Khảo cổ “đóng băng” tại Ðất Thánh vì dịch

Do Covid-19 hoành hành khắp chốn, các nhà khảo cổ học quốc tế đang lâm vào tình cảnh khó bề xoay sở vì lệnh hạn chế đi lại để chống dịch, trong khi nhiều manh mối đang chờ đợi họ ở Ðất Thánh.

Trước khi bước vào năm 2020, giáo sư Dale Manor của Ðại học Harding ở bang Arkansas của Mỹ đã có sẵn kế hoạch mà ông vô cùng hăm hở thực hiện trong năm nay: Khai quật một đền thờ cổ của người Canaan, một sắc dân từng chiếm lĩnh những khu vực ngày nay là Israel, Palestine, Li Băng, Syria và Jordan. Ðền thờ này tọa lạc ở vùng trũng của Judah gọi là Beth Shemesh, cách Jerusalem khoảng 36 km về hướng tây, nơi người Philistine hoàn trả Hòm Bia Giao Ước cho người Do Thái. Thế nhưng, mọi thứ đã đình trệ, cũng như nhiều kế hoạch khác trên toàn cầu cho năm 2020 do ảnh hưởng của dịch Covid-19.

Mùa hè ảm đạm của khảo cổ học

Giờ đây, vị giáo sư danh dự về khảo cổ học và Kinh Thánh của đại học Mỹ chỉ còn cách chờ đợi để tiếp tục dự án trên trong năm 2021. Việc lùi lại thời gian khai quật cũng tác động tiêu cực cho điểm khảo cổ, chẳng hạn khu vực này đối mặt với nguy cơ bị hư hại vì các dự án được khởi công tại khu vực, cũng như tình trạng trộm cổ vật, theo giáo sư Manor chia sẻ với Christianity Today. Một tuyến đường cao tốc đã được xây dựng và chạy ngang Beth Shemesh, trong khi kế hoạch mở rộng con đường đang được triển khai. Hiện xảy ra tranh cãi giữa một bên muốn mở đường và bên còn lại nỗ lực bảo vệ các di chỉ khảo cổ Kinh Thánh vẫn chờ được các thế hệ tương lai khám phá.

Thế nhưng, dù lo lắng đến mấy, nhóm của giáo sư Manor vẫn không thể khởi động dự án khai quật như mong muốn. Ðối với giới khảo cổ học Kinh Thánh, 2020 đích thực là một năm buồn, với một mùa hè chẳng hề có hoạt động nào được tiến hành. Ða số các dự án bị gián đoạn trong bối cảnh dịch Covid-19 lây lan và hoạt động hàng không dân sự quốc tế lâm vào tình trạng bị đóng băng. Tuy nhiên, vẫn có một vài ngoại lệ. Một đội ngũ chuyên gia Israel đã xoay sở đào bới tại Tel Azekah, nơi xảy ra cuộc đối đầu giữa David và Goliath và chiến dịch bao vây Jerusalem của hoàng đế Nebuchadnezzar II, vua Babylon, cũng từng được nhắc tới trong Cựu Ước.

Trong thời gian chờ đợi, giáo sư Manor và các nhà khảo cổ khác đã tận dụng mùa hè không đến thực địa để bắt kịp tiến độ viết báo cáo phân tích về các cổ vật và tài liệu, trong khi vẫn nuôi hy vọng có thể tiếp tục nỗ lực khai quật dang dở vào năm sau. Ðây là cách để ngành khảo cổ hạn chế tình trạng “đóng băng” vì Covid-19, dù hoạt động khai quật bị ngưng trệ.

Các bí mật chờ được khám phá

Các cổ thành và địa điểm từng ghi dấu ấn trong Kinh Thánh vẫn tiếp tục chờ đợi được khám phá. Trên bờ bắc của Biển Galilee, dự án khai quật đã ngừng lại ở đô thị có thể là Bethsaida, quê hương của các thánh tông đồ Phillipphê, Phêrô và Anrê. Các nhà khảo cổ học hồi năm 2019 đã tìm thấy một số thứ ở el-Araj, chẳng hạn như lớp sàn được khảm hết sức công phu, để bổ sung nơi này vào danh sách ứng viên là Bethsaida, “thách thức” vị trí trước đó của el-Tell. Còn Tel Shiloh, địa điểm khảo cổ có từ thời Shiloh là trung tâm tín ngưỡng của Israel, việc khảo cứu phải đợi đến năm 2021. “Trong 3 mùa khai quật, chúng tôi phát hiện được những bằng chứng đáng kể về sự tồn tại của một hệ thống hiến tế của người Israel cổ đại”, theo Giám đốc dự án Scott Stripling thuộc Trường Kinh Thánh ở Texas (Mỹ).

Trong khi đó, hoạt động khai quật tại Tel Abel Beth Maacah ở vùng xa xôi phía bắc của Israel đã bị hoãn từ tháng 6 đến tháng 8 năm nay, nhưng sau đó dự án tiếp tục bị ngưng trệ cho đến năm 2021, theo đồng Giám đốc Robert Mullins, Chủ tịch khoa Nghiên cứu Kinh Thánh và Tôn giáo của Ðại học Thái Bình Dương tại bang California. Tel Abel Beth Maacah là thành phố trong Cựu Ước từng chứng kiến tướng Joab của vua David thuyết phục một phụ nữ khôn ngoan hãy kêu gọi người dân của bà quẳng thủ cấp của kẻ nổi loạn Sheba, con trai của Bikri, qua tường thành, đánh dấu chấm hết cho cuộc chiến. Các chuyên gia vào năm 2017 đã tìm được một cái đầu bằng gốm tráng men khắc họa chân dung một người đàn ông có râu quai nón, được cho là vua Ahab vào thời đó. Năm nay, các sinh viên Ðại học Hebrew phát hiện một con dấu ở đây.

Một địa điểm khảo cổ học khác là Tel Dan ở phía bắc Israel cũng bị hoãn khai quật. Giáo sư Jonathan Greer, chuyên về Cựu Ước của Ðại học Cornerstone ở bang Michigan cho biết ông đang nóng lòng muốn tìm hiểu thêm về việc thờ kính Ðấng Yahweh của người Do Thái cổ tại kinh đô phía Bắc. Tuy nhiên, nhóm của ông đành phải chờ đến năm sau để tiếp tục dự án. Còn giáo sư Daniel Warner của Trường Baptist New Orleans cũng mong mỏi sẽ sớm quay lại địa điểm khảo cổ Tel Hadid trong năm sau. Mục tiêu kế tiếp của dự án ở Tel Hadid là thu thập thêm các thông tin cần thiết về quá trình người Israel mở rộng lãnh thổ sang vùng đồng bằng duyên hải và vùng đất trũng. Họ cũng khai quật được hệ thống dẫn nước ở khu khảo cổ Tel Gezer. Người Canaan được cho đã cắt gọt cả hệ thống này từ đá tảng cách đây 4.000 năm. Ðây là hệ thống dẫn nước cổ nhất từng được phát hiện vào thời cổ đại.

LING LANG