Món quà được nhớ đến nhiều nhất không chỉ bởi đắt tiền, có giá trị cao hay đẹp đẽ, mà đôi khi chỉ vì nó gần gũi và hữu ích với cuộc sống người nhận. Những chiếc bếp lò mà linh mục Philipphê Nguyễn Bá Thông đang dành tặng cho các gia đình vùng cao thuộc giáo xứ Khe Sanh - Quảng Trị (thuộc TGP Huế) đã chạm đến tiêu chí này.
Chúng tôi mạnh dạn dùng từ “xông xênh” đặt tựa bài, dù biết là có đôi chút khập khiễng trong ngữ nghĩa, nhưng gần như bộc tả đúng tâm trạng của bà con nơi đây khi có bếp mới, cũng như phần nào khắc họa được hình ảnh của người mục tử ở trên rẻo cao có trái tim luôn rộng mở.
Ông cha “cắm lều” giữa dân
Khe Sanh là một thung lũng đất đỏ, từ xa xưa là tên gọi của một dòng suối nhỏ trong rừng hoang, ở miền xa xôi heo hút gần biên giới Việt - Lào. Vùng đất này nhiều thế kỷ trước đã có các nhóm cư dân thuộc sắc tộc Bru (Vân Kiều) đến trồng trọt sinh sống, dần hình thành một hương làng với tên gọi Khe Sanh.
Khe Sanh ngày nay là thị trấn, đồng thời là huyện lỵ của huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, cách Đông Hà 63 cây số về phía tây, cách cửa khẩu Lao Bảo 20 cây số về phía đông. Trên bản đồ mục vụ của TGP Huế, cái tên Khe Sanh được biết đến là xứ đạo nằm xa trung tâm giáo phận nhất. Cụ thể, cách Tòa Giám mục Huế gần 150 cây số đường bộ. Toàn giáo xứ có chừng 4500 nhân danh, phạm vi không chỉ vỏn vẹn trong địa giới cái tên hành chánh là thị trấn Khe Sanh, mà dàn trải trong một vùng rộng lớn thuộc hai huyện Hướng Hóa và ĐaKrông, với tổng diện tích lớn hơn diện tích thành phố Hồ Chí Minh, hoặc gấp đôi thành phố Đà Nẵng, mà đường đi thì lại toàn là đèo núi, sông suối...
Sở dĩ chúng tôi phải khái quát qua như vậy để có thể hình dung về một xứ đạo “ngoại biên” - hiểu cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, và công khó cũng như sự vất vả của những mục tử phụ trách đời sống tinh thần cho người Công giáo vùng sơn cước này, với bao nhiêu là thiếu thốn, đường đi lại trắc trở. Chưa hết, sắc dân thì ngoài số ít người Kinh sinh sống và buôn bán ở hai bên các trục đường chính, còn lại phần lớn là đồng bào thuộc các dân tộc Vân Kiều, Pa Kô, Cơ Tu… Họ sống rải rác trên các bản làng, tận đầu nguồn những ngọn suối, hoặc tít sâu đâu đó ngoài bìa rừng, hay trên những đỉnh núi cao mây mù giăng kín.
Cha Philipphê Nguyễn Bá Thông là một mục tử tận tụy và thấu hiểu đời sống của bà con. Về quản xứ hồi cuối năm 2021, cha tiếp nối trọn vẹn truyền thống của những chủ chăn trước đây, là ưu tiên xây dựng những việc bác ái nhằm nâng đỡ cuộc sống của dân chúng. Có thể nhớ đến chiến dịch “Những cần câu yêu thương” tặng 70 con dê cái cho bà con Vân Kiều chăm nuôi; những lần lạc quyên áo quần “cũ người mới ta” cho người thiếu; hoặc chủ trương không để người nào, nhất là trẻ nhỏ, vì nghèo mà bỏ buổi ăn sáng, với chương trình “Bánh mì lót dạ”. Cha có một trang Facebook cá nhân mang tên Philippe Nguyen (Cha Thông Khe Sanh), cập nhật thường xuyên những hình ảnh đầy tình yêu thương trên bản xa; các hoạt động vui nhộn của người đồng bào, nghèo mà vui, mà gắn kết và lạc quan; và thi thoảng qua trang này, cha cũng mời gọi lan tỏa sự chung tay: lúc thì xin quần áo cũ, khi thì than thiếu bánh mì cho con nít, có khi lại xin lương thực mùa giáp hạt cho dân… Nho nhỏ thôi nhưng minh bạch rõ ràng, hoàn thành kế hoạch thì dừng. Vậy là tình bác ái, với nhịp cầu này, đã tới được nhiều tha nhân, vắt ngang qua những khác biệt để đi đến và đi cùng con đường Giêsu, đường tình yêu nhân loại.
