Khi Mùa Chay chạm đến thế giới phẳng

Mùa Chay vốn được biết đến như thời gian ăn chay, cầu nguyện và sám hối. Trong bối cảnh đời sống ngày càng gắn chặt với điện thoại và mạng xã hội, nhiều giáo dân bắt đầu thử chay bằng một hình thức mới, đó là “chay kỹ thuật số”, từ việc giảm bớt thời gian online, hạn chế những nội dung gây phân tán, dành nhiều thời gian cho cầu nguyện, gia đình, bạn hữu, và đời sống nội tâm…

Trong sứ điệp Mùa Chay năm 2026 với chủ đề “Lắng nghe và ăn chay - Mùa Chay là thời gian hoán cải”, Đức Thánh Cha Lêô mời gọi các tín hữu bước vào hành trình thiêng liêng với ba ý chính, đó là lắng nghe, ăn chay và cùng nhau bước đi trong cộng đoàn. Sứ điệp cũng nêu rõ, ăn chay ngoài việc kiêng thịt hay giảm bữa ăn, còn là quá trình thanh luyện những ước muốn, bớt đi những điều khiến con người bị phân tán, để có thể đặt Thiên Chúa trở lại vị trí trung tâm của đời sống.

Giữa nhịp sống mà con người ngày càng gắn bó với điện thoại và mạng xã hội, nhiều nơi đã gợi ý một cách thực hành khá cụ thể, đó là giữ chay “kỹ thuật số”. Đây được xem như một cách áp dụng tinh thần chay tịnh hãm mình vào đời sống hằng ngày. Thay vì chỉ giới hạn ở chuyện ăn uống, người giáo dân được mời gọi tiết chế việc sử dụng thiết bị điện tử, giảm thời gian lướt mạng, hoặc tạm ngưng những thói quen giải trí trực tuyến, vốn chiếm khá nhiều thời gian trong ngày. Ở Philippines, Hội đồng Giám mục tại đây khuyến khích các tín hữu “kiêng truyền thông kỹ thuật số” trong Mùa Chay. Lời mời gọi này hướng đến những thay đổi nhỏ bằng việc hạn chế sử dụng điện thoại khi không cần thiết, bớt thời gian trên mạng xã hội hoặc các nền tảng giải trí, giữ thinh lặng để cầu nguyện, đọc Kinh Thánh, và ở bên gia đình nhiều hơn.

Tại Việt Nam, tinh thần này cũng phần nào được nhắc đến trong các gợi ý sống Mùa Chay. Như ở giáo phận Kon Tum, trong các suy tư Mùa Chay của linh mục Antôn Phan Tự Cường, OP, có nhắc đến việc “kiêng” bớt những âm thanh và thông báo từ điện thoại - vốn được ví như những “dòng tin nhắn rác” - được xem như một cách giúp người giáo dân tập trung hơn vào công việc, và ý thức sự hiện diện của Thiên Chúa trong những bổn phận hằng ngày.

Đối với nhiều giáo dân, gợi ý này nghe có vẻ đơn giản nhưng không dễ thực hiện. Ông Mai Chí Hùng, giáo dân giáo xứ Gò Vấp (hạt Gò Vấp - TPHCM) thú nhận: “Nhiều khi mình cầm điện thoại lên chỉ định xem vài phút, nhưng coi cả tiếng không hay, có khi mở lên dự định làm việc này nhưng lại bị cuốn theo các tin tức, rồi quên mất mục đích ban đầu”. Theo ông Hùng, điều khó nhất là phải thay đổi thói quen. “Ngày nào cũng cầm máy quen rồi, không coi cũng buồn tay. Buông bớt điện thoại sẽ giúp mình có giờ kinh kệ, đọc sách”, ông nói.

Ở góc nhìn của người trẻ, chị Nguyễn Thị Trà Mi (27 tuổi), giáo xứ Thủ Đức (hạt Thủ Đức), cho rằng chay kỹ thuật số là một gợi ý phù hợp với đời sống hiện nay. “Điện thoại gần như lúc nào cũng ở trong tay, giữ chay chỉ dừng lại ở chuyện ăn uống thì đôi khi chưa tác động mạnh mẽ vào đời sống của giới trẻ. Nên được mời gọi giảm thời gian trên mạng xã hội hay giải trí trực tuyến, thì tôi thấy rất cụ thể. Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử giúp tâm trí bớt xao nhãng, tập trung làm được nhiều việc hơn”, theo chị.

Bên cạnh đó, những thay đổi nhỏ trong cách sử dụng điện thoại cũng có thể trở thành một hình thức hy sinh, giúp người tín hữu sống chậm lại và củng cố đời sống nội tâm. Với anh Trần Thanh Hùng (35 tuổi), giáo xứ Thị Nghè (hạt Gia Định), thực hiện việc này bằng việc giảm thời gian lướt mạng xã hội vào buổi tối. Anh cho biết trước đây, sau giờ làm việc, thường dành nhiều thời gian xem tin tức, video hoặc theo dõi các trang mạng. Mùa Chay năm nay, anh Hùng đã đặt ra một thói quen mới là sau 22 giờ sẽ không dùng mạng xã hội, thay vào đó anh đọc Kinh Thánh hoặc dành ít phút thinh lặng cầu nguyện.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hằng, giáo xứ Bến Hải (hạt Gò Vấp) chọn cách hạn chế việc xem các nội dung giải trí nhanh. Bà Hằng cho biết những năm gần đây, các phim ngắn với nội dung na ná nhau trên Youtube khá phổ biến, nhiều lúc chỉ định xem một lúc, nhưng xem xong lại được gợi ý phim khác, rồi cứ mải mê xem hoài không chán. Vì vậy, thời gian này, bà quyết định ngưng chuyện này, “Thay vào đó tôi sẽ lần chuỗi, viếng nhà thờ, hoặc trò chuyện nhiều hơn với con cái”, bà nói.

Còn với chị Phan Trâm Anh (24 tuổi), giáo xứ Bình Thuận (hạt Tân Sơn Nhì), lại chọn thanh lọc nội dung mình tiếp nhận mỗi ngày. Là người làm việc trong môi trường thường xuyên sử dụng internet, chị cho biết khó có thể giảm hẳn thời gian dùng điện thoại. Vì vậy, sẽ chọn cách thay đổi loại nội dung mình theo dõi, chủ động hạn chế những trang tin hoặc tài khoản mạng xã hội dễ tạo cảm giác tiêu cực, thay vào đó là các nội dung tích cực hơn, như suy niệm Lời Chúa, các bài chia sẻ thiêng liêng hoặc những câu chuyện truyền cảm hứng.

Trong nhịp sống vốn ngày càng gắn chặt với màn hình, những thay đổi nhỏ từ nhiều giáo dân hiện nay cho thấy việc giữ chay không dừng lại ở bàn ăn, mà còn từ cách con người sử dụng thời gian, cách tiếp nhận thông tin và điều chỉnh những thói quen gắn với công nghệ.

Anh Thư