Người lãnh đạo

Theo nhân sinh quan Á Đông, “Thiên - Địa - Nhân” là một thể thống nhất. Trời - đất - con người là một, ví như chiếc kiềng ba chân. Một hoặc hai chân kiềng bị gãy. Tất cả những gì trên chiếc kiềng, đặc biệt là con người, đều bị từ chao đảo, đến đảo lộn, rồi đảo ngược. Hiện nay, môi trường thiên nhiên, môi trường đất đai bị tàn phá. Nhân loại đang trong cơn đại khủng hoảng. Về thể chất, nhiều thứ dịch bệnh nguy hiểm, xuất hiện, biến thể và kéo dài. Về tinh thần, nhiều người bị thác loạn, xả súng bắn bừa bãi; phán đoán lệch lạc, lối sống, nghịch luân thường đạo lý. Về tâm linh, con người bất định, vô cảm, vô tín. Tâm nhỏ hơn trí. Không tin vào tình yêu, không tin có chân lý. Mọi chuẩn mục bị đảo lộn: “Loạn chuẩn”. Niềm tin, đặc biệt nơi người trẻ, bị đổ vỡ, hoang mang. Người bị chao đảo hơn nhất, là người lãnh đạo, vì ở vị trí chóp bu, trung tâm trách nhiệm. Thêm vào đó, theo con mắt đức tin: Satan lợi dụng thời thế này, để đánh đổ người lãnh đạo. Chúng biết: “Người lãnh đạo bị đánh đổ, đàn chiên sẽ tan tác”.

Trong bối cảnh này, tôi xin chia sẻ mục vụ: Người lãnh đạo khủng hoảng.

Nhận thức

Theo Cựu Ước, lãnh đạo là người được Thiên Chúa chọn để phục vụ dân người. Như Môsê, Thiên Chúa đã chọn ông từ lúc còn trong lòng Mẹ. Khi sinh ra, mẹ ông đã bỏ ông vào chiếc thúng, đẩy xuống dòng sông, tới gần chỗ công chúa Pharaon đang tắm. Công chúa chạnh lòng thương, rước bé về cung. Trong sự quan phòng, chị gái của đứa bé đã kiếm cho Công chúa một người vú nuôi, chính là mẹ của đứa trẻ, chăm sóc những ngày thơ ấu. Đứa trẻ lớn lên trong nền văn hóa của hoàng gia. Sau này Môsê đã được Thiên Chúa trực tiếp gọi ông qua thị kiến: “Nhìn thấy lửa cháy trong bụi gai, mà bụi gai không bị thiêu rụi”. Ông đã từ chối, vì nhận thấy mình không đủ tố chất và năng lực lãnh đạo. Nhưng Thiên Chúa hứa sẽ ở và bảo vệ ông. Ông đã trở thành một nhà lãnh đạo, dẫn đưa Dân Chúa, ra khỏi đất Ai Cập, vào miền Đất Hứa.

Theo Tân Ước, tiếp tục lịch sử cứu độ, Đấng Lãnh đạo mới là Đức Giêsu, con Thiên Chúa làm người. “Người là Đường, là sự Thật và là Sự sống”. Hầu dẫn dắt và ban ơn cứu độ cho Dân Chúa và toàn thể nhân loại, qua biển đỏ sa mạc trần gian, tiến vào Đất Hứa là nước Trời, quê hương vĩnh hằng, sống hạnh phúc trong “Tình Yêu Vĩnh Cửu”.

Đặc điểm chung của lãnh đạo, nơi Môsê là người đầy Tớ; nơi Đức Giêsu là phục vụ. Vì thế, lãnh đạo là người “Đầy tớ - Phục vụ”. Công đồng Vatican II khẳng định: “Giáo hội là nữ tì, chỉ xin được phục vụ”.

Đạt đích của lãnh đạo đó là sự hạnh phúc. Nơi Môsê, thể hiện qua Đất hứa - hạnh phúc trần gian, hữu hình. Nơi Đức Giêsu là Nước Trời, hạnh phúc Thiên Đàng, vô hình.

Đào luyện

Bước vào thời đại mới, người lãnh đạo thời nay, trước hết phải có “tầm nhìn”, không chỉ dừng tầm nhìn ở trong nước, Đông Nam Á, Ấn độ, châu Á Thái Bình Dương… mà phải có “tầm nhìn xuyên lục địa, toàn cầu” hướng đến mục tiêu thế giới là một ngôi nhà chung và trong đó mọi người là anh em với tình huynh đệ, tình bằng hũu xã hội.

Tiếp đến là nhìn con người và môi trường. Người lãnh đạo phải lấy con người làm gốc, là trung tâm của lịch sử đạo đời. Một con người toàn diện và toàn thể. Toàn diện theo nghĩa cả thể chất, cả tinh thần, cả tâm linh. Và toàn thể mọi người, mọi dân tộc, trong tinh thần tự do, độc lập, bình đẳng, mưu cầu hạnh phúc.

Một trong những ưu phẩm nơi con người hôm nay cần, nhất là nơi người lãnh đạo, đó là óc biện phân. Con đường “Hiệp hành, hiệp thông, tham gia, sứ vụ” của Thượng Hội đồng hôm nay, 2024, rất chú trọng tới sự “Phân định”. Vua Salômon đã biết “Xin cho con một tâm hồn biết lắng nghe, để con biết phân xử việc Dân người, hiểu biết biện minh điều phải trái để lãnh đạo Dân Chúa”^[1].

Có hai trường hợp biện phân của vua Salômon khôn ngoan.

