Bình Dương tên gọi phường xã mới gắn với địa danh xưa (kỳ 4)

* Phường Phú Lợi mới hình thành từ việc sáp nhập các phường Phú Lợi, Phú Hòa và các khu phố 5, 6, 7, 8 thuộc phường Hiệp Thành cũ.

Từ 1808 đã có địa danh Phú Lợi, là tên một làng (thôn) thuộc tổng Bình Chánh, huyện Bình An, phủ Phước Long, trấn Biên Hòa. Trên bản đồ Thủ Dầu Một năm 1890, thôn Phú Lợi giáp các thôn Phú Thuận, Chánh An, Phú Văn và Phú Cường. Trải qua nhiều lần thay đổi địa giới hành chánh, địa danh Phú Lợi trước sáp nhập được định danh thành phường Phú Lợi thuộc thành phố Thủ Dầu Một.

Phú Lợi cũng là tên một nhà thờ trong vùng. Nhà thờ Phú Lợi trước đây thuộc trại Gia Binh Sư Đoàn 5, từ Phúc Hải, Biên Hòa chuyển sang, xây năm 1962, trùng tu năm 1997.

Cho TU.jpg (160 KB)

*Thành lập phường Vĩnh Tân mới trên cơ sở sáp nhập thị trấn Tân Bình và phường Vĩnh Tân cũ.

Vùng Vĩnh Tân đã có lịch sử khai phá từ rất sớm, nhưng tên gọi Vĩnh Tân chỉ mới chính thức xuất hiện vào thời kỳ Pháp thuộc, khi hạt tham biện Thủ Dầu Một đổi thành tỉnh Thủ Dầu Một. Cụ thể, năm 1927, hai thôn Vĩnh Phước và Tân Phước nhập lại thành làng Vĩnh Tân. Tên gọi Vĩnh Tân ra đời từ đó và tồn tại đến nay. Lúc đó, làng Vĩnh Tân thuộc tổng Bình Điền, tỉnh Thủ Dầu Một. Từ năm 1956, các làng chuyển thành xã, Vĩnh Tân là một xã thuộc tỉnh Bình Dương.

*Phường Bình Cơ mới hình thành sau khi sáp nhập xã Bình Mỹ và phường Hội Nghĩa cũ.

Làng Bình Cơ thuộc tổng Chánh Mỹ Hạ, hạt tham biện Biên Hòa, thành lập năm 1876, trên cơ sở thôn Bình Cơ, tổng Chánh Mỹ Hạ, huyện Phước Chánh, phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa có từ triều Minh Mạng. Từ 1900, làng Bình Cơ thuộc tỉnh Biên Hòa. Năm 1928, làng Bình Cơ hợp với làng Mỹ Đức thành làng Bình Mỹ, sau đó là xã Bình Mỹ, huyện Bắc Tân Uyên. Từ đó đến năm 1976, cái tên Bình Cơ chỉ còn là một ấp thuộc xã Bình Mỹ, rồi đổi thành ấp 3. Năm 2004, xã Bình Mỹ cải tổ đơn vị hành chính, ấp 3 được đổi lại thành ấp Bình Cơ thuộc xã Bình Mỹ, huyện Bắc Tân Uyên.

Bình Cơ cũng là tên một cây cầu nối ranh giới xã Bình Mỹ và phường Hội Nghĩa, TP Tân Uyên.

*Phường Tân Uyên được thành lập sau khi gộp phường Uyên Hưng và các xã Bạch Đằng, Tân Lập và các ấp 2, 3, Xóm Đèn, Vườn Vũ, Bưng Lương thuộc xã Tân Mỹ cũ.

Địa danh Tân Uyên là tên một xã thuộc tổng Chánh Mỹ Trung, huyện Phước Chánh, phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa xưa. Theo Địa bạ triều Nguyễn năm 1836, xã Tân Uyên ở xứ Đường Sứ. Đến thời Pháp thuộc, cụ thể từ năm 1876 thì gọi là làng Tân Uyên, thuộc hạt tham biện Biên Hòa. Từ 1900, làng Tân Uyên thuộc tỉnh Biên Hòa.

Tân Uyên còn là tên một ngôi chợ mà theo Đại Nam nhất thống chí ghi: “Chợ Tân Uyên ở địa phận xã Tân An, huyện Phước Chánh, tục gọi là chợ Đồng Sứ, buôn bán tấp nập”. Tuy nhiên, tra theo sách Gia Định thành thông chí thì tổng Chánh Mỹ, huyện Phước Chánh không có xã Tân An mà có làng Tân Hòa là tiền thân của làng Tân Uyên. Sách Địa chí tỉnh Biên Hòa năm 1921 viết: “Tân Uyên là chợ quan trọng nhất tỉnh, được đông người lui tới”. Năm 1957, chợ Tân Uyên cũ được dời sang địa điểm mới.

*Phường Tân Hiệp mới thành lập trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của các phường Khánh Bình và phường Tân Hiệp cũ.

Tên Tân Hiệp xuất hiện ở nhiều nơi trong tỉnh Bình Dương trước đây, như tại TP Tân Uyên, TP Thủ Dầu Một và ở huyện Phú Giáo.

Với địa bàn phường Tân Hiệp mới hiện nay thì năm 1935, xã Tân Hiệp thuộc tổng Bình Thiện, quận Châu Thành, tỉnh Thủ Dầu Một được lập mới gồm hai ấp Tân Long và Tân Hội, tách từ làng Tân Hòa Khánh. Năm 1975, xã giải thể, nhập vào xã Tân Vĩnh Hiệp. Năm 2004, xã Tân Hiệp thuộc huyện Tân Uyên được thành lập trên cơ sở nhập xã Phú Chánh, xã Tân Vĩnh Hiệp và xã Khánh Bình.

*Phường Tân Khánh mới hình thành trên cơ sở nhập xã Thạnh Hội, các phường Thạnh Phước, Tân Phước Khánh, Tân Vĩnh Hiệp và các khu phố Phước Thái, Phước Hải, An Thành, Vĩnh Phước thuộc phường Thái Hòa cũ.

Làng Tân Khánh thuộc tổng Bình Thiện, huyện Bình An, phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa (triều Minh Mạng), do đổi tên từ thôn Bình Khánh Tây có từ triều Gia Long. Trải qua triều Thiệu Trị, Tự Đức đến đầu thời Pháp thuộc, làng vẫn thuộc tổng cũ, đặt dưới hạt thanh tra Biên Hòa, sau đó là hạt thanh tra Bình An, rồi Thủ Dầu Một. Từ tháng 1 năm 1876, gọi là làng thuộc hạt tham biện Thủ Dầu Một. Từ ngày 1.1.1900, thuộc tỉnh Thủ Dầu Một. Đến 1.1.1927, làng Tân Khánh hợp với làng Phước Lộc thành làng Tân Phước Khánh. Người dân vẫn quen gọi Tân Phước Khánh là Tân Khánh.

Địa danh Tân Khánh nổi tiếng có võ lâm Tân Khánh Bà Trà - di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, được xếp hạng năm 2021. Võ lâm Tân Khánh gắn với dòng họ Hồ và tên tuổi võ sư Hồ Văn Lành. Tân Khánh cũng được đặt cho tên một ngôi chợ xây dựng từ 1957.