Bác sĩ Công giáo cứu thế giới với 3 chữ: “Hãy rửa tay”

Trong bối cảnh chủng mới của siêu vi Corona đang đe dọa toàn cầu, chúng ta lại nhớ về và tri ân người đã phát minh ra một phương pháp vô cùng đơn giản để chống bệnh truyền nhiễm, và dành trọn đời để quảng bá thói quen này cho các thế hệ sau.

Ngày 15.5.1850, bác sĩ sản khoa người Hungary tên Ignaz Semmelweis đã bước lên bục giảng thuyết trước cử tọa của Hiệp hội Y khoa Vienna (Áo). Tại khán phòng từng chứng kiến sự công bố không ít phát minh vĩ đại nhất trong lịch sử y khoa thế giới, bác sĩ Semmelweis đã trình bày công trình nghiên cứu của mình. Sức ảnh hưởng của báo cáo này tiếp tục lan tỏa cho đến ngày nay, dù nhiều người có mặt khi ấy hoàn toàn không nhận ra họ là chứng nhân của lịch sử.

Vậy thì, vị bác sĩ - cũng là một tín hữu Công giáo nhiệt thành - đã đưa ra lời khuyên gì khi ấy? Tất cả được gói gọn trong 3 chữ: Hãy rửa tay!

Giờ đây, các bác sĩ đều rửa tay sạch sẽ và mang bao tay trước khi khám bệnh hoặc thực hiện phẫu thuật nhằm ngăn chặn mầm bệnh lây lan. Tuy nhiên, đáng ngạc nhiên là thói quen này không hề được giới y khoa áp dụng cho đến tận năm 1847, thời điểm bác sĩ Semmelweis bắt đầu thúc giục các đồng nghiệp ở bệnh viện Ða khoa Vienna nổi tiếng của Áo (Allgemeines Krankenhaus) hãy rửa tay trước khi khám cho các sản phụ chuẩn bị hạ sinh. Lời van nài khi ấy của vị bác sĩ chính là: Ðây là vấn đề sống chết, giúp ngăn chặn tỷ lệ mắc sốt sản khoa. Vì thế, ông còn được gọi với biệt danh “vị cứu tinh của các sản phụ”.

Vào giữa thế kỷ 19, trong số 1.000 phụ nữ lại có khoảng 5 người chết trong quá trình chuyển dạ do các bà mụ đỡ đẻ hoặc sinh tại nhà. Thế nhưng, khi các bác sĩ ở những bệnh viện phụ sản tốt nhất châu Âu và Mỹ tiến hành đỡ đẻ, tỷ lệ này lại tăng gấp nhiều lần. Nguyên nhân được cho là sốt sản khoa, và chờ đợi các sản phụ là cái kết đầy bi kịch. Họ bắt đầu sốt cao, mủ bám đầy ống sinh, khoang bụng và ngực bị áp xe gây đau nhức khủng khiếp, trước khi chuyển sang nhiễm trùng máu và tử vong. Tất cả diễn ra trong vòng 24 giờ kể từ khi đứa bé chào đời.

Nếu các bác sĩ thời nay lập tức biết ngay nguyên nhân đằng sau những thảm kịch đó, người thời xưa lại không hề có manh mối gì. Ðiều này do các sinh viên y khoa và giáo sư tại các bệnh viện danh tiếng bắt đầu một ngày bằng việc dùng đôi tay trần khám nghiệm tử thi trên xác các sản phụ vừa thiệt mạng đêm trước đó do sốt sản khoa. Kế đến, họ lại đi tới khu phòng bệnh kiểm tra những sản phụ đang chuẩn bị sinh con.

Tuy nhiên, có một người không chịu bỏ cuộc. Bác sĩ Semmelweis kiên trì muốn tìm ra các biện pháp có thể chấm dứt tình trạng sốt sau khi sinh khiến gần 1/3 số bệnh nhân của ông phải trả giá bằng sinh mạng của họ. Mỗi ngày ông lại nghe thấy những lời van vỉ thống thiết của các bệnh nhân mà ông chăm sóc. Họ xin được xuất viện sớm vì cho rằng sự xuất hiện của bác sĩ chính là điềm báo của sự chết chóc. Và không như các đồng nghiệp, bác sĩ Semmelweis biết lắng nghe các bệnh nhân của mình.

Ông đã thiết lập được mối liên kết then chốt: chính bác sĩ là nguồn truyền một số dạng “độc chất ở tử thi” sang sản phụ trên bàn sinh, gây ra tình trạng sốt sản khoa. Giờ đây, giới y học biết được “độc chất” đó chính là liên cầu khuẩn sinh mủ (Group A hemolytic streptococcus). Với việc khám phá ra nguồn gốc lây lan vi khuẩn, vị bác sĩ Công giáo đã buộc các sinh viên y khoa và các bác sĩ đàn em phải rửa tay bằng dung dịch nước chanh được khử trùng bằng clo cho đến khi không còn ngửi thấy mùi toát ra từ tử thi. Ngay sau khi áp dụng quy trình này, số ca tử vong ở các bệnh viện sản khoa giảm mạnh.

Không may là ý tưởng của ông Semmelweis lại chẳng nhận được sự đồng tình của các thành viên trong giới vào thời đó, thậm chí họ còn nổi giận vì bị xem là căn nguyên gây ra những cái chết thương tâm của các sản phụ. Có thể tưởng tượng được sức ép và làn sóng chỉ trích mà vị bác sĩ người Hungary phải đối mặt khi ấy. Là người nổi tiếng khó tính, ông từ chối công bố các phát hiện và kết quả báo cáo, cho đến 13 năm sau đó, và thường xuyên bùng nổ khi bị các đồng nghiệp chất vấn về vấn đề này. Phải đến năm 1861, ông mới xuất bản công trình nghiên cứu mang tên “Die Aetiologie, der Begriff und die Prophylaxis des Kindbettfiebers” (tạm dịch: “Nguyên nhân, Khái niệm và Biện pháp phòng bệnh sốt sản khoa”). Và ông đã qua đời trong lúc kiên trì với những lập luận khoa học của mình khi mới 47 tuổi.

BẠCH LINH