Xung đột Gaza và ảnh hưởng đến môi trường

Những tháng đầu tiên của cuộc xung đột giữa lực lượng Hamas - Israel tại Gaza đã phóng thích lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính với mức độ khó ngờ.

Khí thải làm ấm lên toàn cầu phát sinh trong 2 tháng đầu kể từ khi xung đột Gaza bùng phát ngày 7.10.2023 đã phóng thích lượng khí carbon cao gấp hơn 20 lần quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu có thể phát thải trong cả năm.

150.000 với 300 tấn than

Đa số (99%) của 281.000 tấn khối CO₂đã sản sinh trong 60 ngày đầu tiên kể từ khi cuộc xung đột Gaza bùng phát ngày 7.10.2023 đến từ hoạt động ném bom và tấn công trên bộ của Cơ quan Phòng vệ Israel (IDF), theo kết quả phân tích đầu tiên về dạng này do Anh và Mỹ phối hợp thực hiện. Báo cáo chỉ dựa trên một số hoạt động phóng thích carbon cao nhất và vì thế không phản ánh quy mô thực sự của tác động về khí hậu đến từ chiến sự. Tuy nhiên, ước tính tổn thất khí hậu trong 2 tháng đầu của chiến dịch phản ứng quân sự do Israel tiến hành đã tương đương với hành động đốt ít nhất 150.000 tấn than.

Kết quả phân tích, chưa được bình duyệt, tính toán CO₂ đến từ các vụ không kích, từ máy bay, xe tăng và nhiên liệu sử dụng cho các phương tiện cơ giới, cũng như lượng khí phát thải từ hoạt động chế tạo và cho nổ bom, pháo kích, rốc két. Cuộc nghiên cứu không bao gồm những dạng khí nhà kính khác như mêtan. Và gần như phân nửa lượng khí phát thải CO₂ đến từ các chuyến bay quân sự được Mỹ viện trợ cho chiến dịch của đồng minh Israel.

Trong cùng giai đoạn, số rốc két Hamas phóng về phía Israel phóng thích khoảng 713 tấn CO₂, tương đương hành động đốt 300 tấn than. Con số này cho thấy mức độ bất tương xứng giữa hai lực lượng trong cuộc chiến ở Gaza. Dữ liệu, được đăng tải trên báo The Guardian, cung cấp ước tính đầu tiên về phí tổn đến từ carbon phát sinh trong cuộc xung đột ở Gaza, bên cạnh việc gieo rắc sự thống khổ cho con người, tổn thất cơ sở hạ tầng và mang đến thảm họa về môi trường.

Bí ẩn bị che giấu

Báo cáo được công bố trong bối cảnh ngày càng có nhiều lời kêu gọi phải truy cứu trách nhiệm của hoạt động quân sự đối với khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Đây là dạng số liệu vẫn bị bỏ quên hoặc giữ bí mật trong các nỗ lực thương thuyết do Liên Hiệp Quốc tổ chức hằng năm.

“Cuộc nghiên cứu chỉ là khoảnh khắc của dấu ấn quân sự lớn hơn về vấn đề carbon…, phản ánh một cái nhìn về sự phát thải carbon khổng lồ và phát tán khí độc hại lan rộng, kéo dài thậm chí sau khi chiến sự kết thúc”, theo cảnh báo của giảng viên Benjamin Neimark thuộc Đại học London Nữ hoàng Mary (QMUL) và là đồng tác giả báo cáo đăng trên chuyên san Social Science Research Network. Còn những cuộc nghiên cứu trước đây cho thấy dấu ấn carbon thực sự có thể cao gấp 5 đến 8 lần trong trường hợp tính toán phát thải của toàn bộ chuỗi cung ứng cho chiến sự. “Tính chất của quân đội dường như cho phép họ gây ô nhiễm mà chưa bị trừng phạt, như thế, khí carbon phát thải từ xe tăng và tiêm kích của họ không cần phải tính toán như các bên khác. Cần phải hành động ngay để ngăn chặn tình trạng này, vì để ứng phó biến đổi khí hậu chúng ta cần quy trách nhiệm những kẻ liên quan”, chuyên gia Neimark bổ sung. Ông đã phối hợp với các nhà nghiên cứu của Đại học Lancaster và Dự án Khí hậu & Cộng đồng (CCP-trụ sở Mỹ) đưa ra những kết quả trên.

Bên cạnh đó, báo cáo mới cũng tính toán được chi phí carbon đến từ việc xây dựng lại 100.000 khu nhà sẽ tạo ra ít nhất 30 triệu tấn khối khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Con số này ngang ngửa lượng khí phát thải thường niên của New Zealand và cao hơn 135 quốc gia và vùng lãnh thổ khác, bao gồm Sri Lanka, Li Băng và Uruguay.

Những hậu quả khí hậu, bao gồm mực nước biển tăng, hạn hán, cái nóng cực hạn đã đe dọa nguồn nước và an ninh thực phẩm cho người Palestine. Giờ đây, tình hình môi trường ở Gaza đang ở mức độ thảm họa, vì đa số đất đai nông nghiệp, các cơ sở hạ tầng năng lượng và nước đều bị phá hủy hoặc ô nhiễm, mang đến những ảnh hưởng nặng nề cho sức khỏe kéo dài nhiều thập niên tới. “Những đợt không kích thảm khốc vào Gaza sẽ không nhạt nhòa đi, cho dù hai bên đạt được lệnh ngừng bắn”, theo nhà phân tích chính sách Zena Agha của tổ chức Al-Shabaka. “Tàn tích của những đợt tấn công sẽ tiếp tục bám trụ trong đất, trong biển và bên trong cơ thể của những người dân Palestine ở Gaza, cũng như đang xảy đến ở các khu vực thời hậu chiến như Iraq”, bà Agha dự báo.

ĐỊNH NGUYỄN