Ô nhiễm không khí âm thầm bủa vây trong lặng lẽ, len lỏi qua từng hơi thở, nên người ta khó cảm thấy ngay lập tức sự khó chịu và hậu quả. Nhưng những hạt bụi mịn PM2.5 nhỏ hơn sợi tóc hàng chục lần bay trong không khí rồi đi thẳng vào máu, ảnh hưởng tim mạch, hô hấp, thần kinh… Ngành y tế khuyến cáo, hít bụi mịn quá mức sẽ khiến trẻ em đối diện nguy cơ hen suyễn cao hơn, người già dễ gặp biến chứng đột quỵ, phụ nữ mang thai có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi... Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ô nhiễm không khí là nguyên nhân gây tử vong sớm của hơn 7 triệu người mỗi năm trên thế giới. Ở Việt Nam thì có khoảng 60.000-70.000 ca tử vong mỗi năm do các bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí. Những con số này luôn gắn với một quá trình khám chữa bệnh tốn kém, tạo nên gánh nặng về nhân lực cũng như tài chánh lên hệ thống chăm sóc sức khỏe nói riêng, và xã hội nói chung. Mức độ nghiêm trọng và sự nguy hại của ô nhiễm không khí là như vậy, nhưng tiếc là hình như chúng ta chưa quan tâm đúng mực, thỏa đáng.
Nhiều người quen nghĩ ô nhiễm là vấn đề chung của các đô thị lớn, đôi lúc còn coi đó là chuyện của nước khác, ở đâu xa xôi. Thực tế thì mới đây thôi, sáng ngày 7.12.2025, các số đo quốc tế cho biết Hà Nội đã nằm trong nhóm 5 thành phố ô nhiễm nhất thế giới, với mức độ bụi báo động. Ở đầu kia đất nước, TPHCM cũng từng nhiều lần vào top 4 đô thị ô nhiễm trên toàn cầu. Đã có những ngày thành phố như phủ lớp sương mờ khi nhìn ra cửa sổ, thực ra đó là bụi mịn. Các điểm đo AQI (chỉ số chất lượng không khí) có khi đã nhảy lên 180-200 (ngày 7.12 ở Hà Nội là 196). Mà khi AQI vượt ngưỡng 200, tức mức rất xấu, thì nhiều nước đã lập tức đưa ra cảnh báo đỏ: trường học đóng cửa, hạn chế hoạt động thể thao, các ngành công nghiệp phải giảm công suất. Việt Nam thì chỉ đang dừng lại ở khuyến cáo “hạn chế hoạt động ngoài trời”. Nhưng với tính chất công việc và sinh hoạt của nước ta, gần như ai cũng phải đi ra ngoài để đến trường, tới công sở, mưu sinh gắn với phố phường… Vậy nên, lý tưởng vẫn là cần có chiến lược dài hơi để làm sạch, cải thiện chất lượng không khí, để đi trên đường được hít thở không khí trong lành.
Các thành phố lớn như Tokyo, Bắc Kinh, Seoul, London… đã có những bài học kinh nghiệm, đó là siết khí thải phương tiện sẽ cải thiện đáng kể chất lượng không khí đô thị. Chẳng hạn ở Tokyo, từ đầu những năm 2000 đã áp các quy định phát thải nghiêm ngặt với xe chạy nhiên liệu diesel, đặc biệt xe tải, buýt, phương tiện thương mại, với yêu cầu lắp bộ lọc hạt DPF (còn gọi là retrofit), và sẽ ngừng hoạt động nếu không đạt chuẩn. Ngoài phương tiện giao thông là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất, kế đến phải kể đến nguồn sản xuất công nghiệp, sản xuất nông nghiệp, dân sinh…, từng nơi phải được kiểm soát gắt gao. Song song đó còn là chú ý trong quy hoạch đô thị, như tăng mảng cây xanh, giảm bê tông, và khuyến khích cách thức thi công xây dựng hạn chế được bụi. Tất cả đều đòi hỏi phải làm mạnh, làm nghiêm túc và căn cơ, bài bản từ gốc.
PHONG DIỆP
Bình luận