Thơ và báo...

Chạm vào tuổi trung niên, nhìn lại quãng thời gian gắn bó với báo Công giáo và Dân tộc, tôi nhận ra đó là một khoảng dài, bởi không chỉ tính từ khi mình về làm việc một cách chính thức hơn 10 năm nay, mà có cả thời gian bắt đầu làm quen và cộng tác với báo từ thời học sinh, sinh viên.

1.

Tôi đến với CGvDT bắt đầu từ những bài thơ nho nhỏ của một cô học trò ở tuổi 16, 17 trên các trang dành cho bạn trẻ và thiếu nhi. Ðó là những năm đầu thập niên 1990. Vào thời điểm này, các tờ báo dành cho học trò như Mực Tím, Khăn Quàng Ðỏ, Thiếu Niên Tiền Phong... là nơi thu hút các cây bút tuổi teen. CGvDT với những trang mục trên đã trở thành một kênh cho những bạn trẻ Công giáo thích viết lách có “đất dụng võ”.

Khi rời quê lên thành phố học đại học, tôi càng được dịp cộng tác thường xuyên hơn và trực tiếp đến tòa soạn liên hệ bài vở rồi tham gia vào nhóm Bạn Trẻ CGvDT. Nhóm tập trung các bạn trẻ năng động, không chỉ đóng góp tin, bài cho tờ báo trong khả năng và lĩnh vực nhất định mà còn có những sinh hoạt được tổ chức định kỳ như đi bác ái xã hội, thi đố vui giáo lý cho thiếu nhi...

Từ giữa thập niên 90 đến đầu những năm 2000, tôi trở thành một trong những “cây thơ” quen thuộc của CGvDT. Thật vui khi có dịp gặp gỡ các độc giả thường xuyên theo dõi báo, lúc xưng danh, tôi bất ngờ nhận ra những người yêu thi ca đã gọi tên mình gắn với thơ chứ không phải ở mảng nào khác dù mình có viết bài. Còn nhớ vào tháng 7.2000, trong một chuyến đi chơi với gia đình, xuống sân bay Ðà Nẵng, tôi tình cờ gặp Ðức cha GB Bùi Tuần đang trong hành trình đi Huế cũng xuống đây. Trước đó, vốn chỉ biết ngài qua hình ảnh trên báo chứ chưa hề gặp mặt, tôi tiến lại chào và giới thiệu mình, Ðức cha ồ lên và bảo “Cha vẫn đọc thơ của con...”. Một kỷ niệm vui khác là vào Mùa Chay năm 1994, CGvDT đã đăng bài thơ “Lầm lỗi” của tôi trên số báo 949 (ra ngày 13.3). Sau đó không bao lâu, người quen ở tòa soạn nhắn tôi lên nhận “quà” - là một album thánh ca với băng cassette và một tập nhạc 10 ca khúc có tựa “Hát trên đồi cao”, trong đó bài thơ “Lầm lỗi” của tôi được phổ nhạc, do ca sĩ Cam Thơ thể hiện. Album này được phát hành ở các nhà sách Công giáo khi ấy. Người chắp cánh cho bài thơ thành ca khúc là linh mục nhạc sĩ Hồng Nhật (còn có bút danh Duy Linh PHN, tên thật là Giuse Phạm Hồng Nhật, thuộc giáo phận Long Xuyên).

2. Năm 1999, được tòa soạn mời phụ trách Trang Thơ cho CGvDT, lúc này tôi đã ra trường nhưng đang “đầu quân” cho một tờ báo khác. Theo Ban biên tập đề xướng thì mục thơ này được thực hiện 2 tuần một lần trên 2 trang báo, và nhiệm vụ của người phụ trách là có mặt một thời gian nhất định nào đó để tuyển chọn các bài thơ được cộng tác viên và độc giả từ các nơi gởi về, hay có thể chủ động mời các cây thơ quen biết tham gia. Mỗi kỳ thường hướng tới một chủ đề hoặc phụ trách trang phát hiện một nét riêng, điểm chung nào đó nơi các tác phẩm để làm bật lên trong lời đề dẫn. Làm việc này, tôi được dịp đọc rất nhiều thơ của những cây bút trong và ngoài Công giáo, chuyên nghiệp lẫn cả nghiệp dư. Kinh nghiệm từ những buổi tập huấn sáng tác và tham gia trại sáng tác văn học của Hội Nhà Văn Việt Nam trước đây đã cho tôi cái nhìn rộng mở hơn trong thế giới thi ca. Nhưng với báo CGvDT, ngoài mảng thơ đời, còn có thơ đạo. Nghiêm túc mà nói, sáng tác thơ đạo không dễ. Làm thơ đạo sao cho thoát khỏi những khuôn mẫu quen thuộc, để có tứ mới, ngôn từ mới, thật chẳng đơn giản ! Thơ Công giáo làm sao cũng phải được cả người ngoài Công giáo đọc và chấp nhận, để có thể hòa vào dòng chảy thi ca chung của nhân loại. Ðó là điều tôi vẫn thao thức. Việc tuyển thơ đôi lúc không tránh khỏi những cân nhắc, đắn đo vì thao thức này. Người làm thơ có lòng thôi chưa đủ, bởi một khi tác phẩm phổ biến tới công chúng, không thể bỏ qua yếu tố nghệ thuật.

