Phiến đá mang tên Rosetta nắm giữ chìa khóa quan trọng, cho phép con người biết được những bí ẩn của một trong những nền văn minh lâu đời nhất của nhân loại.
Nền văn minh Ai Cập cổ đại luôn thu hút sự chú ý mạnh mẽ. Tuy nhiên, phải chờ đến khi quân đội của Napoleon tình cờ phát hiện một phiến đá vỡ ở Ai Cập vào năm 1799, con người mới có thể mở cửa tiến vào thế giới của các xác ướp, kim tự tháp và những ngôi mộ, sau thời gian bị đóng kín qua nhiều thế kỷ.
 |
| Phiến đá Rosetta |
Phiến đá Rosetta
Nhìn bề ngoài không có gì đặc biệt, phiến đá được khắc 3 văn bản cổ đại với nội dung khác nhau. Được tìm thấy khi những người lính Pháp đào bới nền nhà của một pháo đài cổ ở Rosetta, giờ đây là El-Rashid, phía Bắc Ai Cập, phiến đá cung cấp chìa khóa giải mã chữ tượng hình của Ai Cập cổ đại. Thông qua đó, các nhà khảo cổ học mới giải mã được những bí ẩn đằng sau nền văn minh cổ xưa này.
Thời điểm phiến đá được tìm thấy, chẳng học giả nào vào cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19 có thể đọc được những biểu tượng và hình ảnh khắc trên bề mặt phiến đá cũng như được vẽ trên các cuộn giấy cói bên trong những đền thờ dọc theo sông Nile. Dù chưa hiểu rõ nội dung, các học giả Ả Rập vào thời Trung Cổ và những khách hành hương trong giai đoạn Phục Hưng đều chắc chắn rằng chúng cất chứa những bí mật mà ai cũng muốn biết.
 |
Đài CNN dẫn lời nhà nghiên cứu Ai Cập học Ilona Regulski cho biết phiến đá ở Rosetta lập tức thu hút sự chú ý của người thời đó. Bà Regulski đang phụ trách dự án triển lãm mới của Bảo tàng Anh ở London, ghi lại những chặng đường dẫn đến việc giải mã thành công phiến đá Rosetta nhân dịp 200 năm tìm thấy nó.
Sau khi quân đội Napoleon bị đánh bại tại khu vực này, lực lượng Anh chịu trách nhiệm tiếp quản và chuyển phiến đá Rosetta lên tàu về Anh. Đến năm 1802, cổ vật quan trọng đã được đưa vào Bảo tàng Anh, nơi nó được bảo quản đến ngày nay. Trong nỗ lực giải mã nội dung phiến đá, các chuyên gia Anh đã tạo các phôi và gởi đến các nhà Ai Cập học trên khắp châu Âu. “Trong vòng 2 năm kể từ khi phát hiện, mỗi nước châu Âu đều có bản sao của phiến đá. Đây là cách thức mà giới học giả chia sẻ, vì ai cũng muốn đẩy nhanh quá trình giải mã”, bà Regulski nói.
“Tôi cho rằng đối với nhiều học giả vào thời đó, việc ai là người đầu tiên tìm thấy chìa khóa không phải là vấn đề, mà điều họ quan tâm chính là làm sao có được thông tin càng nhanh càng tốt, để sớm khám phá bí mật về Ai Cập cổ đại, và họ hoàn toàn đúng”, bà cho biết.
 |
Những khó khăn và thách thức
Thế nhưng, cuộc hành trình tìm kiếm nội dung trên phiến đá cổ phải mất rất nhiều năm mới thực hiện được. Như đã đề cập ở trên, phiến đá chứa 3 văn bản được thể hiện bằng 2 ngôn ngữ, gồm 14 dòng chữ tượng hình chính thức, 32 dòng chữ viết ở dạng giản thể và 54 dòng chữ Hy Lạp cổ đại. Nội dung của nó là sắc lệnh được ban bố vào năm 196 Trước Công nguyên, do một hội đồng thông qua để ăn mừng năm đầu tiên kể từ khi pharaon Ptolemy V Epiphanes lên ngôi vua.
Nhờ vào công của một thanh niên trẻ người Pháp tên Jean-François Champollion, nỗ lực giải mã phiến đá Rosetta mới đạt được đột phá. Champollion đã nghiên cứu văn bản từ năm 17 tuổi, và chọn tập trung vào những chữ tượng hình có hình tròn, vốn được cho là tên của những nhân vật quan trọng vào thời Ai Cập cổ đại. “Năm 1808, anh đã tiếp cận bản sao của phiến đá, nhưng lúc đó Champollion cảm thấy rất nản chí vì quá khó. Và anh cũng than phiền rằng các bản sao chất lượng kém. Anh cũng tìm hiểu những thông tin khác nhưng một lần nữa không giải mã được bất kỳ manh mối nào. Thế là Champollion định từ bỏ mọi thứ”, bà Regulski kể lại.
 |
| Việc nghiên cứu phiến đá Rosetta giúp các nhà khoa học hiểu hơn về Ai Cập cổ đại |
Với tâm trạng bực dọc, Champollion ngừng tìm hiểu nội dung của phiến đá, thay vào đó nghiên cứu ngôn ngữ Coptic, có nguồn gốc từ Ai Cập cổ đại. Trong khi đó, tại Anh, tiến sĩ Thomas Young lại tập trung nỗ lực ở phần khác trên phiến đá. Ông phân tích rằng phần này ghi lại những nội dung liên quan đến âm thanh cũng như những ý tưởng hoặc chữ viết. Tuy nhiên, ông không cho rằng các dòng chữ tượng hình trên phiến đá chứa cấu trúc liên quan đến ngữ âm.
Tháng 9.1822, anh Champollion tuyên bố phát hiện mang tính quyết định, chứng minh được rằng đây là ngôn ngữ của ngữ âm chứ không phải là một bản thảo thông thường. “Điều quan trọng nhất cho phép Champollion khác biệt với các học giải thời đó là anh xác định được các ngôn ngữ khắc trên phiến đá phải là hệ thống lai hoặc hỗn hợp, bao gồm ngữ âm lẫn chữ tượng hình”, bà Regulski giải thích.
Phiến đá Rosetta đã được trưng bày ở Bảo tàng Anh từ năm 1802 và chỉ gián đoạn trong 2 năm vào thế chiến thứ nhất. Từ nỗ lực của chàng thanh niên Champollion và các học giả cùng thời, thế giới giờ đây biết được bí mật đằng sau các xác ướp, những hệ thống đếm thời gian và đo đạc vô cùng phức tạp, cũng như cách thức những con người bình thường vào thời Ai Cập cổ đại yêu nhau, kết hôn, ly hôn, cũng như ghi chép thông tin về việc làm ăn, kinh doanh.
GIANG VÔ YÊN
Bình luận