Đi chợ Bù loong – con tán

Có một khu chợ “lạ” đã gần 40 năm qua quanh năm chỉ kinh doanh duy nhất một loại hàng hóa là bù loong, con tán, và các loại phụ tùng nông ngư đã qua sử dụng…

Khu chợ đặc biệt

Chưa đến 7g sáng, khu chợ bù loong nằm trên hai con đường Nguyễn Đình Chiểu và Nguyễn Văn Sừng mà dân địa phương quen gọi là chợ trời (TP.Long Xuyên) đã sôi động cảnh mua bán. Tiếng trao đổi, trả giá, lục tìm phụ tùng, đinh ốc náo nhiệt. Ở mỗi gian hàng, những món đồ như bù loong, con tán, dây xích, nhông, dĩa, bạc đạn, cốt, phốt, heo dầu, béc dầu, đầu bò, đầu máy, hộp số cũ... được treo và bày biện rất đa dạng. Thoạt nhìn sơ, có thể khiến người xem hoa mắt với ngổn ngang trăm thứ đồ, nhưng thật ra chúng đã được chủ nhân của nó sắp xếp rất gọn gàng theo thứ tự riêng để tiện việc tìm kiếm.

Chúng tôi tìm gặp ông Nguyễn Văn Khanh (70 tuổi) - một trong những người mua bán lâu đời nhất ở đây. “Tôi gắn bó với nghề này rất lâu rồi, từ cái thời chợ vừa manh nha hình thành. Lúc đầu rất vất vả song nghề này lúc bấy giờ cũng khá nên đời sống chúng tôi cũng rủng rỉnh đôi chút.Vừa bán vừa chắt chiu tôi mới mở được cơ ngơi này, không phải ngồi ngoài nắng như xưa. Con trai tôi cũng gầy dựng được cho mình một tiệm” – ông Khanh nhớ lại. Về các mặt hàng, riêng bù loong, tiệm ông đã có mấy chục loại, tùy theo kích cỡ lớn nhỏ: Từ 4 li, 5 li, 6 li, 7 li đến 30 - 40 li... Có những món đồ tuy bán không chạy để lâu cũng không ai hỏi mua nhưng tiệm vẫn phải trưng bày để làm phong phú và tạo sức hút cho người mua và quan trọng là cũng không biết khi nào có người cần tới. Vì chợ chính là một thế giới đầy ắp những món hàng nhiều khi độc nhất vô nhị, chỉ hữu ích cho vài người. Lý do, sự ra đời của chợ bắt nguồn từ việc phục vụ cho các bác nông dân vốn quen với chiếc máy cày, máy xới... đời cũ.

Hiện chợ có khoảng 50 - 60 hộ buôn bán thường xuyên. Theo nhiều chủ hàng, chợ trời bù loong thuở ban đầu chỉ có vài hộ lẻ tẻ kinh doanh tự phát mặt hàng bù loong, phụ tùng máy móc cũ nằm ở đường Phan Thanh Giản. Về sau, chính quyền địa phương dời các hộ về bán tại điểm họp chợ hiện tại cho đến ngày nay. Theo ông Tư Khánh, một người gắn bó với chợ hơn 30 năm, nghề này bắt đầu thịnh từ sau năm 1980, bởi lúc này máy móc đã được nông dân sử dụng, nên nhu cầu mua phụ tùng về sửa chữa cũng tăng lên. Cũng theo lời giải thích của ông Khánh, nông dân ĐBSCL còn sử dụng khá nhiều các loại máy dầu, máy cày, máy xới đời cũ, nên khi máy hư các cửa hàng nông ngư cơ bình thường đa số không có hàng thay thế. Vậy nên: “Những chiếc máy cày cũ như MTZ (nhập từ Liên Xô), Mitsubishi (Nhật Bản)... đang chạy trên đồng mà lỡ bị hư con heo dầu hoặc lỏng cái ốc thì chỉ đến chợ trời mới có đồ thay vì chỉ ở đây mới còn hàng phù hợp lại bền rẻ”, ông Khánh nói. Chính điều ông chủ hàng thân thiện này chia sẻ làm nên điểm đặc biệt và cũng chính là “hồn” của khu chợ. Ở đây đồ cũ luôn “thịnh” hơn đồ mới dù các cửa hàng cũng không thiếu máy móc mới. Ngoài ra, theo chia sẻ của chủ hàng, sở dĩ chợ bù loong đắt hàng cũng bởi từ lâu các loại máy nông ngư nghiệp mới không còn hàng của các nước Nhật Bản hay Liên Xô mà chủ yếu là hàng Trung Quốc, Đài Loan...

