Những phát hiện ấn tượng nhất trên đất thánh năm 2015

Ngành khảo cổ học năm 2015 đã gặt hái những thành tựu đáng ghi nhận trong nỗ lực thu thập thông tin mới về các sự kiện và con người từng được đề cập trong Kinh Thánh.

Không phải phát hiện nào trong năm qua cũng được đăng tải trên các chuyên san danh tiếng, nhưng tất cả đều có ý nghĩa quan trọng trong việc khảo cứu những sự kiện đã diễn ra cách đây hàng ngàn năm, theo trang tin Christian Today.

Tên Eshba’al tại Khirbet Qeiyafa

Trong năm qua, các chuyên gia khảo cổ cũng công bố phát hiện tại Khirbet Qeiyafa về một cái vò 3.000 năm tuổi được khắc chữ Eshba’al. Có thể Eshba’al trên vò không nhất thiết phải là Eshba’al từng được đề cập trong Kinh Thánh, là con của vua Saul, nhưng đây là lần đầu tiên cái tên này được tìm thấy trên một đồ cổ từ thế kỷ thứ 10 TCN, vào thời vua David trị vì tại Israel.

Cái vò 3.000 năm tuổi được khắc chữ Eshba'al - ảnh: AFP

Triện cổ 3.000 năm ở Temple Mount

Một bé trai khác tên Matvei Tcepliaev, 10 tuổi, du khách Nga, đã được vinh danh khi phát hiện một cái triện có từ thời vua David và người tộc Jebusites cách đây 3 thiên niên kỷ. Giới chuyên gia khảo cổ gọi đây là một phát hiện hiếm hoi về thời đó tại Jerusalem.

Dấu ấn triện Hezekiah

Năm 2009, các cuộc khai quật tại Ophel, khu vực sát Temple Mount tại Jerusalem,đã tìm thấy vết hằn bằng đất sét của dấu triện Hezekiah, vua của Judah. “Đây là dấu ấn triện đầu tiên từ thời các vua Judah từng được phát hiện trong một dự án khảo cổ”, theo thông tin từ Đại học Hebrew (Israel). Phải mất nhiều tháng sau, nhóm chuyên gia mới đọc được chính xác nghĩa của dòng chữ trên dấu triện, có nội dung là “Thuộc về Hezekiah [con của] Ahaz vua Judah”.

Cổ vật Beit Shemesh

Trong lúc đi dã ngoại với gia đình tại khu tàn tích của thành phố từng được ghi lại trong Kinh Thánh là Beit Shemesh, cậu bé tên Itai Halpern mới 8 tuổi hồi tháng 11.2015 đã tìm thấy một cổ vật được cho là có niên đại từ thời vua Solomon. Theo Kinh Thánh, Đền thờ Solomon, còn gọi là Đền thờ Thứ nhất, là một ngôi đền ở thànhJerusalem cổ đại, nằm trên một ngọn đồi có tên làNúi Zion. Đây là đền thờ được cho là xây dựng từ thời vuaSolomontừ thế kỷ 10 trước Công nguyên (TCN) để thờ Thiên Chúa, cho đến khi bị phá hủy bởi vuaNebuchadnezzar IIsau trận vây hãm thành Jerusalem năm 537 TCN. Được hướng dẫn viên khuyến khích, cậu bé Halpern đã trao vật này cho Cơ quan Cổ vật Israel, và các chuyên gia cho rằng đây có thể là đầu của nữ thần Asherah, có niên đại từ thế kỷ thứ 8 TCN.

Cậu bé Itai Halpern và cổ vật từ thời vua Salomon

Nhà của Chúa Jesus ở Nazareth

Giáo sư Đại học Reading (Anh) Ken Dark đã tiến hành phân tích các kết quả của dự án khảo cổ học bị xếp xó từ năm 1936 và trước đó tại tu viện Các Nữ tu Nazareth. Trong khi chưa thể nào xác định được chính xác tàn tích của ngôi nhà tại khu vực khảo cổ có phải là nơi Chúa Jesus lớn lên hay không, nhưng giáo sư Dark chắc chắn đây là nơi người Công giáo vào thời Byzantine khẳng định là ngôi nhà thời thơ ấu của Đấng cứu thế.

Giải mã cuộn giấy carbon hóa Leviticus

Vào năm 1970, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy phần còn lại cháy thành than của một cuộn giấy giả da bên trong tàn tích của một giáo đường Byzantine ở Ein Gedi, nằm dọc theo bờ phía đông của Biển Chết. Lúc đó, không ai cho rằng có thể khai thác được thông tin gì đáng giá từ bảng than này, vì vô phương đọc được nội dung của nó. Tuy nhiên, đến hè năm 2015, giáo sư Brent Sealescủa Đại học Kentucky (Mỹ) đã sử dụng phần mềm hình ảnh kỹ thuật số do chính mình lập trình để phân tích các tia X phóng ra trong quá trình chụp X-quang phần còn lại của cuộn giấy. Nhờ vậy, các nhà khảo cổ học Israel vô cùng bất ngờ khi đọc được 8 dòng đầu từ quyển sách Leviticus, biến cuộn giấy đã bị carbon hóa 1.500 tuổi ở Ein Gedi trở thành bản văn về Kinh Thánh cổ nhất từng được biết đến ngoài các cuộn giấy Biển Chết.

Khả năng giải mã những ảnh quét CT của các văn bản bị carbon hóa của giáo sư Seales thậm chí hứa hẹn có thể mở ra hướng đi mới trong nỗ lực khôi phục những tài liệu có niên đại còn xa hơn nữa so với cuộn giấy Ein Gedi, bao gồm toàn bộ thư viện của một dinh thự thời La Mã đã bị hủy hoại trong vụ phun trào kinh hoàng của núi lửa Vesuvius vào năm 73, cũng như các tài liệu từ giấy cói ghi lại bí mật tạo ra vỏ bọc xác ướp Ai Cập.

Bức phù điêu ở giáo đường Horvat Kur Byzantine

Cuộc khai quật một giáo đường Byzantine tại Horvat Kur, nhìn ra hướng biển Galilee, đã giúp phát hiện một bức phù điêu khắc họa cây đàn nhiều nhánh menorah với thiết kế độc nhất vô nhị. Nơi đây là một trong vài giáo đường được cho phép khai quật gần nơi Chúa Giêsu rao giảng, giúp hé lộ nhiều thông tin mới về hoạt động của dân Chúa sau khi Ngài ra đi.

Tấm phù điêu giáo đường Horvat Kur Byzantine - ảnh: kinneret-exavacations.org

Cung điện Herod

Vào đầu năm 2015, các nhà khảo cổ học đã tuyên bố mở cửa cho công chúng tham quan nơi tiến hành khai quật một nhà tù cổ từng thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, gần cổng Jaffa thuộc Jerusalem. Địa điểm này có thể là nơi đặt cung điện Herod cách đây 2.000 năm, và thậm chí bị nghi ngờ là nơi diễn ra vụ xét xử Chúa Giêsu.

Cổng Gath từ thời Goliath

Những nhóm nhà khảo cổ học tại Tell es-Safi (thành phố Gath của người Philistines trong Kinh Thánh) đã có nhiều phát hiện đáng chú ý trong 20 năm khai quật, nhưng vào năm 2015 họ đặc biệt vui mừng khi tìm được cánh cổng của Gath kể từ thời người khổng lồ Goliath. Đây là một trong những cánh cổng thành phố cổ lớn nhất từng được tìm thấy tại Israel, cho thấy tầm quan trọng vào thời đó của thành phố tồn tại từ 3.000 năm trước.