Giáo phận Xuân Lộc trao giải và kỷ niệm 10 năm giải văn học nghệ thuật Đất Mới

Ðất Mới là Giải thưởng văn hóa nghệ thuật Công giáo của Giáo phận Xuân Lộc, do Ðức Giám mục Ðaminh Nguyễn Chu Trinh thành lập năm 2010...

Ngày 16.11.2020 vừa qua, nhân kỷ niệm 10 năm thành lập, Ban Tổ chức đã tiến hành Lễ trao giải VHNT Ðất Mới 2020 tại Tòa Giám mục Xuân Lộc, trong một không khí như ngày hội, với sự hiện diện đầy đủ của cả ba Ðức Giám mục Giáo phận Xuân Lộc: Ðức cha hưu Ðaminh Nguyễn Chu Trinh, Ðức cha chính Giuse Ðinh Ðạo và Ðức cha phụ tá Gioan Ðỗ Văn Ngân. Các ca sĩ Công giáo như Diệu Huyền, Thanh Sử... cũng đã về dự và trình diễn các bài thánh ca và ca khúc đoạt giải.

Sau buổi trao giải đầy sôi động là thánh lễ tạ ơn sốt mến do Ðức cha Giuse Ðinh Ðức Ðạo chủ tế cùng với hai Ðức cha và khoảng 30 linh mục trong địa phận. Ðức cha chủ tế đã chia sẻ đồng thời nhắn nhủ mọi người hiện diện nhất là các tác giả, các tín hữu Công giáo đang hoạt động trong lĩnh vực Văn hóa - Nghệ thuật nhiệm vụ quan trọng nhất: Dùng những ơn riêng là tài năng Chúa ban để đem Chúa đến với những người chung quanh... Mọi người hiện diện cũng đã được Tòa Giám mục chiêu đãi cơm trưa bằng tiệc buffet với thực đơn gồm 40 món đặc sản miền Ðông... Nhiếp ảnh gia Maria Nguyễn Trang Kim Cương (Sài Gòn) - người đã đoạt được nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế - cho biết: “Tuy ảnh của tôi chỉ được chọn triển lãm nhưng tôi cảm thấy rất vinh dự, vì cả nước chỉ có Giáo phận Xuân Lộc tổ chức cuộc thi nhiếp ảnh về đề tài Công giáo, tạo cơ hội cho các văn nghệ sĩ Công giáo được gởi gắm, thể hiện các tác phẩm tâm đắc của mình. Giáo phận Xuân Lộc đã đứng ra tổ chức rất chu đáo”.

Theo thống kê, Ban Tổ chức Giải thưởng VHNT Ðất Mới 2020 đã nhận được 1.149 tác phẩm của 124 tác giả tham gia dự thi ở các bộ môn Thơ, Văn, Kịch bản văn học, Phim ngắn, Ca khúc và Nhiếp ảnh... Trong số 124 tác giả thì Tổng giáo phận Hà Nội có 21 người, Tổng giáo phận Huế có 15 người và Tổng giáo phận TPHCM có 88 người. Trong 124 tác giả có 13 người không Công giáo. Với 1.149 tác phẩm, thơ có 911 tác phẩm (trong đó có 25 tập thơ), có 118 truyện ngắn, 9 truyện vừa và 6 truyện dài,16 kịch bản văn học và 4 phim ngắn. Ban Tổ chức đã trao 50 giải thưởng, gồm 6 giải nhất, 7 giải nhì, 10 giải ba và 27 giải khuyến khích. Các tác giả đoạt giải thuộc các GP Xuân Lộc (15 tác giả), TPHCM (8), Hà Nội (4), Nha Trang (5), Bùi Chu (2), Phát Diệm (2); các giáo phận có 1 tác giả đoạt giải là Hải Phòng, Lạng Sơn - Cao Bằng, Hưng Hóa, Ðà Nẵng, Ban Mê Thuột, Kon Tum, Bà Rịa, Mỹ Tho và Cần Thơ... Ðây là điều đáng mừng và đầy hy vọng vì sự lan tỏa của giải, từ biên giới phía Bắc đến duyên hải miền Trung, Tây nguyên và Ðồng bằng sông Cửu Long. Riêng bộ môn nhiếp ảnh, Ban Tổ chức đã nhận được 716 tác phẩm của 260 tác giả từ 44 tỉnh thành trong cả nước gởi về dự thi. Ban tổ chức đã chọn ra 50 tác phẩm xuất sắc để triển lãm trong khuôn khổ lễ trao giải.