Hình ảnh những bác nông dân quần áo còn dính dầu nhớt vội vàng tìm phụ tùng để kịp thay cho chiếc máy cày bị hư giữa chừng, hay khệ nệ xách một món nông cụ đến chợ tìm phụ tùng... đã trở nên quá đỗi quen thuộc với những người hay đến khu chợ này. Một món hàng giá thấp nhất chỉ vài ngàn đồng và có khi cũng có giá vài ba triệu đồng.

Niềm vui của người mua - người bán

Ông Nguyễn Văn Khanh cho biết, chợ trời tồn tại đến nay còn một phần nhờ vào đội ngũ “vệ tinh” ở xa, chuyên đi tìm kiếm và thu mua máy móc hư, cũ. Hễ nghe nơi nào rao bán máy cày, máy xới, những người này đi ngay. Máy hư, cũ đem về được rã ra thành từng món, món nào còn nguyên thì lau chùi sạch, đem bán lại cho các chủ cửa hàng ở chợ trời, nếu món nào không xài được nữa thì bán ve chai. “Nghề mua bán ở đây giống như mua của người chán, bán cho người cần.”- ông Khanh ví von. Cũng theo ông Khanh thì chuyện anh em trong nghề đôi khi cũng thất bại khi tháo các bộ phận của máy ra, nhông, dĩa đã sứt mẻ, không sử dụng được...Nhưng niềm vui “tầm” thật nhiều hàng độc cho cửa hàng vẫn thôi thúc họ mua bán, kiếm tìm. Cho nên ngoài những lúc có vẻ nhàn nhã ngồi canh hàng cũng có khi những người như ông Khanh phải lặn lội khắp nơi để tìm mua những món đồ cho gian hàng mình.

Vừa khệ nệ bưng mớ phụ tùng máy nặng trịch, ông Trần Chung, một chủ cửa hàng chuyên buôn phụ tùng kể: “Tôi ra bán đã hơn chục năm. Khi ra nghề, tôi phải mày mò, học hỏi khá lâu mới có được kinh nghiệm. Khi mới bắt đầu tôi cũng tốn không ít công, mua cả chiếc máy cày cũ về tự tháo ra, nghiên cứu, vật nào còn dùng được thì giữ lại, không sẽ bán phế liệu, vậy mà “lên tay” rất nhanh. Nhiều món phải “săn” tận các tỉnh”. Và cũng nhờ những chuyến “săn” hàng xa xôi của nhiều chủ tiệm mà nhiều nông dân như chú Năm Sơn (56 tuổi) có được nụ cười mãn nguyện khi “cứu” được cái mày cày đời xưa. Theo nông dân này: “Ở miền Tây, không nơi nào bán phụ tùng máy móc đã qua sử dụng nhiều như chợ trời này. Trong khi bà con nông dân mình lại có tính tiết kiệm, thấy máy hư thì lo đi sửa, kiếm đồ thay dù đã xài cả chục năm chứ ít khi mua máy mới ngay. Vả lại đồ mới chưa chắc nó tốt, khỏe bằng máy cũ...”.

Theo chia sẻ của nhiều chủ hàng, nếu như trước đây, các loại phụ tùng cũ bán chạy theo mùa lúa, thì nay bán được quanh năm do nông dân sản xuất lúa ba vụ. Anh Thanh Minh, một chủ cửa hàng trẻ tuổi tiết lộ,nhờ nghề này mà nhiều hộ có thu nhập ổn định. Tuy nhiên, theo anh Minh, ngày nay làm ăn bắt đầu khó vì: “Những năm gần đây người ta cũng đã bắt đầu mua mới các dòng máy nông ngư cơ. Trong khi máy cũ ngày càng ít và cũng khó kiếm phụ tùng thay thế hơn. Cứ cái đà này, những món phụ tùng của dòng máy cũ sẽ không còn ai sử dụng. Tới lúc đó, dân chợ trời tụi tui phải tính tới chuyện buôn hàng mới dẹp đồ cũ thôi”. Khu chợ nhỏ nhưng cũng bắt đầu phân chia “thị trường” theo nhiều phân khúc. Có hộ chỉ bán các loại máy sản xuất nông ngư mới, cũng có hộ trung thành với bù loong, con tán và cũng có hộ chỉ kinh doanh phụ tùng máy cày cũ đáp ứng đủ mọi yêu cầu của nhà nông...

Rời khu chợ “lạ” giữa trưa, tôi vẫn còn nghe náo nhiệt tiếng trao đổi, trả giá, lục lạo phụ tùng. Chợ bù loong có lẽ cũng sẽ biến đổi theo guồng quay thời gian nhưng hiện thời, “chợ bù loong” vẫn còn đó và vẫn là nơi lui tới quen thuộc của nhiều nông dân hồn nhiên, giản dị.

Minh Hải