Vứt bỏ

Từ giữa tháng 3 vừa qua có sự kiện liên quan đến nông sản mà ai nhìn vào cũng thấy nản : Nhiều gia đình nông dân ở Tứ Kỳ, Hải Dương vứt bỏ hàng tấn su hào vì giá quá rẻ, không bán được. Như vậy là khác với tình cảnh dưa hấu tại miền Trung năm ngoái và củ cải ở Mê Linh, Vĩnh Phúc còn kêu gọi “giải cứu”, tới củ su hào thì nông dân đã buông xuôi và vứt bỏ. Một số phóng sự truyền hình trước đó cho biết giá thực của su hào tại ruộng là 200 đồng/kg, thậm chí vừa bán vừa cho nhưng thương lái vẫn từ chối vì nhu cầu tiêu dùng trong dân có lẽ đã tới ngưỡng.

Sự kiện người nông dân chân lấm tay bùn đứt ruột vứt bỏ đi nông sản là lời cảnh báo kiểu canh tác truyền thống cả về phương thức và tư duy đã không còn phù hợp trong thời hiện đại, và đồng thời cũng cho thấy từ việc định hướng chính sách cho đến đầu ra nông sản bị bế tắc. Người nông dân bị phó mặc cho quy luật cung cầu hàng hóa tự nhiên của thị trường, thực sự họ trở nên yếu thế, lúng túng và bị động, dẫn đến hoàn toàn buông bỏ sản phẩm của mình.

Cũng ở thời điểm nhiều su hào bị bỏ đi, tại một số siêu thị trung tâm ở Hà Nội, một củ su hào sản xuất theo tiêu chuẩn Bio (tức sản phẩm sạch, không dùng phân hóa học, thuốc diệt cỏ...) vẫn có giá tới vài chục ngàn đồng/kg. Như vậy thị trường đã trở thành khó tính hơn với các loại rau củ sản xuất đại trà như su hào ở Hải Dương, hướng nhiều đến chất lượng sống và an toàn vệ sinh thực phẩm, môi trường. Sau bao năm chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, biết bao chương trình khuyến nông, cải thiện nông nghiệp, sao nông sản “sạch”vẫn chưa thành một tiêu chuẩn phổ biến trong sản xuất của người dân? Hẳn điều này khiến chúng ta phải suy nghĩ.

Việc nông dân vứt bỏ nông sản cũng thể hiện mặt trái của cơ chế. Nó hướng tới lợi ích tư nhiều hơn công ích, chẳng hạn trong khi người ta vứt su hào thì ở chợ tại Hà Nội, người buôn vẫn có thể bán phổ biến ở mức 2.000-3.000 đồng/củ, tức vẫn có thể “tư lợi” trong khi hàng loạt nông dân buông bỏ sản phẩm. Thực sự, nếu không cải thiện cách nghĩ, không nắm bắt nhu cầu thực, sản xuất hàng kém an toàn, kém chất lượng, người nông dân khó tìm chỗ đứng của mình ngay trên cánh đồng rộng lớn là thị trường nội địa.

Cũng cần suy nghĩ thêm về lợi thế tự nhiên. Chúng ta chưa tận dụng hết tiềm năng này, cũng có thể là không coi trọng. Chúng ta muốn thoát khỏi nông nghiệp hướng đến công nghiệp, nhưng truyền thống của dân tộc ta lại là nông nghiệp từ bao đời nay, dường như chúng ta đang bỏ quên nó. Tại sao nhiều người nông dân Việt Nam sống với đồng đất phì nhiêu, với nhiều bờ xôi ruộng mật mà bao năm vẫn khổ? Nhìn sang Nhật Bản, Hàn Quốc, thấy họ chẳng có thiên nhiên trời cho như ta, vậy mà vẫn đứng đầu trong một số mặt hàng nông sản. Điều này rõ ràng không chỉ tại nông dân. Cơ chế, chính sách, tư duy và mức độ đầu tư phát triển liệu đã tương ứng và hiệu quả? Nghĩ lại kể cũng tiếc cho nông dân Việt, loay hoay, tần tảo tạo ra sản phẩm nhưng chưa có cách gì cải thiện đầu ra của họ. Và không biết sau dưa hấu, củ cải, su hào, họ tiếp tục phải vứt bỏ những gì nữa?

Ngô Quốc Ðông