Một thuở tàu đò

Miền Tây có một hệ thống sông rạch chằng chịt, gánh vai trò giao thông chính, từ đi lại gần xa tới chuyên chở hàng hóa, khi đường bộ chưa hanh thông, ngay quốc lộ còn ổ gà tùm lum nói chi tỉnh lộ hay hương lộ. Thời đó xe cộ ít, lại lạc hậu, nên dòm đi dòm lại, xe chỉ có vài thương hiệu cũ như Deéoto hoặc Hino; xe gắn máy thì chủ yếu của hãng Honda nhập từ giữa thế kỷ XX, và phổ biến nhất là xe đạp.

Tàu đò rất tiện bởi chỗ nào cũng có sông rạch. Toàn tàu cây đóng bởi gỗ cây sao hay dên. Thời đó tàu đò xài vài loại máy dầu nặng nề của Ấn Độ hoặc mấy hãng sản xuất trong nước. Xứ mình lúc đó đã làm được máy Trần Hưng Đạo màu đỏ chót. Còn nếu tậu được máy F của Nhật thì ngon lắm, bởi mạnh mà tiếng êm, lại gọn gàng. Tàu sơn màu xanh và đóng mui có hình dạng gần gần vỏ lãi cỡ lớn. Cũng có tàu “lộ thiên” mui trần khi chạy tuyến gần trong xã. Tôi đi đủ các tuyến gần xa. Lấy lệnh công tác từ cơ quan ở huyện, xuống tàu đò đi Long Điền Đông, Long Điền Tiến, Long Điền Tây… là thường xuyên.

Huyện khi đó có 26 xã, ba thị trấn, đều đi tới được bằng tàu đò. Tàu chờ đủ khách là bà con cô bác đi chợ huyện mua sắm hay làm giấy tờ, hoặc học trò về nhà, cán bộ đi công tác..., quay máy nổ um trời tỏa khói đen ở bến từ từ di chuyển trên sông. Trên tàu thôi thì đủ loại hàng hóa, tàu lớn còn giăng võng đung đưa. Hành khách dù đi gần cũng đủ thời gian tâm sự một vài câu chuyện vì tàu chạy chậm. Trước mũi có người cầm sào đóng vai như lơ xe. Tới bến nào khách xuống hay lên, tàu giảm tốc độ cập vô bờ, người ở mũi xài chiếc sào dài bằng tre già chống làm cho cú cập hay rời bến nhẹ nhàng. Tàu khởi hành theo thủy triều, lợi dụng nước xuôi sông rạch đầy và thuận dòng chảy. Vì lý do nào đó như hư máy hoặc lỡ con nước, tàu bò ì ạch trên dòng cạn hay nước ngược thì thiệt khổ vì lỡ công chuyện. Ở các tuyến xa như đi liên huyện, sẽ có bến lớn và tàu bự. Bến Cầu Sập có tàu chạy qua tới Kiên Giang, còn bến Cà Mau hay các đô thị tỉnh lỵ khác phủ tuyến xa hơn. Khi đó bến lớn đã bắt đầu xài máy xe khủng có mã lực lớn, tạo sóng tới sạt lở bờ, còn âm thanh gầm rú điếc tai. Ngồi tàu đò nhìn bờ sông xóm làng cây cối đồng ruộng. Đi hoài quen từng bến thường đón trả khách, chỗ đó có cây gì hay gần cống hoặc trường học... Mấy lần đi thăm bạn, vô tới nơi trời chiều, bạn nấu cơm ăn rồi ngủ lại luôn, bởi tàu chạy đúng một buổi.

Hạ tầng giao thông phát triển nhanh, tỏa lộ nhựa tận thôn ấp, cùng làn sóng ồ ạt sắm xe gắn máy… đã đẩy lùi nghề chạy tàu đò. Đã lâu tôi chưa thấy chiếc tàu khách nào. Đường thủy nội địa vắng. Nếu còn các tuyến đường sông lại xài ca nô hay tàu cao tốc. Thời tàu đò qua đi, quê tôi giờ nổ máy xe chưa kịp nóng đã tới, khác thuở nào ngồi tàu đò qua sông rạch cả buổi. Tiện có tiện nhưng nhìn sông rạch vắng hoe cứ man mác buồn, một thuở tàu đò đã trôi qua trước mắt mình. Chạy xe vùn vụt gió bên tai đâu có thấy từng nếp nhà quê hay cội cổ thụ ở bến sông đâu. Bâng quơ nhớ một thuở tàu đò!

Nguyễn Thành Công