Ông cha nông dân và con cá sặc

Chúng tôi gặp cha trong ngày mưa rả rích. Đó là vị linh mục với nước da sạm đen vì rám nắng cùng vẻ bề ngoài đúng dáng nông dân thực thụ. Cha cười xuề xòa mà rằng, vậy mới thấy gần gũi với bà con, tiếp xúc cùng những người quanh năm chân lấm tay bùn mới thân mật... Dù mới chỉ hai năm nhưng chương trình “ép cá sặc, nuôi cá giống” (tạm gọi như vậy) được cha triển khai đã bước đầu mang lại những tín hiệu tích cực, như một nét chấm phá nơi vùng đất Cửu Long vốn bấy lâu vẫn còn đó nhiều khó khăn.

Linh mục Giuse Phạm Phú Cường

Vị mục tử yêu nghề cá

Gần cầu Mỹ Thuận, miền trái cây ngập vườn, có một ngôi nhà thờ nhỏ nằm khép mình bên quốc lộ 1A, nhà thờ Hòa Hưng (giáo phận Mỹ Tho). Giáo xứ nhỏ với khoảng 500 giáo dân này phần lớn sống nhờ vào vườn tược, số khác đi làm thuê hay lên thành phố làm ăn. Khi về nhận sở năm 2010, linh mục Giuse Phạm Phú Cường đã không ngừng thao thức, muốn vận dụng những kỹ năng sẵn có để góp phần mình vào việc phát triển đời sống người dân trong vùng.

Sinh ra trong một gia đình làm nghề buôn bán tại giáo xứ Long Định 2, nhưng cha tự nhận rằng, không biết có phải lớn lên nơi miền sông nước hay không mà từ nhỏ, đã đam mê những sinh vật bé nhỏ trong làn nước mát rượi trong xanh kia! Ngày đó, cứ mỗi lần thấy trên tivi hay bắt gặp đâu đó vài người lớn ngồi lại với nhau hàn huyên chuyện về con cá, con tôm thì bản thân lại say sưa nghe kể mà quên cả giờ giấc. Theo thời gian, niềm đam mê đó được “nâng tầm” thành ước mơ trở thành một kỹ sư nông nghiệp, hay đơn giản là tự gầy dựng một ao cá.

Nuôi cá sặc đang là hướng đi mới tại Hòa Hưng

Nhưng rồi lớn lên, cha chọn con đường “Đi theo tiếng gọi con tim, dành tình yêu trọn đời với Chúa Kitô”. Năm 2005, được Đức cha giáo phận Phaolô Bùi Văn Đọc phong chức linh mục và sau đó bài sai về làm phó giáo xứ Cái Thia. Sau hai năm lên làm cha sở. Ngày ở Cái Thia, ngoài việc tìm kiếm nguồn học bổng với khoảng 120 suất mỗi năm cho con em nghèo, sẵn tình yêu cùng chút vốn liếng kinh nghiệm học được từ trước, cha đã thực hiện việc nuôi cá cảnh thử nghiệm, với ý định cho nhân rộng nếu thành công. Nhưng hơi tiếc, khi mô hình được gầy dựng xong, lứa cá đầu tiên đã cho ra cá giống thì chủ chăn giáo phận lại cắt cử cha về coi sóc Hòa Hưng (khi đó là họ lẻ của Cái Thia). Tình yêu với con cá của cha Cường lại thêm một lần dang dở...

Đầu năm 2010, cha về nhận sở giáo xứ mới. Do ở Hòa Hưng không có những điều kiện cần nên không thể chuyển mô hình nuôi cá cảnh về đây để tiếp tục (ở Cái Thia cũng không ai tiếp nối vì kỹ thuật nuôi cá cảnh khá phức tạp). Kinh tế chủ yếu trong xã Hòa Hưng khi đó là làm vườn và nuôi cá, với các giống nuôi chủ yếu là lóc, rô, tra. Những loại này cho lợi nhuận không cao, trong khi lại hay bị bệnh. Gần nhà thờ khi đó có những mương nuôi cá bỏ không nên cha đã vạch cho mình kế hoạch phát triển con cá ở đó, trước là tìm nguồn kinh tế cho giáo xứ, sau giúp phát triển đời sống người dân. Nhưng muốn vậy cần phải có hướng đi mới và phù hợp? Sau khi việc nhà xứ ổn định, cha bắt tay vào nghiên cứu các giống cá mới, ba tiêu chí được vạch ra: cá thích hợp với điều kiện thổ nhưỡng, mang lại kinh tế cao hơn những giống nuôi hiện tại, cá có sức đề kháng cao, ít bệnh tật.

Năm 2012, bước đi đầu tiên được triển khai qua việc nuôi cá bạch tượng, nhưng sau một thời gian thấy không có hiệu quả như dự tính ban đầu nên cha lại chuyển qua tìm tòi giống cá mới. Từ kinh nghiệm học được nơi những ông bạn vùng Đồng Tháp, rồi qua thông tin mày mò từ internet, cha biết đến con cá sặc rằn. Một loại cá tuy có thời gian sinh trưởng cao hơn cá lóc, cá tra nhưng giá thương phẩm cao hơn hẳn, trong khi kỹ thuật nuôi đơn giản, lại ít bệnh... Dù chưa biết cá có phát triển tốt nơi vùng đất này hay không nhưng sau khi suy tính kỹ càng, cha tặc lưỡi:“Phải thử mới biết”. Kể từ ngày đó, con cá sặc đã hiện diện nơi vùng đất Hòa Hưng.