Giúp làng giữ lửa
Với người Vân Kiều và một số dân tộc khác trên vùng Khe Sanh, khi trời đất sinh ra chưa có con người, lửa đã là thứ ngự trị trên mặt đất như một vị thần thông minh và mạnh mẽ, vui tính, nhưng có khi nóng giận. Thần lửa vào mái nhà sàn và ở đó, che chở sưởi ấm, làm chín con thú, nấu chín cái nước, giúp sáng lên trong ánh tối ban đêm, tạo cho con người cái trí khôn thông minh như thần để giữ bản giữ làng và sinh thêm con cái. Cũng chính bởi quan niệm này mà bao đời nay, nhà người Vân Kiều nào cũng có bếp lửa luôn cháy bùng. Khổ nỗi, họ đa số ở nhà sàn, nhà gỗ, sinh hoạt diễn ra trên sàn, mà bếp thì thường chỉ là ba cục gạch, nên đã có những rủi ro ngoài mong muốn và luôn ẩn chứa nguy hiểm cháy nhà. Khỏi phải nói, một khi nhà đã cháy thì gia sản coi như tiêu tan. Thấy được nhược điểm này, gần đây cha Thông quyết định tặng những chiếc bếp bằng xi măng được thiết kế đặc biệt, phù hợp với tập quán nấu nướng của bà con miền cao. Cha kể: “Tôi để ý thấy đồng bào trên này nấu ăn không cầu kỳ, chủ yếu chế biến các món luộc và nướng, nên đặt làm bếp bằng xi măng cốt sắt, giúp việc nấu nướng trong nhà an toàn hơn, rất phù hợp. Một cái bếp như thế chỉ khoảng 300 ngàn đồng nhưng tiện lợi rất nhiều cho bà con. Ngoài ra còn có thể dùng bếp như lò sưởi ấm vào những tháng trời lạnh giá”.
Chiếc bếp được tặng có hình dáng đặc biệt, kết cấu chia làm hai phần. Nó là kết quả của một thời gian dài quan sát thực địa, nên được làm một phần để đun nấu, phần còn lại dùng đốt than để nướng thức ăn. Cha nói thấy thì giản đơn vậy chứ để nghĩ ra được mẫu này, đã phải tham khảo các nơi, cũng như lui tới thăm nhiều lần những gia đình trong làng, để nghe gợi ý và mong muốn của họ. Giờ đây với bếp này, vào những ngày nhiệt độ xuống thấp, rét buốt, bà con dễ dàng nấu ăn ngay trong nhà, tiện cho các bà các mẹ các chị. Họ không còn lo nơm nớp bị cháy nhà nếu nấu bên trong, hay phải ngồi trong mưa gió và lạnh cắt da thịt, nếu nấu ngoài trời, như lúc trước.
Với sự giúp sức của 4 cha phó cùng một nhóm thợ, chỉ trong vài tháng đã có mấy trăm cái bếp đến tay bà con. Ban đầu theo kế hoạch, dự định chỉ làm 500 bếp, nhưng sau khi một số nhà nhận, số lượng gia đình đăng ký xin bếp gia tăng. Ở những ngày đầu năm mới này, thợ làm bếp đã quay lại guồng làm việc tất bật rất sớm, vì dự đoán số bếp sẽ tặng có thể lên đến 1000 cái. Ông Hồ May - một giáo dân trong xứ - trong ngày đến nhận bếp mới đã không giấu được sự hồ hởi: “Tôi đã thấy nhiều nhà nấu bằng bếp mới, rất là thích, và may mắn hôm nay nhà tôi cũng được cha cho bếp. Nhìn bếp xi măng chắc chắn, nặng, đẹp, rất vui vì các cha quan tâm”.
Những ngày phát bếp lò, sân nhà thờ Khe Sanh chộn rộn nao nức, mấy chục chiếc xe máy cứ nối nhau ràng buộc phía sau những cái bếp. Đường từ nhà thờ về đến nhà của nhiều người tuy có khi rất xa, phải gồng giữ tay lái thật chắc qua những khúc gập ghềnh, nhưng ai nấy đều như đang chở một mùa Xuân ấm áp về, nên gương mặt rạng rỡ lắm!
MINH HẢI
Bình luận