“Ra đường là cá mập…”

Con người là tập hợp của nhiều mảng màu đối lập. Hành xử trong công việc có thể khác hẳn khi sống trong gia đình. Thái độ lúc đi với bạn bè khác với lúc ở bên bạn đời và con cái. Có chàng hẹn hò với một cô xinh lung linh, lúc nào cũng xức nước hoa và ăn mặc chải chuốt mỗi lần ra ngoài, ai dè một hôm tới căn hộ của người yêu, anh tá hỏa phát hiện cô sống bừa bãi kinh khủng. Có cô cảm mến cậu bạn thân luôn nhã nhặn, tử tế với bạn bè và đồng nghiệp. Từ mến thành yêu, từ yêu thành cưới. Khi gạo đã nấu thành cơm, cậu vẫn chan hòa, tốt bụng với mọi người, tiếc rằng lại vô tâm, bỏ bê vợ mình.

Giới trẻ sau vài năm đi làm, dần rút ra một “quy luật”: Ai thân thiện, hay cười nói với mình đôi khi lại mưu hại mình; ai tỏ ra lạnh nhạt, xa cách hóa ra lại giúp đỡ mình lúc khó khăn. Có bạn còn bất ngờ vì ông sếp nghiêm nghị, khó tính của mình hóa ra ở nhà lại là người chồng vui vẻ dịu dàng, chiều vợ thương con.

Lời bài hát “Giàu vì bạn, sang vì vợ” (nhóm PRT MCK): “Ra đường anh là cá mập, về nhà anh là cá con” làm ta liên tưởng đến hình ảnh một đại ca hô mưa gọi gió cả giang hồ, nhưng về nhà lại… đội vợ lên đầu và cưng con như trứng mỏng. Ngược lại, không ít người ra đường là cá con nhưng về nhà lại hóa cá mập, nhẫn nhịn người ngoài bao nhiêu lại trút giận lên người thân bấy nhiêu.

*

Trong tiểu thuyết “Kiêu hãnh và định kiến”, quý ông Darcy - hình tượng được đông đảo phụ nữ yêu thích, khi mới gặp Elizabeth thấy cô chẳng đủ tài sắc để hấp dẫn anh, gia đình thì hám lợi, tham lam; cô gái cũng thấy Darcy kiêu ngạo, khó ưa. Dần dần, Darcy thấy được vẻ đẹp và trí tuệ của cô gái, cô cũng nhận ra con người khác của Darcy. Thì ra đằng sau vẻ lạnh lùng gỗ đá, anh là một người nồng hậu, chân thành với gia đình, bạn thân. Anh còn hào phóng và tử tế đến mức giúp đứa em bỏ nhà theo trai của Elizabeth được cưới hỏi tử tế nhưng không nói cho cô biết vì nghĩ cô ghét mình. Khi bức tường kiêu hãnh và định kiến không còn, hai người mới đến với nhau.

Hai cô gái Scarlett và Melanie trong “Cuốn theo chiều gió” đều là tiểu thư quyền quý, vì chiến tranh mà phải chịu bao vất vả. Cá tính trái ngược nhưng lại bù trừ hoàn hảo cho nhau. Scarlett gan góc, can trường, thực dụng; Melanie đức độ, dịu dàng, có phần yếu ớt nhưng có ý chí kiên định, mạnh mẽ và một tâm hồn tinh tế. Thoạt nhìn, ta tưởng Scarlett là trụ cột gánh vác gia đình nhưng chính Melanie mới là chỗ dựa tinh thần cho Scarlett. Không có Scarlett bảo vệ, chăm sóc, Melanie chắc chắn không thể sống trong cơn loạn lạc. Không có Melanie đầy bao dung và yêu thương, Scarlett cũng không thể trưởng thành và tiến xa đến thế.

Tiểu thuyết, phim ảnh và đời thực luôn có các nhân vật là anh hùng với người này nhưng là kẻ ác với người khác. Vì tính cách con người phức tạp, ta cần nhìn người thật kỹ và quan sát dưới nhiều góc độ. Mỗi người đều đảm đương nhiều vai trò trong cuộc sống, mỗi vai trò bộc lộ một khía cạnh khác của họ.

*

Trong chiêm tinh học phương Tây, bản đồ sao cá nhân có hình tròn như bánh xe, chia thành 12 “nhà” ứng với 12 cung hoàng đạo, mỗi nhà chủ quản một vấn đề. Chẳng hạn, nhà 1 là cách người ta nhìn nhận bản thân; nhà 2 là tài sản; nhà 3 là anh chị em trong nhà; nhà 4 là gia đình và đất đai; nhà 5 là sở thích, tình yêu và con cái… Trong vòng tròn 12 “nhà” đó, nhà 1 của cái tôi luôn nằm đối diện với nhà 7 của mối quan hệ 1-1 (bạn đời, đối tác, đối thủ). Do đó người ta thường “trái dấu hút nhau” với người có tính cách ngược với họ, đồng thời trong mối quan hệ 1-1, họ cần hạ cái tôi xuống để “biết người biết ta”. Vì vậy, một người độc thân có thể cư xử rất khác khi cần hợp tác hoặc kết hôn.

Trong khi đó, nhà 5 (tình yêu và đam mê) nằm đối diện với nhà 11 (bạn bè, quan hệ xã hội). Khi trở thành người yêu, ta thường hành xử trái ngược với khi là bạn bè. Thế nên mới có trường hợp một người bạn hào hiệp, quảng giao lại là người vợ/ chồng vô tâm, hời hợt và ngược lại.

“Sự thật là một tấm gương trong tay Chúa. Nó rơi xuống và vỡ thành nhiều mảnh. Mỗi người lấy một mảnh gương, họ nhìn vào nó và nghĩ họ biết toàn bộ sự thật” (Rumi, nhà thần học Ba Tư). Dường như con người cũng như tấm gương phải chia thành nhiều mảnh, người đời nhiều khi chỉ nắm giữ một vài mảnh gương nhưng tưởng đó là cả tấm gương. Họ ngỡ họ đã hiểu rõ cả một con người.

Ths-Bs Lan Hải