Cây cối có thể là đồng minh lợi hại của con người trong cuộc chiến chống lại tình trạng ấm lên toàn cầu, đơn giản vì chúng có thể giữ lại CO2. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào trồng cây, dù lên đến ngàn tỷ đơn vị, thì vẫn chưa đủ để cứu lấy Trái đất.
Từ trước đến nay, cây luôn tượng trưng cho tự nhiên và những gì tốt đẹp nhất. Chúng không những có bề ngoài ấn tượng mà còn cung cấp gỗ cho việc xây dựng, mang đến khí oxy cho muôn loài hít thở, và là nhà chung của nhiều sinh vật. Tuy nhiên, do cây có thể hấp thu CO2 (carbon dioxide), dạng khí thải được phóng thích sau khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch, con người cho rằng trồng cây là một trong những giải pháp đối phó cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu.
Các cánh rừng trên thế giới lưu trữ khoảng 16 tỉ tấn CO2 mỗi năm, chỉ hơn gấp 3 lần so với lượng phát thải của toàn châu Âu. Tuy nhiên, diện tích rừng đang bị thu hẹp với tốc độ báo động. Theo Quỹ Lương Nông của LHQ, mỗi năm thế giới chứng kiến khoảng 10 triệu hécta rừng biến mất, chủ yếu do mở rộng hoạt động canh tác nông nghiệp. Và khi cây ngã xuống, đa số khí thải được cây cất giữ đều phát tán vào khí quyển.
Trong một nỗ lực nhằm bù đắp thiệt hại, hàng chục sáng kiến đã được triển khai trong những thập niên gần đây, nhằm trồng hàng tỷ cây để hút thêm CO2 khỏi không khí. Các chính phủ trên toàn cầu, cũng như những tập đoàn lớn đều cam kết trồng cây phủ xanh các diện tích đồi trọc. “Những nỗ lực này thu hút sự chú ý của dư luận, và rõ ràng là điều tốt vì thúc đẩy con người suy nghĩ về nỗ lực chung của toàn cầu. Tuy nhiên, tôi cho rằng thông điệp ‘giải cứu Trái đất’ đã bị đơn giản hóa quá mức”, Đài DW dẫn lời nhà khoa học chuyên về bảo tồn Kate Hardwick thuộc chương trình Quan hệ đối tác ngân hàng hạt giống thiên niên kỷ của Vườn Bách thảo Hoàng gia Anh (KEW). Nữ chuyên gia cho rằng trồng rừng là một phần của câu trả lời, nhưng lại không giúp ích gì nhiều nếu chỉ tập trung vào chuyện trồng rừng.
 |
| Trồng cây là giải pháp tốt, nhưng chưa đủ |
Cây có thể tạo nên thay đổi đến mức nào?
Trong quá trình sống, cây hấp thu CO2 cho quang hợp và khóa chặt khí thải bên trong lá, rễ, thân, cành và đất. Tuy nhiên, trồng bao nhiêu cây để làm sạch không khí hiện là chủ đề gây tranh cãi trong giới khoa học.
Mỗi năm, con người trung bình phát thải gần 40 tỷ mét khối CO2 từ nhiên liệu hóa thạch và từ thay đổi mục đích sử dụng đất. Kết quả nghiên cứu ước tính hoạt động trồng và phục hồi rừng có thể hấp thu từ 40 đến 400 tỷ tấn CO2. Tuy nhiên, con số này chỉ có thể đạt được với điều kiện cây mới đến tuổi trưởng thành, tức mất vài thập niên.
Một ước tính khác, đến từ Hiệp hội Hoàng gia Anh, cho thấy nỗ lực phục hồi rừng có thể loại bỏ từ 3 đến 18 tỷ tấn CO2/năm khỏi không khí, trong khi việc cải thiện khâu quản lý rừng giúp xử lý từ 1 đến 2 tấn.
Bà Susan Cook-Patton, nhà khoa học kỳ cựu về lĩnh vực trồng rừng của tổ chức Bảo tồn Tự nhiên (Mỹ), lại cho rằng rất khó để đưa con số cụ thể. Trồng rừng tất nhiên là phương án hiệu quả, nhưng đầu tiên bạn phải tìm được không gian để trồng rừng. Kế đến việc gieo hạt cần được theo dõi và chăm sóc trong một thời gian cho đến khi cây trưởng thành. Nếu các dự án trồng rừng không được lên kế hoạch thích đáng, chúng nhiều khả năng khó thành công về lâu dài, dẫn đến tình trạng lãng phí tài nguyên cực lớn.
 |
Những quy định vàng
Đó là lý do tại sao bà Hardwick và những nhà khoa học khác của KEW vào năm ngoái đã công bố 10 quy định vàng cho việc trồng rừng. Theo bà, trọng tâm không chỉ dừng lại ở việc làm sao trồng thật nhiều cây, mà thay vào đó phải cân nhắc khả năng khôi phục môi trường sống cho động - thực vật hoang dã. Chẳng hạn, đồng cỏ và đầm lầy vẫn ngậm giữ khối lượng đáng kể carbon nhưng lại ít cây cối. Sự thành công của dự án còn phụ thuộc vào việc trồng đúng cây ở đúng nơi, nếu không muốn gây hại thêm cho môi trường sống hoang dã.
Các nhà nghiên cứu KEW nhấn mạnh việc bảo vệ các cánh rừng hiện có là ưu tiên số một. Nếu xét về khía cạnh hấp thụ carbon và đa dạng sinh học, những cây mới không thể nào mang lại lợi ích như các hệ sinh thái rừng phức tạp và được thiên nhiên tạo ra. Bà Hardwick còn cho rằng bất kỳ nỗ lực trồng rừng nào cũng cần có sự tham dự của các cộng đồng địa phương, cho phép họ hưởng một số lợi ích kinh tế từ việc duy trì rừng, như thông qua khai thác gỗ bền vững hoặc du lịch sinh thái. Các dự án trồng rừng cũng nên tập trung tái tạo những gì đã có sẵn trong tự nhiên, vì đó là bài học của tiến hóa và lịch sử.
 |
Không có giải pháp duy nhất để chống biến đổi khí hậu
Cây có lẽ là công cụ khóa chặt CO2 hiệu quả, nhưng các nhà khoa học cảnh báo rằng chỉ rồng rừng thôi thì vẫn chưa đủ để giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu. “Không có giải pháp duy nhất cho cuộc khủng hoảng này, nhưng nếu có, đó chính là con người phải giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch”, chuyên gia Cook-Patton cho biết.
Nếu được thực hiện đúng cách, nỗ lực bảo vệ rừng hiện có và trồng thêm rừng mới sẽ vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, có những trường hợp con người nên tạo điều kiện để thiên nhiên có thời gian tự phục hồi. “Con người thích trồng cây, vì cảm giác đó thật tuyệt và vui. Tuy nhiên, hiệu quả hơn và tiết kiệm hơn thì hãy để cây tự mọc lại”, bà Cook-Patton nhắc nhở.
BẠCH LINH
Bình luận