Nhạc sĩ Bùi Công Thuấn - Trưởng ban Giám khảo - đã nhận xét về chất lượng cuộc thi: “Nội dung của thơ, văn xuôi và kịch vẫn tiếp tục các chủ đề của năm trước nhưng với sự tiếp cận sâu sắc hơn, không gian và thời gian mở rộng hơn, và với một nghệ thuật chuyên nghiệp hơn. Thơ tràn ngập niềm vui của đời dâng hiến. Ðặc biệt gây ấn tượng ở chủ đề bảo vệ thai nhi (Quyền sống và Chuyện kể nơi mồ hoang) và thơ cho thiếu nhi (tập Bông hồng nhỏ). Các sách Diễn ca Cựu Ước như Sách Sáng Thế, Sách Étte, Sách Tông Ðồ Công Vụ, sách Xuất Hành là những công trình tài năng và tâm huyết. Thơ phát triển theo hai dòng: thơ ca bình dân và thơ trữ tình. Cũng đã có những tiếng thơ hiện đại song chưa nhiều. Truyện ngắn tiếp cận nhiều hoàn cảnh đời sống cụ thể hơn. Hình ảnh các nữ tu, các linh mục đã tỏa sáng trên nhiên trang văn, như là hiện thân tình yêu thương của Ðức Giêsu giữa đời thường (Gởi một thiên thần, Khi bình minh trở lại; Lật đá cửa mồ…). Ðề tài sống đạo được khám phá rất phong phú. Từ Người H’mông nghèo khổ, bị nạn bạo hành gia đình, nạn tảo hôn (Ngước vọng vùng cao) đến việc giữ đạo ở Mỹ, ở Úc (Nắng hạ trên đất Mỹ, Chưa bao giờ hết hy vọng). Có tác giả nhìn thẳng vào các vấn đề “nhạy cảm” trong mối quan hệ linh mục và giáo dân. Trong đó có không ít ngộ nhận, hoặc những vấp váp có thể làm tổn thương lòng mến (Lạm phát, Xin lễ, Xưng tội )…”.

Ðọc qua một lượt các tác phẩm, có thể nhận xét như sau : Truyện được kể sống động, giàu vốn sống, trình bày vấn đề đa diện, chạm được tâm thức người Công giáo. Marina có cách viết rất mới. Tác giả phá vỡ những yếu tố của cấu trúc truyền thống là thời gian, không gian, cốt truyện và kiểu nhân vật. Ở Phải có cách viết mộc mạc tự nhiên Nam bộ. Tuy vậy, nhiều truyện vẫn còn có sự non tay trong sáng tạo cốt truyện... Ðóa hồng thứ 40 nói về tình cảnh người xuất khẩu lao động và thái độ sống đức tin của người trẻ trong những môi trường xã hội văn hóa khác biệt với đức tin Kitô giáo. Ngựa chứng trong sân tu viện kể lại sự sa ngã của thầy Tín, lỡ mất cơ hội làm linh mục. Thầy phải bắt đầu lại từ số “0”. Truyện Trở về là tình cảnh khó khăn của người xuất tu khi hòa nhập với cuộc đời. Sứ mạng kể truyện một cháu bé cùng mẹ giúp đỡ các linh hồn bị kẹt lại bởi những tà thuật mà không thể siêu thoát. Di trú tới Thiên Chúa là trạng thái trầm cảm của người trẻ trên đường “tìm được bản thân; hãy là chính mình”. Các tác giả viết truyện dài là những cây bút chuyên nghiệp, năng lực sáng tạo phong phú. Vốn sống, vốn văn hóa giàu có, và đặc biệt đa dạng về bút pháp. Chẳng hạn, Sứ mạng là một truyện phiêu lưu hiện đại, ngược lại, Ðóa hồng thứ 40 là một truyện ký về những vấn đề nóng của xã hội Việt Nam hiện nay. Ngựa chứng trong sân tu viện và Sứ mạng có nhiều trang rất hấp dẫn. “Chất trẻ” của văn phong cũng là một đặc sắc của truyện dài 2020. Về Kịch có 16 kịch bản, trong đó có 01 kịch bản phim, 01 kịch thơ, 02 diễn nguyện, 01 kịch cho thiếu nhi. Kịch bản Ðất Mới năm nay hơn hẳn các năm trước cả về số lượng và phẩm chất nghệ thuật. Ưu điểm là các kịch bản nêu được các vấn đề của đời sống Công giáo đương đại. Tính kịch được duy trì trong suốt vở kịch, lời thoại giàu tính văn chương. Có sự đa dạng về màu sắc thẩm mỹ ở các kịch bản, nhờ thế tạo nên sự phong phú nghệ thuật của giải. Hạn chế chung vẫn là việc xây dựng và khai thác các mâu thuẫn kịch. Có kịch bản đưa nhiều nhân vật phản diện mà thiếu xây dựng nhân vật tích cực (Hành trình cô đơn Parody). Có kịch bản lạm dụng ngôn ngữ đời thường (Giáng sinh trên quê hương - Phần mào đầu và phần kết). Có những kịch bản chỉ là một truyện ngắn để đọc (Con rất cần bố mẹ; Chú Cuội là ai; Ðường về Belem). Ở một vài kịch bản có ảnh hưởng phim ảnh thị trường là những cảnh bạo lực, ăn chơi, không phù hợp với nghệ thuật Công giáo. Kịch bản Ðức tin và kịch bản phim Ði về hướng mặt trời là những kịch bản chuyên nghiệp. Tuy nhiên có những chi tiết chưa thật phù hợp với nghệ thuật Công giáo có thể sẽ gây phản cảm khi công diễn.

Kết quả của Giải VHNT Ðất Mới 2020 là một mùa vàng văn học Công giáo, mở ra rất nhiều hy vọng vì nhiều tác phẩm đạt đến phẩm chất nghệ thuật chuyên nghiệp, và đã xuất hiện những cách viết mới theo kịp với sự phát triển của văn chương Việt Nam đương đại. Giải cũng phong phú về thể loại, về nghệ thuật kiến tạo tác phẩm và phong cách. Các tác giả đã tìm được hướng khám phá sâu sắc hiện thực đời sống Công giáo (chẳng hạn truyện Ðóa hồng thứ 40) để góp phần xây dựng nền văn minh tình thương và văn hóa sự sống dưới ánh sáng Tin Mừng và những lời dạy của Mẹ Giáo Hội.