Hòa hợp với muôn loài

Việc Đức Giêsu cho thánh Phêrô đi trên mặt biển đầy sóng gió gợi ý cho thấy con người có thể làm chủ được thiên nhiên để phục vụ con người, cũng như làm vinh danh Thiên Chúa (x. Mt 14,22-33).

Cuộc khủng hoảng môi trường

Hiện nay, thế giới đang đứng trước 5 cuộc khủng hoảng lớn là dân số, lương thực, năng lượng, tài nguyên và sinh thái. Năm cuộc khủng hoảng này đều liên quan chặt chẽ với môi trường và làm cho chất lượng cuộc sống của con người có nguy cơ suy giảm. Nguyên nhân gây nên là do sự bùng nổ dân số và các yếu tố phát sinh từ sự gia tăng dân số. Do đó, xuất hiện một khái niệm mới là khủng hoảng môi trường.

Người ta định nghĩa: “Khủng hoảng môi trường là các suy thoái về chất lượng môi trường sống trên quy mô toàn cầu, đe dọa cuộc sống của loài người trên trái đất”.

Sau đây là những biểu hiện của khủng hoảng môi trường: ô nhiễm không khí (bụi, SO₂, CO₂ …) vượt tiêu chuẩn cho phép tại các đô thị, khu công nghiệp. Hiệu ứng nhà kính đang gia tăng làm biến đổi khí hậu toàn cầu. Tầng ozon bị phá hủy. Sa mạc hóa đất đai do nhiều nguyên nhân như bạc màu bởi phân bón hóa chất, mặn hóa, phèn hóa, khô hạn. Nguồn nước sạch bị ô nhiễm do các chất thải độc hại. Biển ngày càng bị ô nhiễm do các chất thải đủ loại. Rừng đang suy giảm về số lượng và suy thoái về chất lượng. Số chủng loài động thực vật bị tiêu diệt đang gia tăng.

Hậu quả của khủng hoảng môi trường đang hiện hữu khắp thế giới: nắng nóng gay gắt vào mùa hè, bão dữ dội, cháy rừng khốc liệt, cùng tình trạng lũ lụt, lũ quét và sạt lở nghiêm trọng do băng tan nhanh ở hai cực và mưa lớn kéo dài.

Cuộc khủng hoảng này bắt nguồn từ đâu?

Rất nhiều người nghĩ một cách đơn giản rằng thiên nhiên đang nổi loạn chống lại con người, nên con người phải chống lại thiên nhiên. Thế nhưng, các nhà khoa học trong báo cáo khí hậu toàn cầu đã chỉ rõ nguyên nhân cuộc khủng hoảng sinh thái chính là con người: “Con người chỉ muốn thống trị, chiếm hữu, điều khiển và khai thác vạn vật theo tính ích kỷ và lòng tham của mình, chứ không biết bảo tồn trái đất”.

Đức Giáo Hoàng Phanxicô cũng phân tích: “Chúng ta đang phải đối mặt, không phải với hai cuộc khủng hoảng tách rời nhau: cuộc khủng hoảng về môi trường và cuộc khủng hoảng về xã hội; nhưng đúng ra là một cuộc khủng hoảng phức tạp cả về xã hội lẫn môi trường” (x. Laudato Sí, số 139; Docat, tr. 241-242). Ngài nhấn mạnh thêm: “Môi trường con người và môi trường thiên nhiên cùng xuống cấp. Chúng ta không thể chiến đấu thỏa đáng chống lại sự suy thoái môi trường, nếu không chú ý đến các nguyên nhân có liên hệ đến sự suy thoái con người và xã hội” (x. Laudato Sí, số 48).

Chính con người đã tàn phá môi trường qua những hành vi hằng ngày: xả rác thải bừa bãi; lạm dụng phương tiện chạy bằng xăng dầu thay vì xe điện, xe đạp; dùng quá nhiều phân bón hóa học thay cho phân hữu cơ; đốt rơm rạ gây ô nhiễm; lạm dụng điện than thay vì năng lượng sạch; và sử dụng các thiết bị làm lạnh thải ra khí  chlorofluorocarbons (CFC),  và hydrochlorofluorocarbons (HCFC) gây tổn hại tầng ozon.

Muốn bảo tồn vạn vật cách bền vững, ta phải làm gì?

Thánh Phaolô trong thư gởi tín hữu Rôma đã gợi ý rằng mọi người phải thay đổi cái nhìn về vạn vật, hạn hán, lửa thiêu, động đất, gió bão không phải là những sức mạnh tự nhiên được Chúa dựng nên để làm hại con người vì “Chúa không ở trong những thứ đó”. Chúa ở trong tiếng gió hiu hiu đem lại mát mẻ và an bình. Vạn vật chỉ làm hại khi con người cắt đứt mối quan hệ mật thiết với Thiên Chúa Tạo Hóa. Chúng phản kháng con người vì tội của họ đã làm chúng phải “lệ thuộc vào cảnh hư nát” (x. Rm 8,21-22).

Từ khởi nguyên, tất cả đều sống hòa thuận vì con người và vạn vật đều được cấu tạo bởi vật chất là bùn đất. Từng giây phút, con người thở dưỡng khí do cây cối tỏa ra. Từng ngày, mỗi người đưa vật chất vào thể xác mình qua đồ ăn, nước uống. Khí carbonic và chất thải của con người lại tạo thành xương thịt cho những loài thực vật, động vật. Vì thế tất cả muôn loài đều là anh chị em ruột thịt của nhau.

Vạn vật yêu quý sự sống của chúng không thua con người, nhưng tôm cá, rau cỏ lại sẵn sàng hy sinh sự sống ấy cho con người trong mỗi bữa ăn. Vì thế con người không được quyền xem thiên nhiên như một kẻ thù cần khống chế và đánh bại, nhưng cần phải học cách hợp tác với thiên nhiên, yêu thương và tôn trọng thiên nhiên thì mới có thể bảo vệ hệ sinh thái trái đất được bền vững và ổn định lâu dài. (x. Docat, số 263).

Việc Đức Giêsu đi trên mặt biển nổi sóng trong đêm tối trong khi các môn đệ đi thuyền lại còn chậm hơn Người; và khi Người lên thuyền cùng họ thì biển yên, gió lặng: tất cả chỉ muốn chứng tỏ rằng Đức Giêsu là con người mới làm chủ được các sức mạnh thiên nhiên. Rồi khi kết hợp với Người, nhân loại mới có thể bảo tồn được vạn vật, điều khiển lại chúng như Chúa Giêsu đã cho ông Phêrô đi trên mặt biển để đến với Người. Đức Giêsu chính là Ngôi Lời Thiên Chúa làm người, là “Con Thiên Chúa” như các môn đệ tuyên xưng, vì vạn vật được dựng nên nhờ Người và cho Người (x. Ga 1,1-3).

Thánh Phaolô còn cho ta hiểu rằng: Đức Giêsu Kitô là “Thiên Chúa, Đấng vượt trên mọi sự. Chúc tụng Người đến muôn thuở muôn đời” (x. Rm 9,1-5). Chúng ta diễn tả lòng tôn kính đối với Người qua việc cố gắng học hành, nghiên cứu khoa học, qua việc sử dụng đồ ăn, thức uống trong tinh thần nghèo khó, làm chủ vạn vật để có thể cùng với muôn loài thụ tạo làm vinh danh Chúa và đem lại hạnh phúc cho con người.

Như thế, sống hòa hợp với muôn loài là một đức tính cần thiết của người môn đệ thừa sai trong thời đại mới.

Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn