Vatican và giới công nghệ xây dựng nền tảng đạo đức cho AI

Trong bối cảnh thế giới bước vào kỷ nguyên trí thông minh nhân tạo (AI), Ðức Giáo Hoàng Phanxicô mong muốn các công nghệ liên quan như nhận dạng khuôn mặt phải tuân thủ quy tắc đạo đức cụ thể.

Hiện kỷ nguyên số hóa đang tiến vào giai đoạn mới với sự ra đời của thời đại trí thông minh nhân tạo (AI), và kèm theo đó là những quan ngại về khía cạnh đạo đức và luân lý. Nhằm giải quyết vấn đề này, đại diện của những hãng công nghệ hàng đầu thế giới và Vatican đã hợp lực kêu gọi xây dựng một hệ thống rõ ràng về vấn đề đạo đức, đóng vai trò làm kim chỉ nam dẫn đường cho sự phát triển của nền công nghệ đầy hứa hẹn trong tương lai.

Ký kết với IBM và Microsoft

Trong khuôn khổ hội nghị về AI của Viện Hàn lâm Giáo Hoàng về Sự sống, diễn ra từ ngày 26 - 28.2.2020 tại Rome, phía Tòa Thánh cùng các đại diện của tập đoàn IBM và Microsoft đã ký vào bản tuyên bố “Rome Call for AI Ethics” (Lời kêu gọi của Rome về Ðạo đức AI). Theo đó, các bên nhất trí về những quy tắc cơ bản của AI, như quá trình phát triển công nghệ mới không chỉ tập trung vào lợi ích cho nhân loại và tôn trọng quyền của con người, mà còn phải bao gồm mọi cá nhân (nhất là những người khốn khó), quốc gia (dù giàu hay nghèo), và không quên bảo vệ môi trường.

Những người bảo trợ lời kêu gọi của Rome bày tỏ mong muốn cùng phối hợp với nhau để thực thi đạo đức AI ở tầm quốc gia lẫn thế giới, với mục tiêu quảng bá “algor-ethic” (“thuật toán-đạo đức”). “Algor-ethic” là việc sử dụng có đạo đức AI dựa trên các nguyên lý minh bạch, bao gồm trách nhiệm, công bằng, đáng tin cậy, an toàn và riêng tư.

Vì một Trí thông minh Nhân tạo Nhân văn

“AI đang thay đổi thế giới, và trước khi đi quá xa trong vấn đề này, chúng ta cần phải suy nghĩ cho cặn kẽ về tác động mà nhân loại muốn có”, Chủ tịch Brad Smith của tập đoàn Microsoft phát biểu bế mạc hội nghị. Ông là người ký tên vào bản tuyên bố, bên cạnh Phó Tổng giám đốc điều hành IBM John Kelly III, Tổng Giám đốc Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (FAO) Dongyu Qu và chính khách Paola Pisano đại diện cho chính quyền Rome. Chủ tịch Nghị viện châu Âu David Sassoli cũng chứng kiến lễ ký, diễn ra trong khuôn khổ sự kiện “Renaissance. For a Humanistic Artificial Intelligence” (“Phục hưng. Vì một Trí thông minh Nhân tạo Nhân văn”) vào ngày kết thúc các hoạt động của hội thảo là 28.2.

Vai trò của Giáo hội

Ðức Giáo Hoàng Phanxicô đã phải hủy bỏ việc tham dự hội nghị vì lý do sức khỏe. Tuy nhiên, ngài vẫn gởi bài phát biểu cho hội nghị, nhấn mạnh tầm quan trọng của Giáo hội Công giáo trong việc có tiếng nói về cuộc tranh luận xoay quanh vấn đề phát triển và sử dụng AI trong thực tế. “Có thể nói rằng thế giới kỹ thuật số, và đặc biệt là AI, đang đứng ở vị trí trung tâm của sự thay đổi mang tính lịch sử mà chúng ta đang trải qua… và vì thế nó can thiệp vào cách thức chúng ta suy nghĩ và hành động”, Ðức Thánh Cha phân tích.

Ký kết thỏa thuận với IBM, Microsoft và FAO

Ngài cảnh báo những nguy cơ tiêu cực tiềm tàng từ công nghệ mới, và cho rằng việc gia tăng tiêu chuẩn hóa đối với AI có thể tạo ra sự khác biệt theo hướng tích cực hơn. Ðồng thời, ngài nhắc nhở tình trạng bất bình đẳng và các mối đe dọa cho quyền riêng tư của con người có thể xảy ra một khi dữ liệu cá nhân bị thu thập và lợi dụng cho mục đích thương mại hoặc khai thác làm lợi thế chính trị, trong khi “khổ chủ” không hề hay biết. “Các vấn đề về đạo đức xuất hiện trong quá trình phát triển AI (phản ánh qua việc sử dụng các thiết bị công nghệ như điện thoại di động thông minh) có thể quy định sự ra đời và số phận của những lời kêu gọi từ các cá nhân, nhằm đưa ra một cam kết mới với mục tiêu bảo vệ chất lượng sống của con người trong chuỗi dài lịch sử chung của nhân loại”, theo Ðức Phanxicô.

Ðức Giáo Hoàng thừa nhận hiện thế giới vẫn chưa có sẵn các ý tưởng để giải quyết những vấn đề có thể xuất hiện trong quá trình phát triển AI. Tuy nhiên, “nhiệm vụ của chúng ta là song hành cùng với những người khác, chăm chú lắng nghe và tìm cách liên kết các kinh nghiệm và suy niệm”. Ngài nhấn mạnh các quy tắc của giáo lý của Giáo hội phải đóng vai trò trung tâm cuộc thảo luận.

Trong bài phát biểu, Chủ tịch Smith của Tập đoàn IBM nhấn mạnh Giáo hội Công giáo là “tiếng nói của nhân loại” trong bối cảnh giao thoa của công nghệ mới. “Thế giới cần Giáo hội Công giáo trở thành tiếng nói của nhân loại, đối với những người có mặt trên bàn thảo luận nói riêng và trong cả cuộc tranh luận ở tầm thế giới nói chung”, theo nhà lãnh đạo IBM. Trên hết, công nghệ phải phục vụ và mang lại lợi ích chung cho toàn thể loài người, chứ không phục vụ một nhóm thiểu số. Ðức Tổng Giám mục Vincenzo Paglia, Chủ tịch Viện Hàn lâm Giáo Hoàng về Sự sống, kết luận: “Chúng tôi muốn tạo ra nhân tố con người trong kỷ nguyên hiện đại, và bản tuyên bố Rome không phải là điểm kết thúc, mà chỉ là điểm khởi đầu”.

ÐỊNH NGUYỄN