Ao cá của anh Phan Thế Bản gần đến ngày thu hoạch

Bước đi đầu cho một quá trình dài

Với chiếc ao rộng chừng hơn chục mét vuông, lứa cá đầu tiên được thả xuống với nhiều mục đích: có cá để ăn, nuôi lấy kinh nghiệm và cho sinh trưởng để lấy cá giống. Từ đó, ngày ngày ông cha sáng đứng trên bục giảng, trưa chiều lại mang những kiến thức có được đi phân tích cho người nuôi để họ hiểu về sặc rằn. Từ những chú cá đầu tiên được nhân giống, cha đem thả ở những gia đình muốn chuyển đổi. Việc cộng tác được thực hiện theo hình thức“Người góp công, kẻ góp của. Hai bên cùng có lợi”. Với những gia đình có vốn cha cho cá giống và chỉ cách để họ tự nuôi. Gia đình nào có ao nuôi nhưng lại thiếu vốn thì cha giúp cá giống, vốn, riêng họ bỏ công chăm sóc. Còn những ai có vốn nhưng không thấy tự tin thì cha cùng cộng tác để chăm sóc đàn cá.

Mỗi ao cá từ khi thả xuống tới thu hoạch luôn được quan tâm tỉ mỉ. Hằng tuần, cứ một đến hai ngày cha lại ghé qua xem cá phát triển có đạt trọng lượng yêu cầu và ngăn chặn dịch bệnh mỗi khi có dấu hiệu. Quan trọng nhất trong những lần đi “mục vụ” như vậy là nhằm sẻ chia kinh nghiệm, để tới vụ sau người nuôi có thể tự chủ trong tất cả mọi khâu. Đầu ra cho cá ngoài những mối hàng mua cá lóc, cá tra có sẵn, cha còn liên hệ với mấy ông bạn nuôi cá chuyên nghiệp để mỗi khi có cá là có người bao tiêu, dù số lượng lớn hay nhỏ. Lợi nhuận thu được tùy theo từng hoàn cảnh gia đình để cha chia lời khác nhau, có khi phân nửa nhưng nhiều khi chỉ là phần nhỏ. Số tiền này lại được dồn vào việc phát triển bầy cá giống, giúp những hộ nghèo mỗi khi họ cần nuôi nhưng thiếu vốn. Ngoài ra, số tiền sinh lợi từ đàn cá cha còn dành vào việc mua gạo phát hằng tháng cho người nghèo. Cha cũng đang ấp ủ gầy dựng một quỹ khuyến học giáo xứ, để sẻ chia gánh nặng với những gia đình khó khăn, từ đó con em họ được an tâm tới trường.

Khô cá sặc rằn, món đặc sản miền Tây Nam bộ

Tới nay tại Hòa Hưng có khoảng trên 15 gia đình đã chuyển hẳn qua nuôi cá sặc, trong đó khoảng 10 gia đình xem nghề cá là nghiệp chính. Cá sặc có thời gian sinh trưởng khá dài, độ 7 đến 8 tháng, nhưng đổi lại, sặc rằn cho giá thương phẩm cao hơn nhiều so với các giống khác. Chính vì vậy, dù giá thị trường năm nay không “ngon” bằng mọi năm nhưng anh Phan Thế Bản, một tín hữu đạo Cao Đài quyết định vụ sau vẫn sẽ tiếp tục. Anh cho hay:“Giờ nuôi cá khác khó kiếm mồi, trong khi công chăm sóc lại mất cả ngày nên không còn thời gian để làm vườn. Nhưng nuôi sặc rằn có thể giải quyết được tất cả”. Anh cũng tự tin rằng, nhờ ông cha chỉ dạy tận tình nên chỉ mới vụ đầu tiên nhưng bản thân đã học được 80% kỹ thuật nuôi và vụ sau có thể tự mình “chinh chiến”.

Sau hơn hai năm kinh nghiệm, giờ đúc kết lại cha Cường đã vạch ra cho mình một hướng đi mới phù hợp hơn trong thời gian tới, đó là đầu tư mạnh hơn cho những người quyết sống chết với việc nuôi cá. Cha lý giải:“Khi đó họ sẽ đầu tư tâm huyết mình vào, vì những người nuôi nhỏ lẻ thường ít quan tâm. Cá phát triển không tốt thì lợi nhuận mang lại không bao nhiêu, trong khi công chăm sóc đó mình có thể dành vào nhiều việc khác”. Được biết, cha còn giúp cho vài người tận bên Đồng Tháp. Nhiều người dù ở cách xa nhưng khi cần đến cha vẫn không từ chối nếu khả năng mình có thể. Nhận ra sự tâm huyết nơi vị linh mục Công giáo nên ông Đinh Thế Huynh, một nông dân đã mạnh dạn:“Chỉ cần giá thị trường ổn định thì lo gì không thể đi lên từ con cá, bởi ở đây chúng tôi đã có một ông “kỹ sư” vừa giỏi, vừa tận tụy ngay bên cạnh…”.

Thấy được những hiệu quả bước đầu nên năm 2014, cha từng được làm đại diện cho Caritas Việt Nam qua Thái Lan để nói về chương trình này. Trước khi chia tay, chúng tôi được cha mời lại dùng cơm với những món ăn đúng nghĩa “cây nhà lá vườn”: cá sặc chiên giòn, cá sặc hấp, cá sặc nấu canh nước dừa. Cũng trong câu chuyện hàn huyên bên bàn cơm, tôi nhận ra, vị linh mục này quả nặng nợ với đủ loài cá, không chỉ riêng sặc rằn.

Đình Quý