Vị linh mục phát minh khí cụ bay nhẹ hơn không khí

Cha Bartolomeu Lourenço de Gusmão (sinh tháng 12.1685, mất ngày 18.11.1724) là nhà tự nhiên học người Bồ Ðào Nha và cũng là người đi tiên phong về thiết kế khí cụ bay nhẹ hơn không khí.

Cha Gusmão chào đời ở Santos (Sao Paulo), thời điểm đó là thuộc địa Brazil của Bồ Đào Nha. Ngài gia nhập cộng đoàn dòng Tên ở Bahia ở tuổi 15. Năm 1705, khi mới 20 tuổi, vị tu sĩ trẻ nộp đơn yêu cầu Phòng Thương mại Bahia công nhận phát minh đầu tiên của mình. Đó là một thiết bị có thể chuyển nước từ một dòng suối lên độ cao khoảng 100m. Nhờ vào phát minh này, nước không cần được vận tải bằng sức người hoặc trên lưng động vật từ nguồn đến các đỉnh đồi.

Trong giai đoạn từ năm 1708-1709, lúc đó đã được truyền chức linh mục, cha Gusmão lên đường đến Bồ Đào Nha và tìm được người bảo trợ là hầu tước Abrantes ở Lisbon. Ban đầu, cha Gusmão chọn học triết và toán học, nhưng cuối cùng lại tốt nghiệp Đại học Coimbra với bằng tiến sĩ giáo luật vào năm 1720. Theo những người cùng thời, vị linh mục có trí nhớ siêu đẳng và năng lực ngoại ngữ đáng nể.

Phát minh tàu bay

Theo cha Gusmão, ý tưởng về chiếc tàu có thể bay được ngài thai nghén từ thời điểm còn là chủng sinh ở Bahia. Trong một dịp, cha tình cờ quan sát một bong bóng xà phòng trôi lơ lửng trong không khí được đun nóng xung quanh ngọn lửa của đèn cầy. Với đầu óc và tư duy nhanh nhạy, tu sĩ trẻ lập tức nghĩ đến sự khác biệt trong mật độ không khí. Ông rút ra kết luận rằng một vật thể nếu nhẹ hơn không khí ắt hẳn có thể bay được.

Năm 1709, cha trình thỉnh nguyện thư lên Vua João V của Bồ Đào Nha. Trong thư, ngài tự tin đề nghị nhà vua ủng hộ phát minh tàu bay do mình nghĩ ra. Nội dung của thỉnh nguyện thư được bảo tồn, cùng với bức tranh và mô tả về khí cụ bay này. Nhà vua đồng ý cho vị Giêsu hữu biểu diễn thiết bị của mình trước toàn thể triều đình.

Mô hình do cha Gusmão thiết kế

Ngày 3.8.1709, cha thực hiện cuộc thử nghiệm đầu tiên. Tuy nhiên, quả cầu nhỏ làm bằng giấy đã bắt lửa và bị tiêu hủy trước khi có thể nâng lên không trung. Hai ngày sau, nỗ lực kế tiếp tương đối thành công khi quả cầu bằng giấy nâng dần độ cao. Vì sợ hỏa hoạn, những người phục vụ trong cung đình được lệnh phải tìm cách đánh trúng quả cầu trước khi nó có thể bay đụng trần cung điện.

Ba ngày sau (8.8.1709), cuộc thử nghiệm thứ ba thành công một cách rực rỡ. Trước sự chứng kiến của nhà vua, hoàng hậu, một vị hồng y và giới quý tộc, quả cầu chầm chậm bay lên, kế đến bắt đầu hạ xuống khi lửa dần tắt. Khí cụ bay đầu tiên nhẹ hơn không khí chính thức ra đời.

Nguyên mẫu chưa hoàn thành

Khí cụ bay của cha Gusmão được phát triển dựa trên nền tảng ý tưởng của linh mục dòng Tên Francesco Lana de Terzi (1631-1687). Là giáo sư toán và vật lý ở Brescia (Ý), cha Terzi là người đầu tiên phác thảo khái niệm về tàu bay chân không, được xem là cha đẻ của ngành hàng không vì những đóng góp to lớn trong lĩnh vực vô cùng quan trọng trong thời đại chúng ta ngày nay. Vị Giêsu hữu đã biến lĩnh vực hàng không học thành môn khoa học bằng cách thiết lập “lý thuyết di chuyển trên không trung với độ chính xác toán học cao”.

Dựa trên lý thuyết của linh mục Terzi, đến lượt cha Gusmão xây dựng ý tưởng sử dụng một cánh buồm khổng lồ bên trên phần thân tàu, giống cách một tấm bạt lớn bao phủ lên toa tàu vận chuyển. Bản thân con tàu được lắp những đường ống. Trong điều kiện thời tiết không có gió, không khí di chuyển qua những đường ống này và thổi bùng cánh buồm. Con tàu tiếp nhận lực đẩy từ các khối nam châm lắp bên trong hai quả cầu kim loại rỗng.

Cuộc thử nghiệm khí cụ bay

Sau lần trình diễn phát minh thành công, vua João V thưởng cho nhà phát minh bằng cách bổ nhiệm ngài làm giáo sư ở Coimbra. Vô cùng ấn tượng trước màn biểu diễn khó tin, nhà vua từ thời điểm đó quyết định trao toàn bộ quyền chế tạo bất kỳ tàu bay nào cho cha Gusmão. Những ai dám can thiệp hoặc sao chép ý tưởng của cha đều đối mặt án tử hình. Vị linh mục cũng là một trong 50 người được bổ nhiệm vào Học viện Lịch sử Hoàng gia, được sáng lập năm 1720. Hai năm sau, ngài trở thành tuyên úy của triều đình.

Dù bận rộn thực hiện những phát minh khác, cha Gusmão vẫn tiếp tục theo đuổi công trình tàu bay. Tuy nhiên, đến thời điểm qua đời, vị linh mục dòng Tên vẫn không hoàn thành được ước mơ thiết kế thành công nguyên mẫu bay được của chiếc tàu bay trong mơ. Thế nhưng, đối với người đời sau, vị linh mục được xem là cha đẻ của khí cụ bay. Phát minh của ngài đã ra đời 74 năm trước khi anh em nhà Montgolfier (Pháp) bay trên khinh khí cầu vào năm 1783.

HỒNG HOANG