Đấng đáng kính Gioan Phaolô I

Đức Giáo Hoàng Phanxicô vừa thông qua sắc lệnh công bố Đức Gioan Phaolô I là đấng đáng kính, bước đầu tiên trong tiến trình tuyên thánh vị chủ chăn này.

Khi Ðức Phanxicô được mật nghị hồng y bầu chọn vào ngày 13.3.2013, nhiều tín hữu cao niên vô cùng bất ngờ trước những điểm tương đồng giữa ngài với Ðức Gioan Phaolô I - được gọi với cái tên trìu mến là “vị giáo hoàng tươi cười”, vì ngài luôn nở nụ cười khi xuất hiện trước công chúng trong 33 ngày tại vị ngắn ngủi. Hai vị có thói quen sử dụng ngôn từ bình dân thay cho những từ ngữ chuyên môn, nặng tính giáo điều, thái độ luôn ân cần và vui vẻ khi gặp giáo dân, và phong cách ấm áp nhanh chóng chinh phục cả thế giới.

Anh hùng và nhân đức

Giờ đây, mối liên hệ giữa hai vị càng thêm chặt chẽ, sau khi Vatican ngày 9.11.2017 thông báo Ðức Giáo Hoàng Phanxicô đã ký vào sắc lệnh nhìn nhận Ðức Gioan Phaolô I - hay “Papa Luciani” trong tim mọi người Ý - đã có một cuộc sống anh hùng và nhân đức. Quyết định trên được đưa ra sau khi một ủy ban gồm các nhà thần học vào tháng 6 đã bỏ phiếu công nhận đức hạnh của vị giáo hoàng quá cố, cũng như nhận được sự đồng thuận từ các hồng y và giám mục của Bộ Phong thánh vào ngày 7.11. Ðể được tuyên chân phước, đấng đáng kính cần có 1 phép lạ được công nhận và sẽ cần 2 phép lạ để được tuyên thánh. Ðức Phanxicô có thể bỏ qua việc chứng minh phép lạ thứ hai, nếu cần thiết, trong trường hợp Ðức Gioan Phaolô I, như đã làm với Ðức thánh Giáo Hoàng Gioan XXIII.

Ðức Albino Luciani (sau này là Ðức Gioan Phaolô I) chào đời vào ngày 17.10.1912 tại vùng Veneto, miền bắc nước Ý. Ngài được bầu làm giáo hoàng khi 65 tuổi, và chọn tông hiệu Gioan Phaolô nhằm tưởng nhớ hai nhà tiền nhiệm là thánh Gioan XXIII và chân phước Phaolô VI. Ðối với các tín hữu, Ðức Gioan Phaolô I luôn được yêu mến bởi ngài sống rất thân thiện và chan hòa. Ngài sử dụng ngôn từ bình dị, hiểu được những nỗi chật vật, thống khổ cũng như bao giấc mơ bình thường nhất của các giáo dân. Và đây chính là phương thức hữu hiệu để ngài lan truyền Lời Chúa đến đại đồng dân chúng.

ĐGH Gioan Phaolo I gặp đức Hồng y Karol Wọtyla sau này là ĐGH Gioan Phaolo II

Tuy nhiên, chỉ hơn 1 tháng sau khi bắt đầu triều đại, ngài qua đời trên giường vào sáng 30.9.1978. Qua nhiều thập niên, nguyên nhân cái chết của Ðức Gioan Phaolô I vẫn luôn là đề tài gây tranh cãi, với đủ loại giả thuyết âm mưu khác nhau, nhưng một quyển sách vừa được xuất bản mới đây đã xác nhận Ðức cố Giáo Hoàng lìa thế vì lên cơn đau tim, giống như lý do ban đầu đã được Vatican công bố. Ðể hoàn tất cuốn Pope Luciani, Chronicle of a Death, nhà báo người Ý Stefania Falasca, cũng là phó cáo thỉnh viên (đảm trách vai trò thu thập hồ sơ để báo cáo và đệ trình lời thỉnh nguyện cho một án tuyên chân phước hoặc tuyên thánh lên Bộ Tuyên thánh) cho Ðức Gioan Phaolô I, đã tiếp cận được những hồ sơ chưa từng được Tòa Thánh công bố trước đó. Ðồng thời, tác giả đã có cơ hội trao đổi với một số người gần gũi với ngài, bao gồm một trong hai nữ tu từng phát hiện ngài qua đời.

Dập tắt mọi đồn đại

Trong quyển sách, phóng viên Falasca đã mô tả lại buổi chiều trước khi Ðức Thánh Cha lìa thế. Theo nữ tu chăm sóc Ðức Giáo Hoàng, ngài bị đau ngực dữ dội trong suốt 5 phút, triệu chứng cho thấy tim có vấn đề. Chuyện này xảy ra trong lúc ngài dự giờ kinh chiều trong nhà nguyện với thư ký riêng người Ireland là Ðức ông Gioan Magee, trước khi dùng cơm tối. Ðức Gioan Phaolô I từ chối không gọi bác sĩ, và cơn đau cứ lướt qua. Bác sĩ riêng của vị chủ chăn, ông Renato Buzzonetti chỉ được thông báo về việc này sau khi ngài mất. Tuy nhiên, khác với thông tin ban đầu của Tòa Thánh, người phát hiện Ðức Giáo Hoàng qua đời không phải là thư ký mà là nữ tu Vicenza.

Khi phát hiện ngài không ra khỏi phòng để uống cà phê sáng, nữ tu gõ cửa phòng riêng của Ðức Thánh Cha, và mở cửa khi không nghe đáp lại. Trong tích tắc, chị chạy vọt khỏi phòng một cách hoảng loạn, cầu cứu nữ tu Margherita Marin. Margherita nhớ lại mình đã vào phòng: “Tôi chạm tay Ðức Giáo Hoàng, đôi tay lạnh ngắt, và tôi kinh hoàng khi phát hiện móng tay của ngài chuyển đen”.

Ngài qa đời chỉ sau 33 ngày sau khi được bầu chọn

Ðức Hồng y Quốc Vụ Khanh Pietro Parolin, người đồng hương với Ðức Gioan Phaolô I, đã viết lời giới thiệu cho cuốn sách của nhà báo Falasca. Ngài giải thích rằng khi còn là Tổng Giám mục Venice vào năm 1975, Ðức Hồng y Luciani cũng bị vấn đề về tim mạch và được điều trị bằng thuốc chống đông huyết.

Nữ tu Margherita, giờ đã 76 tuổi, kể lại Ðức Gioan Phaolô I dường như chưa bao giờ tỏ ra mệt mỏi hoặc né tránh trách nhiệm trên cương vị mới, và luôn tỏ ra “trầm tĩnh, lặng lẽ, vô cùng đáng tin”. Dù triều đại của ngài hết sức ngắn ngủi nhưng đã để lại ấn tượng vô cùng tốt đẹp. Các tín hữu khắp nơi trên thế giới đã thỉnh nguyện khởi động quá trình tuyên thánh cho Ðức Gioan Phaolô I ngay sau khi ngài lìa trần. Nguyện vọng này đã được chấp thuận vào năm 1990, với tài liệu do 226 giám mục Brazil đồng ký tên. Vào ngày 23.11.2003, ngài được tuyên là “tôi tớ Chúa” dưới thời Ðức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II.

GIANG VÔ YÊN