Trường hợp thứ nhất. Có hai người đàn bà cùng sinh con trong một thời kỳ và ở gần nhau. Chẳng may, người con của bà mẹ thứ nhất, chết. Bà liền đánh tráo con của người mẹ thứ hai, bên cạnh. Cuối cùng, không ai biết đứa bé sống, chết nào là con của mình. Họ liền đưa vụ việc đến vua Salômon xử. Sau khi nghe hai người mẹ tranh cãi không có lời giải. Salômon liền dùng thanh gươm, phân đứa trẻ làm hai. Người mẹ thứ nhất tán thành, vì đó là lối xử công bằng nhất. Còn người mẹ thứ hai, vì thương đứa trẻ vô tội, nên kêu xin nhà vua đừng làm như thế, và hãy trao đứa trẻ còn sống cho người mẹ kia. Vua phán: “Hãy trao đứa bé này, cho người mẹ thứ hai, vì bà là mẹ nó”. Lòng thương xót, nhân từ là chuẩn mực để phân biệt thiện ác của con người và cách riêng người Lãnh đạo. “Con người và con người Yêu thương” là chuẩn mực làm người. Người lãnh đạo “thương yêu dân như con”. Phục vụ dân là bảo vệ quyền sống và quyền mưu cầu hạnh phúc của dân. Đây là chuẩn mực bất biến, phổ quát và trường tồn trong mọi thời.

Trường hợp thứ hai. Nữ hoàng Saba, nghe tin Salômon là một vị vua nổi tiếng khôn ngoan. Trong một cuộc viếng thăm, bà đã dâng cho nhà vua hai chậu hoa tuyệt đỉnh của sự sang trọng và hoàn mỹ. Một trong hai chậu hoa đó là thật và chậu hoa kia là giả. Nữ hoàng Saba xin nhà vua phân biệt đâu là chậu hoa giả và đâu là chậu hoa thật. Nhà vua suy nghĩ trong giây lát. Rồi ra lệnh cho người phục vụ phòng tiếp tân, bên cạnh vườn thượng uyển, kéo tất cả rèm chung quanh. Sau một thời gian ngắn, bướm ong trong vườn thượng uyển bay ùa vào đầy phòng. Nhà vua thấy ong bướm đậu trên hoa chậu nào, thì phán quyết đó là chậu hoa thật. Trước sự khâm phục của Nữ hoàng Saba và cả quần thần hai nước. Ngày nay, câu chuyện này cho thấy vua Salômon đã “biết” dùng khoa sinh vật học để biện phân thật giả thảo vật thiên nhiên. Lãnh đạo khôn ngoan hôm nay, không thể coi thường môi trường sinh thái. Con người và môi trường là một thể thống nhất. Có thể nói theo các nhà chuyên môn nghiên cứu về môi trường: Môi trường nào con người ấy.

Người lãnh đạo cũng cần phải rèn luyện thể chất, tinh thần, tâm linh.

Thể chất

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy: “Có tài có đức mà không đủ sức cũng đành bó tay”. Tục ngữ Latinh cũng nói rằng: “Một tinh thần minh mẫn trong một cơ thể cường tráng”. Thời nay, thời bình, con người và đặc biệt người lãnh đạo cần rèn luyện thể chất…

Tinh thần

Sản phẩm của lãnh đạo là lắng nghe, ra quyết định. Người ta thường nói: “Người lãnh đạo nghe và sau đó là gật hay lắc. Làm là gật; lắc là không”. Đúng như cổ nhân: “Thành ư quả quyết, bại ư do dự”. “Đã quyết thì hành, đã đẵn thì vác cả cành lẫn cây”. Lãnh đạo tài là người tạo ra lãnh đạo, làm cho người khác lớn lên, thành công. Người lãnh đạo đừng buồn và sợ lớp sau tài giỏi hơn mình.

Tâm linh

Môsê lên núi tiếp xúc với Thiên Chúa. Trình bày ý nguyện của dân và lĩnh ý của Chúa rồi truyền lại cho dân. Ông đã lãnh nhận Mười Giới răn, truyền đạt cho dân. Người dân chỉ tin người lãnh đạo truyền đạt ý của Thượng đế cho họ. Môsê đã gặp và nói chuyện thường xuyên với Thiên Chúa. Đức Giêsu là người cầu nguyện và cầu nguyện. Người dạy các Tông đồ phải tỉnh thức, cầu nguyện luôn và ăn chay, kẻo sa chước cám dỗ và không trừ được một số loại quỷ. Ngài sai Thánh Thần, dưới hình lưỡi lửa và gió, trong bầu khí cầu nguyện, khao khát, đón chờ: “Chúa Thánh Thần là Thầy dạy duy nhất và là Đấng làm cho chúng ta nhớ lại những gì Chúa đã dạy”.

Kết luận

Lãnh đạo làm nên sự khác biệt. Lên hay xuống, thịnh vượng hay nghèo khó, thành công hay thất bại tùy thuộc lãnh đạo. Lãnh đạo tài, thì đoàn kết cao. Đoàn kết cao thành công lớn. Nhưng hiện nay, giới lãnh đạo đang trong thời kỳ khủng hoảng. Do nhiều nguyên nhân, nhưng trong đó, đặc biệt do môi trường suy thoái tạo nên. Chúng ta không nên phê bình, chỉ trích, vì trong khủng hoảng môi trường, có chúng ta gây ra. Hãy sám hối và yêu thương, cầu nguyện cho những nhà lãnh đạo có tâm, có tầm vì họ là người của Thượng Đế chọn, phục vụ Dân Người.

Lm. Gioan Kim Khẩu Nguyễn Văn Hinh (D.Min.)