Bí ẩn giày khổng lồ vào thời La Mã cổ đại

Các nhà khảo cổ học đã khai quật được những chiếc giày “ngoại cỡ” tại tàn tích của pháo đài La Mã vào thế kỷ thứ nhất, làm dấy lên những câu hỏi mới về đời sống và nguồn gốc của những cư dân tại pháo đài cổ.

Những chiếc giày khổng lồ đã được tìm thấy ở pháo đài Magna, nơi hiện là lãnh thổ Anh quốc. Pháo đài nằm dọc theo Bức tường Hadrian, công sự bằng đá dài 117km nổi tiếng, từng bảo vệ lãnh thổ phía tây bắc của đế quốc La Mã khỏi kẻ xâm lược.

Giày cỡ 30cm

Trong cuộc khai quật gần đây, các nhà khảo cổ đã tìm được 34 chiếc giày đủ loại, bao gồm giày của phụ nữ và trẻ sơ sinh. Phát hiện này cho phép hình dung một bức tranh về đời sống của 4.000 đàn ông, phụ nữ, trẻ em từng sống ngay phía nam ranh giới giữa Anh và Scotland. Trong số này, 8 chiếc giày có chiều dài đến 30cm (tức kích cỡ 46), lớn hơn rất nhiều so với trung bình ngày nay, và dẫn đến nghi ngờ về khả năng phải chăng quân đội La Mã thời xưa đã điều động các binh sĩ cao to đến trấn giữ pháo đài chiến lược ở rìa đế quốc. Để so sánh, chiều dài trung bình của giày cổ được tìm thấy ở pháo đài La Mã gần Magna tương đương với cỡ giày số 41 (khoảng 25,4cm).

“Khi chiếc giày khổng lồ đầu tiên được tìm thấy, chúng tôi nghĩ đến nhiều cách giải thích khác nhau, như phải chăng đây là giày dành cho mùa đông, hoặc người mang nhồi thêm vải hoặc mang nhiều vớ dày”, Đài CNN dẫn lời bà Rachel Frame, nhà khảo cổ học kỳ cựu dẫn đầu cuộc khai quật ở tàn tích pháo đài Magna. Thế nhưng, họ đã đổi ý sau khi phát hiện thêm nhiều chiếc giày quá khổ, với nhiều kiểu khác nhau. “Có vẻ như những người có bàn chân khổng lồ từng cư trú ở đây”, theo chuyên gia Frame.

Trong lúc cuộc khai quật được tiếp tục ở pháo đài Fort, bà Frame hy vọng nỗ lực điều tra sẽ mang đến câu trả lời về chủ nhân thực sự của những đôi giày khổng lồ này. Đội ngũ nghiên cứu đang bắt đầu phác họa bức tranh về quá khứ của tàn tích cổ.

Đời sống binh sĩ vào thế kỷ thứ nhất

Theo các nhà khảo cổ học, pháo đài Magna được xây dựng vào khoảng năm 85 sau Công nguyên. Trong quá trình sử dụng, nhiều binh sĩ của quân đội La Mã và gia đình họ luân phiên đến đây trú đóng trong vòng vài năm. Những dòng chữ khắc trên tường và các bàn thờ trong pháo đài ghi lại sự hiện diện của nhiều đơn vị quân đội La Mã từng đồn trú tại đây, bao gồm cung thủ Hamian đến từ vùng đất nay là Syria, lính cao nguyên Dalmatian từ khu vực Croatia và Serbia, cùng binh sĩ Batavian từ Hà Lan. Tuy nhiên, khoảng thời gian cụ thể mà mỗi nhóm quân từng đồn trú ở pháo đài vẫn chưa thể xác định.

Trưởng dự án Frame giải thích, nhiều khả năng tuân theo mệnh lệnh của quân đội La Mã, các đơn vị ở đây thường rời pháo đài đến các vùng xa xôi. Trong lúc vội lên đường, họ quẳng giày, quần áo và những vật dụng khác xuống các con hào xung quanh pháo đài. Bên cạnh đó, những cư dân mới cần thêm không gian đã bắt tay vào việc xây dựng những cấu trúc lớn hơn bên trên pháo đài có sẵn, nhồi nhét những mảnh vụn và đất sét vào giữa các bức tường và phong kín bất kỳ vật dụng nào từng thuộc về những người ở trọ lúc trước.

“Chúng tôi, những nhà khảo cổ học, lại thích… rác của người xưa”, Đài CNN dẫn lời tiến sĩ Elizabeth Greene, giáo sư của Đại học Western Ontario (Canada). “Khi tiếp cận những khối ‘rác’ do hoạt động cư trú của con người để lại, dù cố tình vứt bỏ hoặc bị lãng quên, cũng mang đến nhiều thông tin về quá khứ”, bà Greene cho biết. Vị giáo sư đã nghiên cứu hàng ngàn chiếc giày thu thập được ở pháo đài La Mã Vindolanda gần đó. Nơi này được khai quật từ thập niên 1970 và hiện nằm trong số những pháo đài cổ đại được nghiên cứu tỉ mỉ nhất dọc theo Bức tường Hadrian.

Dù không tham gia cuộc khai quật ở pháo đào Magna, giáo sư Greene đã quan sát các hiện vật tìm được và phát hiện những chiếc giày khổng lồ ở đây có nhiều điểm giống với số giày khai quật ở pháo đài Vindolanda. Chẳng hạn, đế giày ở cả hai pháo đài đều được làm từ nhiều lớp da bò dày, ép lại với nhau bằng đinh sắt. Chuyên gia Greene cũng lưu ý chiều dài bất thường của những chiếc giày khổng lồ tại pháo đài Magna cho thấy chủ nhân của chúng có thể là những binh sĩ có vóc dáng vượt trội. Và số giày ngoại cỡ chiếm tỷ lệ cao. Trong khi đó, tại pháo đài Vindolanda, chỉ có 16 trong tổng số 3.704 chiếc giày được tìm thấy có chiều dài vượt quá 30cm.

Giáo sư Rob Collins của Đại học Newcastle (Anh) nhận định, dựa trên các tài liệu quân sự La Mã cổ, chiều cao lý tưởng cho binh sĩ dao động từ 1,73-1,75m. Và đến nay vẫn chưa rõ tại sao pháo đài Magna có vẻ như đặc biệt cần những người lính có vóc dáng cao lớn đến thế, nếu suy ra từ kích thước giày họ mang.

HỒNG HOANG