Ðến năm 2003, vì công việc riêng, tôi thôi phụ trách Trang Thơ cho CGvDT nhưng mục này vẫn được tiếp tục duy trì do cây bút Nguyễn Vĩnh Nguyên đảm nhiệm, sau đó đến Hà Ngọc Hòa Bình. Tôi thỉnh thoảng vẫn gởi thơ cộng tác cho vui.

3. Khi trở lại CGvDT để làm việc chính thức vào đầu năm 2008, do có những đổi thay trong việc sắp xếp các trang mục, 2 trang thơ không còn đều đặn 2 tuần một kỳ như xưa nữa mà chỉ xuất hiện vào những dịp đặc biệt hay thỉnh thoảng đan xen 1, 2 bài trong trang Văn hóa, trang Gia đình. Những năm gần đây, báo lại càng có “ít đất” cho thơ văn, nhường chỗ cho các bài viết chứa đựng thông tin nhiều hơn. Ðây cũng là tình hình ở các báo nói chung.

Rồi công việc của người làm báo cứ cuốn mình đi với những bận rộn, tôi ít có những giờ phút lắng đọng dành cho sáng tác, có lúc cảm xúc thơ đến bất chợt, mình kịp ghi lại, nhưng cũng có khi để vuột mất trong dòng chảy vội vã của cuộc sống. Một lần ngồi nghĩ về những bài thơ đã đăng dọc dài suốt bao năm trên CGvDT, tôi chợt nảy ra ý tưởng gom tất cả lại rồi sáng tác thêm vài bài nữa để in một tập thơ riêng. Và tác phẩm “Băng qua nỗi nhớ” (NXB Văn hóa - Văn nghệ) đã ra mắt vào đầu năm 2011. Thật mừng vì giữa những tất bật đời thường, vẫn có những người “sống chậm” lại một chút để đọc thơ. Ðức cha GB Bùi Tuần, Ðức cha Phaolô Nguyễn Thái Hợp, linh mục nhà thơ Trăng Thập Tự... và một số vị yêu thơ khác đã gọi điện ngay sau khi nhận tập thơ tặng từ tác giả, có vị đọc lên vài câu thơ hay bài thơ mình thích nhất. Cha Trăng Thập Tự (cha Gioan Phêrô VõTáKhánh-Trưởng banMục vụVăn hóavàGiáo dụcgiáo phậnQui Nhơn) gởi email mời tôi tham gia vào bộ sách “Có một vườn thơ đạo” do ngài chủ biên nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hàn Mạc Tử. Bộ sách gồm 4 tập, quy tụ các cây thơ Công giáo nhiều thế hệ, được xuất bản năm 2012 (sau này có thêm tập 5). Tôi góp mặt ở tập 4 với 9 bài thơ và một bài viết về trải nghiệm của người sáng tác. Trong đó, nói về thơ đạo, tôi thừa nhận niềm tin tôn giáo đã giúp mình có được những vần thơ trong sáng, luôn hướng tìm sự bình an giữa những bất trắc, giải tỏa nỗi buồn trong hy vọng. Cho dù các tác phẩm của mình là thơ “đạo” hay thơ “đời”, tôi luôn tâm niệm, ước vọng chuyên chở được những ý tưởng nhân văn, tình yêu thương con người, cuộc sống hay một triết lý hướng thiện. Ðó là cách thể hiện đạo trong đời và cũng là cách tôi sử dụng “nén bạc” Chúa trao...

Phụ trách mảng Văn hóa - nghệ thuật của CGvDT, tôi có dịp quen biết, gặp gỡ các văn nghệ sĩ Công giáo. Trong những cơ duyên ấy, đặc biệt nhớ lần đi viết bài cho báo Xuân 2018, được làm quen với nữ sĩ Huyền Chi, tác giả bài thơ “Thuyền viễn xứ” mà ý thơ đã trở thành ca từ trong bản nhạc bất hủ của Phạm Duy hơn nửa thế kỷ nay. Thế rồi giữa tháng 4.2019, trong buổi ra mắt tác phẩm “Huyền Chi & Thuyền viễn xứ” do Quán Văn tổ chức, tôi hân hạnh được mời giao lưu trên sân khấu cùng tác giả với tư cách nhà báo đến từ CGvDT. Dù với những phút trò chuyện ngắn ngủi trong một khán phòng nhỏ, nhưng tôi đã có cơ hội mang CGvDT đi xa một chút, nhập cuộc với không gian văn hóa văn nghệ ngoài xã hội khi mạnh dạn giới thiệu với khán giả về nữ sĩ mà mình biết, không chỉ có những bài thơ “đời”, mà còn có một góc riêng cho thơ đạo (CGvDT đã đăng 2 tác phẩm trong số đó của bà).

Trong dòng đời náo nhiệt hôm nay, nói về thơ dường như hơi lạc lõng, nhưng chính cái góc nhỏ này đôi khi giúp tôi sống chậm lại, không có cảm giác bon chen để tiếp tục làm “cây bút” cho Chúa.

PHAN THỊ LIÊN GIANG