Cha đẻ của khái niệm phép chiếu lập thể

“Các nhà nhãn khoa và giới khoa học chuyên về nghiên cứu thị giác nên biết cha Aguilon là ai”, đó là câu nói phần nào cho phép hình dung về sức ảnh hưởng của vị tu sĩ dòng Tên người Bỉ đối với các thế hệ sau này.

Phép chiếu lập thể, thường dùng trong vẽ bản đồ, địa lý hay nhiếp ảnh, là khái niệm được linh mục dòng Tên kiêm triết gia - kiến trúc sư - nhà toán học François d’Aguilon đề cập lần đầu tiên trong quyển sách nổi tiếng xuất bản vào thế kỷ 17.

Nhà thờ Thánh Charles Borromeo ở Antwerp do cha Aguilon tham gia thiết kế

Trường toán đầu tiên của dòng Tên

Cha Aguilon chào đời tại Brussels vào ngày 4.1.1567. Ba của ngài là thư ký của vua Tây Ban Nha Philip II (trị vì từ năm 1556-1598). Ngài gia nhập dòng Tên ở Tournai khi 19 tuổi, tức vào năm 1586. Năm 1596, thầy Aguilon thụ phong linh mục. Hai năm sau, vị tu sĩ chuyển đến Antwerp và góp phần xây dựng đề án cho việc xây dựng nhà thờ Thánh Carolus Borromeus. Ðến năm 1611, cha Aguilon thành lập một ngôi trường đặc biệt chuyên giảng dạy toán học ở Antwerp, hoàn thành giấc mơ xây dựng một trường toán của dòng Tên đã được Giêsu hữu người Ðức Christopher Clavius - cũng là một nhà toán học và thiên văn học - ấp ủ từ lâu. Năm năm sau, nhà toán học nổi tiếng khác của dòng, cha Grégoire de Saint-Vincent đã tham gia vào công tác giảng dạy của trường, bên cạnh các học giả tên tuổi khác như Jean-Charles della Faille, André Tacquet và Theodorus Moretus.

Ứng dụng trong nhiếp ảnh

Năm 1617, cha Aguilon mất ở Antwerp, hưởng dương 50 tuổi. Bốn năm trước khi qua đời, ngài xuất bản tác phẩm để đời có tựa đề “Opticorum Libri Sex philosophis juxta ac mathematicis utiles”, tiếng Việt là Sáu cuốn sách về Quang học. Ðược đánh giá vô cùng hữu dụng cho giới triết gia, toán học, vật lý học tác phẩm bao gồm một trong những nghiên cứu đầu tiên về thị giác song nhãn. Nó cũng mang đến những cái tên mà ngày nay con người sử dụng trong phép chiếu lập thể và hình chiếu trực giao. Cũng nhờ quyển sách này, các nhà toán học đàn em như Girard Desargues và Christiaan Huygens được truyền cảm hứng cho những nghiên cứu của họ.

Quyển sách dang dở

Quyển sách nổi tiếng của cha Aguilon đề cập đến những vấn đề liên quan đến quang hình học, hay còn gọi là hình học tia, vốn là một phần của môn hình học được giảng dạy tại trường toán dòng Tên. Ngài đảm nhận việc giảng dạy logic học, cú pháp học và thần học, trong khi chịu trách nhiệm tổ chức giáo án hình học và khoa học, theo đó mang đến lợi ích cho ứng dụng trong lĩnh vực địa lý và kỹ thuật quân sự cho Bỉ. Các bề trên của cha Aguilon muốn ngài tổng hợp và sắp xếp lại các nghiên cứu của Euclid, Alhazen, Vitello, Roger Bacon cùng những tác giả khác. Dù vị linh mục qua đời trước khi kịp hoàn thành quyển sách, Opticorum Libri Sex vẫn mang đến ảnh hưởng sâu rộng cho đến tận ngày nay.

Cha Aguilon đặc biệt dành nhiều công sức nghiên cứu phép chiếu lập thể, được ngài sử dụng như công cụ hỗ trợ giới kiến trúc sư, các nhà vũ trụ học, người đi biển/hoa tiêu và giới làm nghệ thuật. Trong nhiều thế kỷ, các nghệ sĩ và kiến trúc sư luôn tìm kiếm quy luật chính thức về hình chiếu để đặt để các vật thể lên màn hình. Cuốn Opticorum Libri Sex đã thành công trong việc đưa các hình chiếu và những sai sót vào nhận thức cụ thể. Dựa trên quyển sách này, kiến trúc sư Girard Desargues đã vận dụng ý tưởng về cái gọi là thị giác song nhãn vào nghiên cứu của mình, được xuất bản năm 1639.

Quyển sách nổi tiếng của cha Aguilon

Sau đó, học giả Hà Lan Constantijn Huygens đã đọc được Opticorum Libri Sex vào năm 20 tuổi, và nhận xét rằng đây là quyển sách tuyệt vời nhất mà ông từng đọc về lĩnh vực quang hình học. Huygens cho rằng Aguilon phải được công nhận sánh với tầm cỡ như các bậc tiền nhân như Plato, Eudoxus và Archimedes.

Giới nghiên cứu sau này đã ghi công của cha Aguilon trong lĩnh vực nhãn khoa và nghiên cứu khoa học về thị giác. Trong đó, khoa học thị giác bao gồm tất cả các nghiên cứu về giác quan này, như cách thức các cơ quan của con người và sinh vật nói chung xử lý thông tin về hình ảnh; làm sao vận dụng khai thác nhận thức thông qua thị giác để nâng cao hiệu quả trao đổi thông tin; và bằng cách nào để các hệ thống nhân tạo có thể đảm trách nhiệm vụ đó.

HỒNG HOANG