Học hỏi Phúc Âm Chúa nhật XXVI thường niên - năm C

Lm Antôn Nguyễn Cao Siêu, SJ, phụ trách

 1. Đoạn Tin Mừng này cho thấy sự tương phản trong cuộc sống ở đời này giữa ông nhà giàu và Lazarô. Ai là người được Chúa thương hơn? Tên Lazarô nghĩa là gì? (Eleazar).

- Dụ ngôn này cho thấy hai khuôn mặt tương phản. Một ông nhà giàu mặc toàn lụa là gấm vóc, tiệc tùng liên miên. Một anh bần cùng, tên là Lazarô, nằm ở cổng của ông nhà giàu. Anh đói quá, chỉ mong được ăn cho no những mảnh vụn đồ ăn từ trên bàn tiệc của ông này rơi xuống. Ngoài bị đói, anh Lazarô còn bị mụn nhọt đầy mình. Điều này khiến cho những con chó hoang đến liếm các vết ghẻ lở của anh. Vào thời Đức Giêsu, nhiều người nghĩ ông nhà giàu chính là người được Chúa thương, nên ban cho giàu có dư dật và niềm vui mỗi ngày với các khách quý. Anh Lazarô nghèo là người bị Thiên Chúa bỏ rơi, đói bụng, bệnh tật, không bạn bè trợ giúp. Thật ra, như ta sẽ thấy sau này, chính anh nhà nghèo mới là người được Thiên Chúa thương. “Lazarô” là một tên rất thông dụng, bắt nguồn từ “Eleazar” trong tiếng Hípri, có nghĩa là “Thiên Chúa trợ giúp” (x. 2 Mcb 8,23).

2. Đâu là tội của ông nhà giàu mà bạn thấy được trong Tin Mừng?

- Tội của ông nhà giàu trong đoạn Tin Mừng này đơn giản là đã không làm gì để giúp anh Lazarô túng đói, nằm trước cổng nhà ông. Ông không chia sẻ những gì ông có và những gì dư thừa. Tội của ông là để cho có một sự chênh lệch quá lớn về mức sống giữa ông và người ở cách ông có một cánh cổng. Tội của ông là tội hưởng thụ thoải mái trong khi có người bất hạnh gần kề, cần đến sự trợ giúp của ông, nhưng ông lại làm ngơ như không thấy. Ông sống giống như người phú hộ trong Lc 12,19, cứ “nghỉ ngơi, ăn uống vui chơi cho đã”.

3. Có sự tương phản về số phận sau cái chết của ông nhà giàu và Lazarô thế nào?

Có sự tương phản về số phận sau cái chết của ông nhà giàu và Lazarô. Có vẻ như hai người chết trong thời gian gần nhau. Theo quan niệm của Do Thái giáo, mọi người, dù tốt hay xấu, sau khi chết đều phải vào Âm phủ (người Do Thái gọi là Shơôl; người Hy Lạp gọi là Hades), đây là nơi trú ngụ của các âm hồn, còn gọi là ngục tổ tông. Tất cả những ai đã chết trước Chúa Giêsu, kể cả những người công chính trong Cựu Ước như Abraham, đều phải vào đây để chờ Đấng Cứu Chuộc. Chính linh hồn Đức Giêsu, sau khi chết cũng xuống ngục tổ tông như mọi người, nhưng Ngài xuống để loan báo tin mừng giải thoát cho những người công chính (GLHTCG 632). Qua dụ ngôn này, Chúa Giêsu còn cho ta thấy, trong ngục tổ tông, không phải số phận ai cũng như ai (GLHTCG 633). Lazarô sau khi chết được hưởng hạnh phúc trong lòng tổ phụ Abraham. Còn ông nhà giàu, sau khi chết và được chôn cất long trọng, thì phải chịu cực hình. Như vậy, nơi ngục tổ tông, sự thưởng phạt đã bắt đầu rồi. 

4. Trong nơi âm phủ, ông nhà giàu xin cụ tổ Abraham ba điều gì?

- Nơi Âm phủ, ông nhà giàu xin tổ phụ Abraham ba điều. Trước hết ông xin tổ phụ sai Lazarô nhúng đầu ngón tay vào nước, rồi nhỏ trên lưỡi của ông cho mát, vì ông bị đau đớn bởi lửa thiêu (Lc 16,24). Kế đến ông xin tổ phụ sai Lazarô đến nhà của cha ông để cảnh cáo năm anh em của ông, kẻo họ phải chịu cực hình như ông (Lc 16,27). Cuối cùng, ông xin cho một người từ cõi chết trở về để nhắc nhở họ (Lc 16,30). Tổ phụ Abraham đã không thỏa mãn cả ba yêu cầu này của ông nhà giàu. Yêu cầu nhỏ nước vào miệng không thực hiện được, vì đó là hình phạt ông này phải chịu. Hơn nữa, có một vực thẳm ngăn cách giữa đôi bên, khiến cho Lazarô không thể qua mà giúp được. Yêu cầu thứ hai và thứ ba là không cần thiết. Không cần Lazarô hay người chết hiện về để nhắc nhở, họ chỉ cần sống theo Luật Môsê và các ngôn sứ là đủ. 

5. Vực thẳm lớn ở đời sau ngăn cách ông nhà giàu và Lazarô đã bắt đầu khi nào ở đời này?

- “Một vực thẳm lớn” ngăn cách cụ Abraham với ông nhà giàu. Bên này không thể qua bên kia. Một bên là nơi Lazarô “được an ủi”, bên kia là nơi ông nhà giàu phải “chịu khốn khổ”. Vực thẳm lớn này nằm ở đời sau, nhưng đã bắt đầu từ đời này. Khi con người cố tình không chia sẻ với anh em, khép mình trong sự giàu có của mình, thì vực thẳm bắt đầu xuất hiện và trở nên càng lúc càng sâu hơn. Vực thẳm đời sau là sự nối dài của vực thẳm đời này.

6. Người Do Thái có sợ chết không? Âm phủ (Shơôl hay Hades) là nơi như thế nào?

- Người Do Thái tin sau khi chết thì mọi người đều phải vào Âm phủ. Âm phủ là nơi các âm hồn sống lây lất như những chiếc bóng. Ở Âm phủ không có sự sống thật sự, không có ánh sáng, không có niềm vui, không có hoạt động (Giảng viên 9,10), nhất là không ca tụng Chúa (Tv 6,6; 88,11-13). Phải ở đó mãi mãi, thật là khủng khiếp, nên ai cũng muốn sống thật lâu trên dương gian này. Vào khoảng thế kỷ thứ hai trước công nguyên, một số người Do Thái bắt đầu tin vào sự sống lại ở đời sau, tin vào sự thưởng phạt vào ngày tận thế (Đanien 12,2-3; 2 Macabê 7,9).

7. Sự đảo ngược số phận giữa ông nhà giàu và Lazarô có phải là một chủ đề quen thuộc của Tin Mừng Luca không?

- Qua dụ ngôn, Đức Giêsu cho thấy có sự đảo ngược nơi số phận của ông nhà giàu và Lazarô. Chủ đề này được diễn tả ở Lc 16,25: người được điều tốt ở đời này thì đời sau phải chịu khổ; ngược lại, người chịu bất hạnh ở đời này thì được an ủi ở đời sau. Chủ đề này còn được nói ở Lc 1,52-53; 6,20-25. Dĩ nhiên, không phải cứ giàu sang thì thế nào cũng phải khốn khổ và bị Thiên Chúa phạt. Người giàu chỉ bị phạt khi không biết sẻ chia, đơn cử như ông nhà giàu trong dụ ngôn này.