Minh Bạch

Từ ngày 16/3, ngành điện lại điều chỉnh tăng giá. Lý do rất cũ như nhiều lần trước, tăng giá điện để bù lỗ, để chi phí cho việc nâng cấp hệ thống... Dù vậy có một thực tế đây là ngành độc quyền, người tiêu dùng chẳng có lựa chọn, nên việc tăng giá thật khó thỏa lòng tâm lý khách hàng. Bấy lâu nay chuyện “mù mờ” xung quanh giá điện là điều không khó hiểu. Xã hội vẫn phải chấp nhận vô điều kiện sự điều chỉnh của mấy ông độc quyền như xăng, điện, nước theo hướng có lợi cho họ.

Điều đáng nói là sự không minh bạch nhiều năm qua của ngành điện về chi phí và giá thành sản xuất là căn bệnh cố hữu gây bức xúc trong dư luận. Câu chuyện minh bạch hóa giá diện vẫn chưa giải quyết được. Rõ ràng, lỗ-lãi thực như thế nào, chỉ có ngành điện mới biết. Song, các bản báo cáo được gọi là minh bạch theo nhận xét của một số chuyên gia cho rằng rất khô cứng, quá đơn giản đến khó hiểu... Hơn nữa báo cáo không có cơ sở để xác minh giá thành điện trong nhiều năm. Bởi vậy, khách hàng chẳng có cách nào khác ngoài “cắn răng chịu đựng” nếu không muốn bị cúp điện! Sự cam chịu ấy cũng trở thành căn bệnh cố hữu như chính sự không minh bạch của giá điện kia!

Việt Nam đã hướng tới phát triển thị trường điện cạnh tranh, nhưng cho đến nay, vẫn chưa thực hiện được. Điều này cũng chưa được ai đại diện ngành điện giải thích cho thấu đáo, thuyết phục, nên luôn dẫn đến hoài nghi trong dân. Việc này rất nguy hại cho năng lực cạnh tranh quốc gia, cho doanh nghiệp và thiệt hại cho người tiêu dùng.

Do vậy từ lâu yêu cầu phải cải tổ ngay cách điều hành giá điện luôn được đặt ra. Đáng tiếc thay, việc này đã làm quá chậm, không theo kịp với thực tế, nên xã hội và người tiêu dùng phải gánh chịu. Để tình trạng này xảy ra, trước hết là do sự thiếu minh bạch của ngành điện, sau đó là trách nhiệm của bộ chủ quản, của ban ngành liên quan. Lẽ ra, thay vì chấp nhận phương án do EVN đề xuất, thì nên có cơ chế thẩm tra độc lập các phương án rồi mới báo cáo Chính phủ phê duyệt. Cách làm như hiện nay còn mang nặng tính bao cấp, cần xóa bỏ.

Muốn ngành điện phân phối cạnh tranh lành mạnh, bảo đảm quyền lợi xã hội, người tiêu dùng, cần phải tách 3 khâu: sản xuất, truyền tải và phân phối. Đặc biệt, cần có những nhà đầu tư tham gia sản xuất, truyền tải, phân phối điện. Bên cạnh đó, cần có sự tham gia của những cơ quan kiểm toán quốc tế để giá điện được chính xác, minh bạch thường xuyên. Có như vậy, mỗi lần tăng giá điện, doanh nghiệp, người tiêu dùng mới yên tâm.

Không phủ nhận những đóng góp của ngành điện cho sự phát triển đất nước, song cần thẳng thắn nhìn nhận, chừng nào “nhà điện”còn duy trì lối điều hành giá điện như đang làm, sẽ đánh mất niềm tin trong xã hội.

Ngô Quốc Đông