Các nhà nghiên cứu đã tìm được những manh mối mới về sự tồn tại của một nhà thờ cổ, mà theo họ nhiều khả năng là nhà thờ Các Thánh Tông Ðồ, xây dựng tại làng Bethsaida, địa điểm được nhắc trong Kinh Thánh.
Nhà thờ Các Thánh Tông Ðồ huyền thoại đã biến mất suốt hơn 1.000 năm, nhưng sự tồn tại của ngôi thánh đường này chưa bao giờ bị chìm vào quên lãng. Theo truyền thống Kitô giáo, nhà thờ này từng tọa lạc ở làng chài Bethsaida, quê hương của hai thánh tông đồ Phêrô và Anrê bên bờ biển Galilê. Giờ đây, các nhà khảo cổ học tranh luận rằng, họ không chỉ tìm được Bethsaida, mà cả nhà thờ nổi tiếng trên.
 |
Ðịa điểm huyền thoại
Cho đến gần đây, không ai có thể tìm được tung tích của nhà thờ Các Thánh Tông Ðồ và cả ngôi làng Bethsaida từng được nhắc đến trong Kinh Thánh. “Ngoại trừ Giêrusalem và Nazareth, hầu như tất cả những nơi linh thiêng còn lại của Kitô giáo đồng loạt biến mất trước vó ngựa của quân Hồi giáo”, theo chuyên gia Mordechai Aviam của Trường Cao đẳng Kinneret của vùng Galilê.
Bất chấp dịch bệnh gây nhiều cản trở, chuyên gia Aviam và đồng sự Steven Notley thuộc Ðại học Nyack vẫn xoay sở hoàn tất dự án khai quật vào mùa hè năm 2021 tại khu vực gọi là el-Araj bên bờ biển Galilê. Kết quả thu được vô cùng khả quan. Các nhà nghiên cứu cho rằng họ đã tìm được bằng chứng xác thực liên quan đến một tàn tích bên bờ biển. Theo đó, cấu trúc này không chỉ là một nhà thờ, mà trên thực tế là một nhà thờ quy mô lớn, được xây vào cuối thế kỷ 5 hoặc đầu thế kỷ 6 với phần sàn nhà khảm đá và những chữ khắc tuyệt đẹp.
 |
Năm 749, nhà thờ bị phá hủy trong một trận động đất. Sau đó, ngôi thánh đường đã bị chôn vùi một cách cố ý và không rõ nguyên nhân. Ðến năm 1930, linh mục người Ðức tên Rudolf de Haas tình cờ phát hiện một bức phù điêu cổ, nằm sâu 2 mét bên dưới Beit Habek, một dinh thự từ thời Ottoman trên bờ đông bắc của biển Galilê. Cha De Haas cho rằng bức phù điêu có niên đại vào thời La Mã, trước thời Byzantine. Năm 2016, tức gần một thế kỷ sau, hai chuyên gia Aviam và Notley bắt đầu dự án khai quật ở khu vực nằm giữa Beit Habek và biển Galilê.
Ban đầu, các nhà khảo cổ học tìm thấy những dấu vết liên quan đến nhà thờ theo kiến trúc Byzantine. Kế tiếp, họ phát hiện thêm các bức tranh ghép và những bức tường, được sắp xếp theo hướng đông - tây như truyền thống kiến trúc Kitô giáo thời cổ xưa. Họ hoài nghi khu vực này nhiều khả năng là Bethsaida, nhưng lúc đó vẫn chưa có bằng chứng xác thực, cho đến mùa hè năm nay.
 |
| Thánh Willibald đã có nhiều ghi chép về nhà thờ Các Thánh Tông Đồ |
Manh mối mới
Tàn tích có diện tích khá lớn, 27 x 16 m, và được trang trí dày đặc. Dựa trên những gì tìm được, đội ngũ của chuyên gia Aviam và Notley có thể khẳng định cấu trúc xây dựng trên là một nhà thờ quan trọng vào thời Byzantine, từng được thánh Willibald đề cập vào thế kỷ thứ 8. Hiện họ vẫn chưa thể chứng minh rằng đây là nhà thờ Các Thánh Tông Ðồ, nhưng tính đến thời điểm này vẫn chưa có cấu trúc phù hợp hơn được tìm thấy tại khu vực này.
Họ đã tìm thấy gì? Các chuyên gia khai quật được 2 dòng chữ khắc, dù không hoàn chỉnh. Thông thường các nhà thờ Byzantine luôn có tranh ghép và những dòng chữ khắc. Vì thế, phát hiện mới hoàn toàn phù hợp với đặc điểm này. Trong đó, một dòng chữ nói về vị giám mục chủ sự công trình tu bổ nhà thờ, phần nào phản ảnh quy mô của nhà thờ cổ khi xưa. Dòng chữ còn lại nói về vị phó tế chịu trách nhiệm xây cất nơi này.
Cần nói thêm rằng el-Araj không phải là ứng viên duy nhất trong nỗ lực tìm kiếm tông tích của làng Bethsaida. Một địa điểm khác bên sườn đồi, cách đó vài cây số về hướng bắc, vẫn đang trong quá trình khai quật suốt 35 năm qua. Công trình này do giáo sư Rami Arav của Ðại học Nebraska (Mỹ) dẫn đầu. Giáo sư Arav cho rằng e-Tell khôg chỉ là kinh đô của vương triều Geshur trong Kinh Thánh, mà cũng từng là làng Bethsaida.
Tuy nhiên, hai chuyên gia Aviam và Notley tranh luận rằng, trong khi không thể nào bàn cãi về sự tồn tại của các tàn tích cổ xưa tại E-Tell, cho đến nay vẫn chưa có cấu trúc xây dựng nào được tìm thấy từng thuộc về giai đoạn Byzantine, như thánh Willibald đã ghi chép. Thánh Willibald, sinh thời là Giám mục giáo phận Eichstätt (ngày nay thuộc Ðức). Năm 724, Ðức cha Willibald lên đường hành hương đến biển Galilê, và đi dọc bờ biển phía bắc của khu vực này.
 |
| Sàn khảm đá trong nhà thờ |
“Và thế là họ đến Bethsaida, quê hương của Phêrô và Anrê. Một nhà thờ đã được xây ở địa điểm từng là nhà của hai thánh tông đồ. Họ qua đêm tại nơi này, và sáng hôm sau đến Chorazin, nơi Chúa Giêsu đã thực hiện phép trừ quỷ khỏi một người đàn ông, đuổi quỷ nhập vào đàn heo”, vị giám mục ghi chép trong nhật ký hành trình có tên Hodoeporicon. Như vậy, dựa trên nhật ký hành trình, Ðức cha Willibald đã đến thăm nhà thờ Các Thánh Tông Ðồ ở làng Bethsaida. Hai mươi năm sau, một trận động đất làm rung chuyển Ðất Thánh, phá hủy ngôi thánh đường huyền thoại này.
Ngày nay, các chuyên gia phát hiện những bức tường được xây ngay bên trên cấu trúc ban đầu, và theo một cấu trúc khép kín. Người ngoài không thể lui tới vì toàn bộ công trình không hề có cánh cổng nào. Ðến nay, đây vẫn là một bí ẩn chưa giải thích được.
LING LANG
Bình luận