Tôi vẫn nhớ những ngày nhỏ theo ba lên rẫy. Con đường đất đỏ quanh co đọng sương sớm, tiếng chim gọi nhau giữa vòm lá và mùi khói bếp “dã chiến” quyện trong gió luôn gợi lại trong tôi nhiều kỷ niệm, và ký ức đậm sâu nhất vẫn là món canh thụt của ba - món ăn có vị đắng chát, nhưng mỗi lần nhớ về, lòng tôi lại ấm áp như đang ngồi bên bếp lửa năm nào.
Những buổi lên rẫy thường bắt đầu từ lúc trời còn tờ mờ sáng. Ba chuẩn bị dao, cuốc, ít gạo cùng những vật dụng cần thiết, còn tôi lẽo đẽo theo sau trên con đường ẩm hơi sương. Đến nơi, trong lúc ba làm việc, tôi quanh quẩn bên cạnh hỏi đủ thứ chuyện về cây cỏ. Ba chỉ cho tôi những loại rau rừng ăn được mà người đi rẫy thường hái về nấu cơm.
Trong số các món ba làm, canh thụt khiến tôi tò mò nhất bởi cách chế biến khác hẳn căn bếp ở nhà. Ba kể mình học món này từ một người bạn S’tiêng. Qua những lần cùng làm, cùng ăn giữa rừng, ba được chỉ cách chọn và sơ chế sản vật thiên nhiên ban tặng. Sau này, ba mang cách nấu ấy về làm cho gia đình, biến thành một phần thân quen trong những bữa cơm trên rẫy.
Bữa canh của ba thường có lá nhíp, đọt mây hái tại chỗ, còn củ nén và ớt tươi được chuẩn bị sẵn từ nhà. Thỉnh thoảng, ba thêm vào ít tôm, thịt hoặc cá là được một bữa thịnh soạn. Mỗi nguyên liệu góp một vị riêng: lá nhíp bùi bùi, đọt mây đăng đắng, ớt cay nồng..., tất cả hòa quyện tạo nên vị đậm đà, mộc mạc đặc trưng của núi rừng Bình Phước.
Điều đặc biệt không chỉ ở nguyên liệu mà còn ở cách nấu. Canh thụt truyền thống được nấu trong ống lồ ô vừa tầm, không quá non cũng không quá già. Ống lồ ô đặt hơi nghiêng trên bếp, xoay đều trên lửa nhỏ để thức ăn chín tới, không bị cháy. Thỉnh thoảng ba dùng thanh tre thụt nhẹ, khuấy đều bên trong để các vị hòa vào nhau. Chính thao tác ấy đã tạo nên tên gọi mộc mạc của món ăn.
Hồi đó, những muỗng canh đầu tiên thường khiến tôi nhăn mặt vì vị đắng của đọt mây và mùi rau rừng là lạ. Nhưng nhai kỹ hơn một chút, vị cay của ớt, độ bùi của lá nhíp cùng hương thơm ngát từ ống lồ ô nướng dần lan tỏa. Món canh không ngọt dịu hay dễ quen ngay từ đầu, mà đậm đà theo cách riêng, càng ăn càng cảm nhận được sự hòa hợp giữa các nguyên liệu.
Điều tôi thích ở canh thụt là sự gần gũi với thiên nhiên. Nguyên liệu lấy trực tiếp từ rừng, không cần dụng cụ hay gia vị cầu kỳ, linh hoạt theo mùa và những gì tìm được. Chính sự phóng khoáng ấy khiến món ăn gắn liền với đời sống người đi rẫy - nơi bữa cơm được chuẩn bị từ những thứ sẵn có quanh mình.
Gia Hân
Bình luận