Cuộc kiểm tra “sức khỏe” toàn diện đầu tiên đối với Trái đất cho thấy đa số các hệ thống của địa cầu không còn hoạt động ổn định do sự phát triển của nền văn minh hiện đại.
Các nhà khoa học cảnh báo những hệ thống hỗ trợ sự sống của Trái đất đang bị tổn hại đến mức hành tinh xanh hiện nằm ngoài khả năng duy trì hoạt động ở mức an toàn cho nhân loại.
 |
Ranh giới của hành tinh
Nỗ lực phân tích của đội ngũ quốc tế phát hiện 6 trong số 9 “ranh giới của hành tinh” đã bị bẻ gẫy bởi tình trạng ô nhiễm do con người gây nên và sự tàn phá thế giới tự nhiên. Các ranh giới của hành tinh chính là những giới hạn của các hệ thống then chốt trên toàn cầu, như khí hậu, nước, sự đa dạng của đời sống hoang dã. Nếu vượt qua những ranh giới này, Trái đất bị mất đi năng lực cung cấp nơi an toàn cho con người sinh sống và hành tinh của chúng ta đối mặt nguy cơ sụp đổ.
Những ranh giới bị đứt gãy có nghĩa là các hệ thống đang bị đẩy xa khỏi trạng thái an toàn và ổn định tồn tại từ thời điểm chấm dứt kỷ băng hà gần đây nhất (khoảng 10.000 năm trước) đến thời điểm cách mạng công nghiệp bắt đầu. Toàn bộ nền văn minh hiện đại đều trỗi dậy và phát triển trong giai đoạn này, còn gọi là thế Toàn Tân.
Các nhà nghiên cứu cho biết báo cáo đánh dấu lần đầu tiên con người kiểm tra toàn bộ 9 ranh giới của hành tinh, đại diện cho “cuộc kiểm tra sức khỏe toàn diện đầu tiên cho cả Trái đất”. Tổng cộng 6 ranh giới đã bị vượt qua và 2 ranh giới đang trên bờ vực bị bẻ gãy là ô nhiễm không khí và a xít hóa đại dương. Ranh giới duy nhất vẫn chưa bị đe dọa là tầng ozone trong khí quyển, sau khi các bên đã hành động để loại bỏ những hóa chất phá hoại tầng ozone trong những thập niên qua, cho phép lỗ thủng ozone thu hẹp.
 |
Trái đất “đang bệnh”
Các nhà khoa học cho biết phát hiện quan ngại nhất đó là toàn bộ 4 ranh giới sinh học, bao trùm thế giới của sự sống, đều đã hoặc đang tiệm cận nguy cơ cao nhất. Thế giới của sự sống đặc biệt đóng vai trò then chốt cho địa cầu vì nó mang đến năng lực phục hồi bằng cách bù đắp một số thay đổi vật lý, như cây hấp thu ô nhiễm CO2.
Những ranh giới của hành tinh không phải là các điểm tới hạn vô phương đảo ngược, mà nếu vượt qua đó sẽ dẫn đến tình trạng suy thoái đột ngột và nghiêm trọng. Thay vào đó, chúng là những điểm mà nếu vượt qua, nguy cơ xảy đến cho các hệ thống hỗ trợ sự sống vật lý, sinh học và hóa học đều tăng đáng kể. Các ranh giới hành tinh lần đầu tiên được ấn định vào năm 2009, trước khi được cập nhật năm 2015 (khi ấy chỉ có thể kiểm tra được 7 ranh giới).
Giáo sư Johan Rockström, lúc đó là giám đốc Trung tâm Phục hồi Stockholm (Thụy Điển) và là trưởng nhóm phát triển bộ khung về ranh giới của Trái đất, cho biết: “Khoa học và thế giới nói chung đang vô cùng quan ngại trước toàn bộ các sự kiện thời tiết cực đoan đang xảy ra cho các quốc gia trên hành tinh. Thế nhưng, điều khiến chúng tôi quan ngại hơn nữa chính là sự gia tăng của những dấu hiệu phản ánh thực tế rằng năng lực phục hồi của hành tinh bị suy giảm”.
Ông Rockström, hiện là đồng giám đốc Viện Potsdam về Nghiên cứu Ảnh hưởng Khí hậu (Đức), cảnh báo tình trạng suy giảm năng lực phục hồi có thể khiến việc giới hạn gia tăng nhiệt độ ở mức 1,5 độ C trên toàn cầu là vô phương thực hiện, đẩy thế giới gần hơn đến những điểm tới hạn. Trong tháng 9, các nhà khoa học cũng cảnh báo thế giới đang trên bờ vực đồng loạt vượt qua các điểm tới hạn.
 |
Giáo sư Katherine Richardson thuộc Đại học Copenhagen (Đan Mạch) và là người dẫn đầu nỗ lực phân tích mới nhận định: “Chúng tôi biết chắc nhân loại có thể phát triển trong những điều kiện đã tồn tại suốt 10.000 năm qua. Thế nhưng chúng tôi không biết liệu chúng ta có thể tiếp tục sinh sôi trước những thay đổi lớn, mạnh mẽ đến từ tác động ngày càng gia tăng của con người đối với toàn bộ hệ thống hỗ trợ sự sống như đang diễn ra hiện nay”.
Để dễ hình dung, giáo sư Richardson ví von Trái đất giờ đây như một bệnh nhân đang bị chứng huyết áp cực cao, làm tăng nguy cơ lên cơn đau tim, theo báo cáo đăng trên chuyên san Science Advances. Giáo sư Rockstrom khuyến cáo, nếu con người muốn tiếp tục phát triển an ninh, thịnh vượng và công bằng trên Trái đất, chúng ta phải quay lại không gian an toàn. “Tuy nhiên, chúng tôi vẫn chưa thấy những hành động mang đến tiến triển như kỳ vọng trên thế giới hiện tại”, ông cảnh báo.
ĐỊNH NGUYỄN
Bình luận