Có một thực tế đang lặp đi lặp lại, đó là cứ đến mùa hè, bản tin thời tiết lại dày đặc những cảnh báo về nắng nóng gay gắt, nhiệt độ vượt ngưỡng 38-40 độ C, chỉ số tia cực tím ở mức nguy hiểm. Rồi chỉ ít giờ sau, những cơn mưa dông cực đoan lại xuất hiện, gây ngập cục bộ, cây xanh gãy đổ, giao thông ùn tắc… Thời tiết cứ đi từ cực này sang cực khác chỉ trong một ngày. Nếu trước đây, những hiện tượng ấy được gọi là bất thường, thì hôm nay đang dần trở thành trạng thái “bình thường mới”, và chúng ta dường như vẫn chưa thật sự đặt vấn đề rằng liệu các đô thị đã sẵn sàng thích nghi với một khí hậu đang thay đổi ngày càng khắc nghiệt hay chưa?
Nhiều năm qua, các thành phố Việt Nam phát triển với tốc độ rất nhanh. Những khu đô thị mới nối tiếp nhau mọc lên, đường sá được mở rộng, cao ốc ngày càng nhiều. Cùng với đó là những khoảng đất trống bị bê tông hóa, những hồ nước tự nhiên bị thu hẹp, nhiều hàng cây lâu năm phải nhường chỗ cho hạ tầng. Mỗi công trình riêng lẻ có thể đáp ứng nhu cầu phát triển, nhưng khi cộng lại, chúng làm giảm dần khả năng “tự làm mát”. Bê tông và nhựa đường hấp thụ nhiệt nhiều hơn đất và cây xanh. Các khối nhà cao tầng cản trở sự lưu thông của gió. Điều hòa nhiệt độ giúp từng căn hộ mát hơn, nhưng lại thải lượng nhiệt lớn ra môi trường bên ngoài, khiến nhiều khu vực trung tâm nóng hơn vùng ngoại ô đến vài độ C. Điều đó cho thấy biến đổi khí hậu và cách phát triển đô thị đang tác động lẫn nhau. Cái nóng không chỉ đến từ bầu trời mà còn được tạo ra ngay dưới mặt đất, bởi con người.
Nhiều nơi trên thế giới đã thay đổi tư duy quy hoạch sau những đợt nắng nóng lịch sử và các trận mưa cực đoan. Họ không còn chỉ tập trung mở rộng hạ tầng mà chuyển sang tăng khả năng chống chịu trước khí hậu. Những công viên được xem như máy điều hòa tự nhiên. Hồ nước, kênh rạch và vùng trũng không chỉ có chức năng thoát nước mà còn giúp hạ nhiệt không khí. Mái nhà xanh, tường cây, vật liệu phản xạ nhiệt, quảng trường nhiều bóng mát hay các tuyến phố ưu tiên người đi bộ được đầu tư nhiều hơn, vì trực tiếp cải thiện chất lượng sống. Thay vì để nước mưa nhanh chóng chảy vào cống rồi gây ngập ở nơi khác, một số đô thị được thiết kế để giữ nước, thấm nước và tái sử dụng nước ngay trong lòng thành phố. Những giải pháp này ngoài giúp giảm ngập còn góp phần điều hòa nhiệt độ, tạo nên một hệ sinh thái đô thị bền vững hơn. Chúng ta đã nói nhiều đến đô thị thông minh, đô thị xanh, đô thị đáng sống. Nhưng có lẽ đã đến lúc cần bổ sung thêm một tiêu chí quan trọng là “đô thị có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu”. Nói cách khác, khi đề cập về phát triển đô thị, chắc chắn không chỉ đặt mục tiêu xây những thành phố lớn hơn, hiện đại hơn, mà còn phải xây những thành phố mát hơn, xanh hơn, và có sức chống chịu tốt hơn trước những biến động của khí hậu, có những tiện ích để người mưu sinh ngoài trời giảm được phần nào ảnh hưởng thời tiết.
PHONG DIỆP
Bình luận