Con tôi vừa qua kỳ thi tốt nghiệp phổ thông, dư điểm để xét học bạ. Trong lúc các bạn náo nức chuẩn bị chọn trường thì cháu xin phép gia đình được trì hoãn 1 năm. Điều kiện kinh tế nhà tôi không khó khăn lắm nhưng tôi sợ con mình lãng phí những tháng năm tuổi trẻ và mất thói quen đèn sách nên lưỡng lự chưa quyết định.
Xin bác sĩ cho tôi lời khuyên.
(Một phụ huynh ở Bắc Ninh)
 |
Nhiều cha mẹ từ chối thẳng “năm trì hoãn” (gap year) của con, vì sợ con xa rời học tập, trường lớp suốt thời gian đó, nhất là cảnh giác trước “âm mưu diễn biến hòa bình” của một sĩ tử đang chán học, lấy cớ dành thì giờ học thêm kỹ năng hoặc định hình lại bản thân để né tránh những giờ lên lớp tẻ nhạt. Rốt cuộc, thay vì cải thiện tình hình hiện tại lại biến nó thành kỳ nghỉ trá hình, lãng phí một khoảng thời gian vô ích. Hoặc cha mẹ đã chứng kiến ai đó kết thúc năm trì hoãn với tâm trạng buồn chán thất vọng, mất thêm thời giờ thích ứng với môi trường cũ.
“Gap year” là khoảng thời gian trống sau khi tốt nghiệp phổ thông hoặc đại học mà các bạn trẻ dành để thực hiện những mục tiêu cá nhân (không nhất thiết là một năm như tên gọi mà có thể là nửa năm hoặc vài ba năm tùy vào mục tiêu đa dạng của mỗi người), để theo đuổi đam mê của mình sau đó quay trở lại đèn sách với quyết tâm cao hơn.
Khoảng lặng này nhằm tích lũy kinh nghiệm sống hoặc định hình lại bản thân sau thời gian dài chịu áp lực từ gia đình, trường lớp và thi cử, như cái “chiếu nghỉ” giữa những cầu thang lên tầng, đem lại ít nhất 3 cái lợi:
Trước tiên, con có cơ hội được mở rộng tầm mắt (ngắm nhìn cảnh quan và con người tại những vùng đất mới), đồng thời thấu hiểu hơn về văn hóa và phong tục của những dân tộc khác, dỡ bỏ hàng rào định kiến trước đó.
Thứ nữa, con tìm lại được chính mình, đánh giá toàn diện về bản thân để phát huy điểm mạnh và khắc phục nhược điểm.
Thứ ba, trang bị những kỹ năng cần thiết khi “ra riêng” (quản lý tiền bạc, rèn tính tự giác, chăm sóc bản thân trong thời gian dài), trả giá đắt cho những tình huống thực tế ngỡ “chẳng là gì” khi còn sống chung với cha mẹ.
Cha mẹ chỉ nên ủng hộ “gap year” khi con giải thích được lý do, lên chương trình rõ ràng và trình bày được cách thực hiện. Hãy cùng con lập kế hoạch cụ thể, xác định mục tiêu và lộ trình để đạt được mục tiêu ấy:
lNếu mục tiêu đặt ra là định hình lại bản thân, cần trả lời được câu hỏi: “Con đang là người ra sao?”, “Có những khả năng gì?”, “Con muốn trở thành người thế nào?”.
lNếu mục tiêu là tích luỹ kinh nghiệm, cần xác định lịch học chi tiết, các kỹ năng cần cải thiện, thời gian hoàn thành việc học và “những việc cần làm ngay” khi “gap year” kết thúc - điều mà không trường lớp nào mang tới được.
Trong tâm trạng phấn khích, bay bổng trước những dự định đề ra, bạn trẻ dễ trở nên thiếu thực tế, vì thế cha mẹ cần trao đổi kỹ với con chuyện tiền bạc, cùng con liệt kê mọi khoản chi phí cho “năm trì hoãn”, những việc làm giúp con có thêm thu nhập trang trải cuộc sống độc lập bên cạnh nguồn tài chính từ cha mẹ.
Đừng quên chuẩn bị “phương án 2” khi mọi sự diễn ra không theo dự kiến (việc làm thêm đem lại thu nhập không ổn định, thậm chí phải đền tiền vì sai sót, hoặc bị quỵt tiền công; dự định khởi nghiệp bị cụt ý tưởng, viết sách tắc tị vì thiếu trải nghiệm…). Chẳng ai dám chắc “gap year” sẽ thành công “trên cả sự mong đợi”, thế nên phải luôn phòng xa trường hợp xấu nhất để hạn chế tổn thất về tài chính và tinh thần cho cả gia đình.
Theo tôi, với những gia đình kinh tế bấp bênh, bản thân con chưa sẵn sàng về mặt sức khỏe hoặc tinh thần thì “năm ngắt quãng” chưa hẳn là lựa chọn tối ưu. Đâu phải lúc nào cũng phải sống chết làm điều mình muốn phải không ạ, thiếu gì bạn có giải pháp linh hoạt (rút ngắn thời gian học, đi làm sớm, tranh thủ thời gian rảnh để rèn luyện kỹ năng, vừa làm vừa học thêm môn mình thích...).
Nếu con chán học vì ngành học và môi trường không phù hợp thì cân nhắc việc chuyển trường. Nếu không, dễ để lại những “lỗ hổng” (gap) về kiến thức, kỹ năng và sự tự tin vốn có.
Nhà kinh tế học người Pháp A. Turgot (1727-1781) từng viết: “Có người không dám bước đi vì sợ gãy chân, nhưng sợ gãy chân mà không dám bước đi thì có khác nào chân đã gãy?”. Cha mẹ cứ buông tay để con tự đi, tự chạy và tự chịu trách nhiệm đời mình.
THS-BS LAN HẢI
Bình luận