại tôn giáo của Giáo hội Công giáo tại Việt Nam.
 |
| Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng chúc mừng giới Phật giáo nhân dịp Đại lễ Phật đản - Phật lịch 2567 |
Đức Tổng Giám mục Stêphanô Nguyễn Như Thể, Tổng Giáo phận Huế, trong bài viết Hội nhập văn hóa trong bối cảnh tôn kính tổ tiên và Phúc Âm hóa tại Việt Nam đã khuyến cáo: “Giáo hội tại Á châu và nhất là tại Việt Nam, không bao giờ được quên là Giáo hội có sứ mệnh loan báo Tin Mừng trong những điều kiện văn hóa của dân tộc, và như vậy, Giáo hội phải xem việc đối thoại với các nền văn hóa truyền thống (của dân tộc) như nhiệm vụ hàng đầu của mình, một sự đối thoại liên tục, khiêm tốn và đầy yêu thương, hầu Giáo hội có thể hội nhập hoàn toàn trong dân tộc”.
Đức Hồng y Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng - Tổng Giám mục Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam nhấn mạnh: “Chúng ta cần mở rộng đôi mắt, con tim chúng ta để nhìn về những người anh chị em có niềm tin tôn giáo sống quanh chúng ta. Chính với sự kính trọng và thiện cảm mà chúng ta phải bàn về những giáo lý tôn giáo và triết học khác với giáo lý của chúng ta. Chúng ta phải chấp nhận, khám phá ra nơi đó những kho tàng lạ lùng, và chúng ta vui mừng lên vì sự khám phá này. Tôi không muốn chỉ nói về những dòng tư tưởng lớn gần bên chúng ta như Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo, Ấn Độ giáo hoặc Hồi giáo... Dân chúng đông đúc các quốc gia Á châu biết đến, nhất là các vị thần bình dân của họ, những vị thần của đất đai, của thiên nhiên, những vị thần bảo hộ các làng mạc. Chúng tôi, những Giám mục Việt Nam xác tín rằng: Thật không thể nào loại bỏ một cách tiên thiên những niềm tin, dưới danh nghĩa đó là những điều mê tín. Đối với những ai thực hành niềm tin này, thì đây là con đường cụ thể và hằng ngày giúp đỡ họ gần gũi hơn một chút với mầu nhiệm Ông Trời, mầu nhiệm bao phủ và xâm nhập vào tất cả mọi sự”.
Đức cha Batôlêmêô Nguyễn Sơn Lâm - Giám mục giáo phận Thanh Hóa trong bài phát biểu với tựa đề Việc hội nhập văn hóa có đoạn: “Người ta đã rao giảng giáo lý Kitô giáo mà không quan tâm tối chiều sâu Công giáo của tâm hồn Việt Nam. Linh hồn tôn giáo này được thể hiện trong những thái độ hết sức cụ thể của lòng hiếu thảo, lòng hiếu thảo này được khai triển dưới hình thức việc tôn kính tổ tiên và được biểu lộ trong nền luân lý gia đình theo Khổng Tử.
Cần phải nói rõ ràng rằng, không có chút mâu thuẫn nào về vấn đề này trên bình diện giáo lý giữa tư tưởng Việt Nam và Kitô giáo”.
Ba bài tham luận của hai vị Tổng Giám mục và một vị Giám mục được nhắc đến và tóm gọn trong Thư mục vụ của Hội đồng Giám mục Việt Nam 1998. Những nội dung của bài tham luận cùng với Thư mục vụ 1998 được kế thừa, phát triển trong Thư chung 2011 được đề cập ở phần trên.
PGS.TS Nguyễn Hồng Dương
Bình luận